смеркаться, темнеть; халлаан боруоран барда нёбо начало темнеть; стало смеркаться.

туохт., кэпс. Хараҥаран, борук-сорук буолан бар. ☉ Начинать смеркаться, темнеть
Халлаан сыыйа боруорсуйар. Ол аайы үрдүк биэрэктэргэ ыга үүммүт тииттэр өссө ордук үрдүүргэ, чугаһыырга дылылар. П. Чуукаар
Куйааһа тропик киэнин курдук, туох да сүрдээх, Түүнүн уһуна иккиүс эрэ чаас буолар, онно да көннөрү боруорсуйан эрэ ылар. В. Короленко (тылб.)

1. туохт.
2. Сыыйа хараҥаран, борук-сорук буолан бар. ☉ Постепенно темнеть, смеркаться, становиться темным
   Киэһэ буолла, халлаан барыарда, арҕаа эҥээргэ сырдык им саһарҕата тунаарыйан көстөр. Амма Аччыгыйа
   Дьиэ таһа барыаран эрэрэ, Киэһээҥҥи хахсаат тыал түспүтэ. Күннүк Уурастыырап
   Им барыара быһыытыйда, дэриэбинэ ол-бу өттүлэригэр уоттаах түннүктэр чоҕулустулар. Софр. Данилов
3. Борук-сорукка барбах көстөр курдук, күлүгүрэн көһүн. ☉ В сумерках едва выделяться темным силуэтом. Туруорбах балаҕан ааныгар Огдооччуйа эмээхсин тахсан барыаран туран, Маайалаах Сүөдэри кыраан хардьыгыныыр. Н. Якутскай
   Модьу тимирдэринэн кириэс-мараас саайыллыбыт түннүктэр барыаран, хаайыы иһэ боруҥуй буолан барда. Эрилик Эристиин
   Үөһээ үрдүк кырдалга мас таҥара дьиэтэ барыаран көстөр. П. Филиппов
4. аат суолт. Сырдык хараҥа былдьаһыыта, борук-сорук. ☉ Сумерки
   Күһүҥҥү хараҥа биллибэтинэн үөмэн кэлбитэ. Маҥнай барыарга дылыта, онтон ытыс таһынар ыас хараҥа бүрүүкээбитэ. И. Федосеев
   Маҥан Тумул үрдүгэр киэһээҥҥи барыарга кылбайан көстөр, үс кырыылыы суоруллубут остуолба турбута. Күннүк Уурастыырап
   [Максим] санаатыгар ойуур иһэ киэһээҥҥи күөх барыарга сууланан, хараҥа хойдон иһэргэ дылы буолла. «ХС»

I
туохт. Аһара кырдьан тугу да кыайбат-хоппот, билэри, сатыыры да билбэт, сатаабат буол, буорай. ☉ Быть, стать дряхлым от старости
Оҕонньор [Туу уола Ньукулай] көнө түстэ: «Саҥаран-иҥэрэн иһиҥ, дьадаҥылар! Ситиһэр күн дьэ кэллэ... Ону баара бу кырдьан бүдүгүрэн хааллаҕым». Амма Аччыгыйа
Оҕонньор бэйэтэ да олус бүдүгүрэ кырдьыбыт, былыргыны өйдүөхтээҕэр, быйылгыны да өйдөөбөт буолаахтаабыт. Н. Якутскай
Чэ, ити курдук, мин ааҕааччым …… Сүбэлии түһэн, эрдэтинэ, Бүдүгүрүөм иннинэ — Уһун санаата, дириҥ өйдө Уган кулу, суруйан көрүөм: Баҕар, күөспүн эрдэ өрүөм. Р. Баҕатаайыскай
II
туохт.
1. Борук-сорук, бадыа-бүдүө буол, боруор (халлаан хараҥаран эбэтэр сырдаан эрэрин туһунан). ☉ Смеркаться, стать сумеречным
Күн киирэн уҥуоргу хайалар тараҕай таас чөмчөкөлөрүн тиһэх сардаҥатынан дуйдаата. Оттон аллараа хочоҕо отмас сымара таас күнүскү өҥнөрүн сүтэрэн, мээнэ бүдүгүрэн көстөр буоллулар. Г. Колесов
Этиҥнээх былыт тахсан ордук бүдүгүрэн, Тыыны хаайыах, сабыллан, Күтүр түүн өссө күлүгүрэн, Тулабытын тууйа ылан, Ынырыктыйан, ыган истэ. И. Эртюков
Күнүс сырдыга күрэннэ. Күлүгүрдэ. Лүҥкүрдэ. Солко күөх халлаан дьүһүнэ Солох курдук бүдүгүрдэ. И. Сысолятин
2. Туох эмэ мэһэйтэн аанньа көстүбэт буол. ☉ Виднеться неясно, нечетко из-за каких-л. помех
Бүгүн муора Бүдүгүрдэ: Киҥэ киирдэ, Киэбэ туолла. Күннүк Уурастыырап
Эмискэ сар түспүт харах уута кыламаннарыгар мөчөкөлөһө тоҥон истэ. Ол нөҥүө оҕо бэйэтэ оҕонньор буолбут куората бүдүгүрэ көһүннэ. Н. Лугинов