умение, сноровка; смекалка; үлэҕэ барытыгар сатабыл наада во всякой работе требуется умение, смекалка.

топор; килиин сүгэ колун; тэрээк сүгэ плотничий топор; сүгэ уга топорище; сүгэ кыайбатаҕын сүбэ кыайар посл. где не возьмёт топор, там возьмёт смекалка; сүгэ түһүөр диэри дүлүҥ сынньанар поел. пока топор опускается, бревно отдыхает.

аат.
1. Тугу эмэ хайдах быһыылаахтык оҥорорго ыйыы-кэрдии, үөрэтии-такайыы. ☉ Совет, назидание
«Кэлин сиэпкин көрүн эрэ», — аттыбар олорор муус маҥан бытыктаах, баттахтаах оҕонньор сүбэ биэрдэ. Амма Аччыгыйа
«Кырдьаҕас киһи сүбэтин иһит: атыҥ ырыыһы, сынньатан баран бар», — диир Сэмэн Уйбаанабыс. Н. Якутскай. Кинээс киириитигэр, Огдооччуйа сүбэтинэн, Болот утуйбута буолан хаалла. Н. Заболоцкай
2. Тугу эмэ хайдах оҥорор туһунан санаа, быһаарыныы. ☉ Замысел, план осуществления чего-л.
Үгүс киһи сүбэтин түмнэҕинэ, сүүрбэ сылынан Сүрүн көнөрө дуу... Өксөкүлээх Өлөксөй
Иккиэн биир сүбэнэн, бииргэ күнүстэритүүннэри дьулуруйан үлэлээн-хамнаан истилэр. А. Софронов
Манна баар дьон, эһиги, Олоххутун бэйэҕит, Уопсай сүбэ быһыытынан Оҥостунар бырааптааххыт. Күннүк Уурастыырап
3. Бииргэ мустан туох эмэ туһунан кэпсэтии, сүбэлэһии; мунньах. ☉ Совещание, обсуждение какого-л. вопроса; собрание
Бу улуу сүбэҕэ ким даҕаны сыыһа тылы этэн сүүс сыл усталаах туоратыгар хара мэҥнэниэҕин, сууйуллубат-сотуллубат хара кирдэниэҕин баҕарбат эбит. П. Ойуунускай
Куорат биир уһугар, Кунаахап Дьөгүөр хоһугар Хас да киһи ыҥырыллан, Ханнык эрэ сүбэ буолбут. С. Васильев
Кылгас сүбэ кэнниттэн, манна хаалларар сатаммат, туоратан көрүөххэ диэн буолла. Н. Заболоцкай
4. көсп. Тугу эмэ оҥорор ньыма, сылтах. ☉ Способ, повод делать что-л., поступать каким-л. образом
Үрүҥ Уолан …… Өлөн тиллибит курдук сананна, Өлбөт сүбэтин булунна. П. Ойуунускай
[Бэһиэлэйэп] айах тутаары, арыгы иһэрдээри ыҥырбатаҕа буолуо. Оттон сайылыгар көһүөн иннинэ, иэһинэн эрийэн эн хара көлөһүҥҥүн иҥэринэр сүбэтин булла ини. Амма Аччыгыйа
Саарбалаахап, оҕонньор эмиэ булгутунар сүбэтин булунна диэн, кыйаханна. Софр. Данилов
◊ Сүбэ куоластаах (сүбэ куолас бырааптаах) — ханнык эмэ боппуруоһу быһаарар мунньахха куоластыыр бырааба суох, дьүүллэһэр, сүбэлэһэр эрэ кыахтаах кыттар быраап. ☉ Совещательный голос
Сийиэскэ барыта сэттэ сүүс тыһыынча хомсомуол чилиэниттэн тоҕус сүүс тоҕус уон алта быһаарар уонна сүбэ куоластаах дэлэгээттэр дойду араас муннуктарыттан кэлбиттэр. А. Сыромятникова. П. Ойуунускай РКП(б) онус сийиэһигэр дэлэгээтинэн сүбэ куоластаах сылдьыбыта. «ХС». Хомсомуол Киин Кэмитиэтин чилиэнигэр кандидаттар ЫБСЛКС КК пленумун мунньахтарыгар сүбэ куолас бырааптаах сылдьаллар. ЫБСЛКС У. Сүбэ мунньах — тэрилтэҕэ хайа эмэ боппуруоһу сүбэлэһэн дьүүллүүр, быһаарар мунньах. ☉ Совещание, заседание для обмена мнениями
Дьокуускай, Өлүөхүмэ, Бүлүү уокуруктарын үлэһиттэрин ыҥыран ылан, тиэтэллээх сүбэ мунньах оҥорбуппут. П. Ойуунускай
Доҕотторуҥ сүбэ мунньахтара эйигин үөрэттэрэргэ уураах таһаарда. Амма Аччыгыйа
Никифоров атыыһыт бу сүбэ мунньахха эмиэ ыҥырыллан кэлэн олорор. Н. Якутскай
ср. бур. зүбшэл ‘совет (указание)’, алт. сүме ‘изобретение, выдумка; мудрый совет; уговор’, хак., тув. сүмэ ‘хитрость, лукавство; смекалка’