побуд. от санньый = опускать, снижать # төбөҕүн санньыт = опечалиться, прийти в уныние.

побуд. от намтаа = снижать, понижать; сыананы намтат= снизить цену; дуоһунаһыгар намтаппыттар его понизили в должности; айдааны намтат= умерить шум.

I
туохт. Дьиэ тэрилигэр олорбут быылы сот, ыраастаа. ☉ Стирать пыль с домашней утвари. Бу кинигэлэри быыллаа. Бу маллары быыллаатым
II
туохт., түөлбэ. Тугунан эмэ омсолоо, сирэ санаа, сыанатын түһэр. ☉ Находить в чем-л. недостаток; снижать цену чего-л.. Бу малы быыллыы санаатым

побуд. от түс = 1) прям., перен. ронять; уронить; спускать, опускать; сиэпкиттэн түһэр = выронить что-л. из кармана; дьиэ үрдүн хаарын түһэр = сбросить снег с крыши; оҕону көтөхтөн түһэр спусти ребёнка с рук (на землю); суругу почта дьааһыгар түһэр = опустить письмо в почтовый ящик; күрэхтэһии былааҕын түһэр = спустить флаг соревнований; оту бэлэмнээһин былаанын түһэр = спустить план заготовки сена; 2) сажать; посадить; дать сесть; приземлять; айдаарыма, кустары түһэр не шуми, дай уткам сесть; самолёту мууска түһэр = посадить самолёт на лёд; 3) спускать, понижать, снижать; плакаты түһэрэ түс спусти плакат пониже; күөл уутун түһэр = спустить уровень воды в озере; 4) снижать, понижать; ас сыанатын түһэр = снизить цены на продукты; ыарыһах температуратын түһэр = сбить больному температуру; 5) понижать (в должности); 6) перен. принимать (напр. гостя); давать ночлег (напр. гостю); гостиницаҕа түһэр = дать место в гостинице; 7) перен. ронять, унижать (достоинство человека в глазах окружающих); төрөппүт авторитетын түһэримэ не подрывай авторитет родителей; кини бэйэтин улаханнык түһэрдэ он очень себя скомпрометировал; 8) перен. разг. обмораживать; отмораживать; 9) снимать, фотографировать; хаартыскаҕа түһэр = сфотографировать; 10) подставлять, выставлять что-л.; илиигэр түһэр = подставить руку; түөскэр түһэр = выставить грудь; 11) перен. разг. являться причиной чего-л. (о нек-рых стихийных явлениях природы); буурҕаны түһэр = вызвать бурю; 12) в сочет. с деепр. на =ан основного гл. выступает в роли вспомогательного гл. и означает законченность, завершённость действия: өлөрөн түһэр = убить наповал; түҥнэри тэбэн түһэр = свалить ударом ноги; ытан түһэр = застрелить; 13) в сочет. с нек-рыми нареч. означает результат действия: тоҕо түһэр = выронить что-л. из рук (так, чтобы вылилось или высыпалось всё содержимое); түҥнэри түһэр = опрокинуть вверх дном; хампы түһэр = разбить вдребезги # иҥсэҕин түһэр = проявлять жадность, жадничать; өйгөр түһэр = крепко запомнить; өлөрөн түһэр = убить словом; санааҕын түһэр = падать духом; түөрт атах түһэр = ехать вскачь, мчаться; чөлүгэр түһэр = прям., перен. восстановить; ытыскар түһэр = принять с радостью, встретить с распростёртыми объятиями.

1. элэй диэнтэн дьаһ. туһ. Көхсүгэр сүгэһэр кэриэтэ Сөрү-сөп түбэһэр таһаҕастааҕа, Арааһа, сүүһүнэн биэрэстэ Элэппит эргэ саппыкылааҕа. Урсун
   Мастан кэрэни чочуйар Быһах кылаанын элэтэр, Киһини киһи оҥорор Элбэх сыраҕын эрэйэр. ДАГ ККК
   Сэрии алдьархайа, чугас дьон сүтүгүн аһыыта, аччык дьыл амырыына, киһи этэ-сиинэ эмтэрийэр күүрүүлээх үлэтэ эмээхсини эт бэйэтин элэппитэ. Күрүлгэн
2. көсп., кэпс. Туох эмэ ахсаанын, сабардамын, кэриҥин аҕыйат, көҕүрэт (хол., иэскин). ☉ Уменьшать объём, количество чего-л., сокращать, снижать что-л. (напр., долг)
   [Тоноҕосчут:] Иэспиттэн да элэтиэм диэн, Ити аҕыйаҕы аҕаллым (түүлээҕи). А. Софронов
   ♦ Тилэҕин элэтэр көр тилэх
   Оҕо туһа диэн Аҕа тилэҕин элэтэр. С. Васильев
   Холкуос кыаҕа модьураан иһэр — соҕуруунан-хотунан сылдьаммын, тилэхпин элэтэн туран, тиэхиньикэ кэлиитин элбэхтик ситистим. В. Яковлев
   Өбүгэм үөрэҕин дьиктилээх алыбын, Моҕотой угуйан, билбитим аан бастаан, Көтөрдүүн-сүүрэрдиин ыҥырсар албаһын, Тилэхпин элэтэн, булбутум тайҕаттан. Н. Калитин. Тылгын элэт — тугу эрэ үгүстүк хатылаа, сылайыаххар диэри элбэхтик эт. ☉ Повторять одно и то же много раз
   Улахан тыллары элэтэн, Эһиэхэ элбэҕи эппэппин, Көннөрү дойдуну таптыахха, Дойдубут сайдарын саныахха! Н. Харлампьева
   Аны тылгын миэхэ элэтимэ, мин эн суолгун мэһэйдээбэккэ, бэйэм суолбунан сылдьыам. Д. Таас