1) смачивать, увлажнять; үүтүнэн аҕаа = омочить молоком (напр. губы ребёнку); 2) мазать, пачкать чём-л.; күлүнэн аҕаа = потереть золой (напр. посуду, чтобы вычистить); кураанах маска хаан аҕыыр погов. сухое дерево пачкает кровью (о клеветнике).

туохт., түөлбэ. Тылгынан салаа эбэтэр айаххар уган дэлби илит. ☉ Облизывать языком, смачивать слюной во рту. Сабын тылынан ньалбаан иннэтигэр укта
□ Аттар бу да иһэн, илдьи тэпсиллибит оту хатыылаах тыллара былтас гынан, ньалбаан ылан, төбөлөрө суол икки өттүнэн хойуоллаҥныыр. П. Аввакумов. Ыт быһыта ыстаабыт, ньалбаабыт тэллэгэрдээх сэлээппэтин Мундузак аҕатын остуолугар уурда. Уот ч.

туохт., кэпс. Силгинэн илит. ☉ Смачивать слюной, слюнить
Хара Ыстапаан …… химическэй харандаас тоһоҕоһунан, тылын төбөтүгэр силимэтээн ыла-ыла, суруйан бодьоолоон барда. Айталын
Бүрүүкэтин уҥа буута хос сииктэммитин силимэтээн, сутуругунан өтүүктээн көннөрө сатаата. «ХС»
Эриммит бөппүрүөскэтин силимэтии-силимэтии, бэйэтин тылыттан бэйэтэ кыйаханара. К. Симонов (тылб.)

туохт.
1. Тугунан эрэ бис, оҕунуохтаа, кыратык сот (хол., арыынан). ☉ Смачивать, смазывать, увлажнять (слегка)
Аҕата тоҥон хаалбыт кэрэмэс саһылы иннин диэки анньан, дьиэҕэ киллэрбитэ. Ийэтэ хап-сабар саһыл муннун арыынан аҕаабыта. И. Федосеев
Бөкчөйбүт сиспитин Баай-тойот кымньыынан тарыыра, Сарыҥҥа быа быһа киирбитин Баастара хаанынан аҕыыра. Эллэй
[Киис Бэргэн:] Мин аҕам аҥааттан иһэрин анаараат, Тоҕо эн толбонноох ньууруҥ, Сылаас субайынан аҕаабыт эмэгэт курдук, Баланыйан хаалла? И. Гоголев
2. Тугу эрэ тугунан (туохха) эмэ аал (хол., ыраастаары, ыарыыны уҕарыта); сотон аалан иҥэр. ☉ Тереть чем-л. (напр., для очистки); втирать
«Ноко! Дьэ эрэ, сэрэнэн-сэрбэнэн тур эрэ, мин киһи илиим дьолуотун көр эрэ!» — диэн баран, сирэйин үс төгүл буорга аҕаата. Ньургун Боотур
Тоҥоммун-хатаммын, Ардыгар, ыксыыбын, — Иэдэспин тарбахпын Хаарынан аҕыыбын... Күннүк Уурастыырап
Үтүмэн үйэлэргэ үрүҥ күн итиитин Аарыма бу хайаларга аҕаан иҥэрбит. М. Ефимов
3. көсп. Ханнык эрэ сабыдыалы оҥор. ☉ Оказывать какое-л. воздействие, влиять каким-л. образом
[Быһый Былатыан — Аргыстайга:] Хайа, киһи эрэйин, киһи көлөһүнүн сиргэ-буорга тэпсэр буоллаххына, атынынан аҕаарай, сүөһүҥ-аһыҥ төлкөтө төннөөрөй. И. Никифоров
♦ Кураанах маска хаан аҕыыр — буруйа суох киһини сымыйанан була сатаан буруйдуур. ☉ Возводить поклеп, напраслину на кого-л. [Баһылай:] Чэ, ол курдук кураанах маска хаан аҕыы сылдьааччылар, холобур, эн биһикки билигин үчүгэйдиибит, ону эйиэхэ баран мин туспунан араастаан холуннарыах тустаахтар, ол оннугар эйигин миэхэ кэпсиэхтэрэ
Ол курдук төттөрү-таары хобулаан, дьиэ-дьиэҕэ киирбэт гына оҥороллор. А. Софронов. Сүүһүн көлөһүнүн уллуҥаҕар (тобугар), уллуҥаҕын (тобугун) көлөһүнүн сүүһүгэр аҕаан — улаханнык, уһуннук илистиэр диэри эрэйдэнэн (тугу эмэ ситис). ☉ После долгих, мучительных, изнурительных трудов (добиваться чего-л. — букв. потом со лба обмазывая ступню, потом со ступни обмазывая лоб)
Үс ини-бии бэйэлэрин бэйэлэрэ кыанан, сүүстэрин көлөһүнүн уллуҥахтарыгар, уллуҥахтарын көлөһүнүн сүүстэригэр аҕаан ыал буолан, буруо таһааран, сэниэ дьон аатыран олорбуттар. А. Бэрияк
Сүүһүм көлөһүнүн уллуҥахпар аҕаан, уллуҥаҕым көлөһүнүн сүүспэр аҕаан, бачча киһи-хара гынным буолбаат. В. Протодьяконов
[Баһылай:] Баайым-үбүм, сүүһүм көлөһүнүн тобукпар аҕаан, тобугум көлөһүнүн сүүспэр аҕаан муҥнана-муҥнана муспутум кэннибэр хаалара кэллэ, оо, үлүгэр эбит... А. Софронов. Сыанан (сыананарыынан) аҕаабат — көннөрү судургу буолбатах, киһи илистэр, эрэйдэнэр суола. ☉ Дело это нелегкое, помучаешься (букв. это жиром не смажет)
Бадарааннаах суолга матасыыкылы кытта эрийсэр сыанан аҕаабат. П. Егоров
Түөрт уон биирис сылтан ыла кыһын аайы окуопаҕа тоҥуу-хатыы сыанан аҕаабат. «ХС»
Кыһалҕа киһини сыанан-арыынан аҕаабыта биллибэт. Н. Заболоцкай
Кыһын тимир иҥэһэҕэ, тымныы ыҥыырга сиксиллии да эр бэрдин сыанан аҕаабат. С. Федотов