I север || северный; хоту оройуон северный район; хоту барбыта он двинулся на север.
II 1. послелог, упр. осн. п. по; согласно; сүүрүк хоту по течению; тыал хоту по ветру; баҕатын хоту по своему желанию, соответственно своему желанию; кини ыйыытын хоту согласно его указанию; 2. в роли союза согласно тому, что.... по тому, что...; салайааччы тугу диирин хоту сылдьааччы он обычно действует согласно указаниям руководителя # иннин хоту вперёд; сирэйин хоту прямо; ээх хоту сылдьар со всем согласный.

сыһ. Бүгүҥҥү курдук; бүгүҥҥү күҥҥэ сөп түбэһэрдик. ☉ Как сегодняшний; соответственно сегодняшнему дню
Баҕарабын сарсын тахсар күнүм Бүгүҥҥүлүү күндэлэс буоларыгар. Т. Сметанин
Чувство диэни бүгүҥҥүлүү туох диэммин тылбаастыырбын билбэккэ бүдүрүйэбин — сыппахпыттан эрэйдэнэбин. Р. Баҕатаайыскай

сыһ. (Туохха эрэ) сөн түбэһиннэрэн, сөптөөхтүк. ☉ Соответственно
Чаҕыл Иванович, бу ытык кырдьаҕас бэйэтин толуу сэбэрэтигэр дьүөрэлээхтик, дьоһуннук, лопбааччы саҥарарын истэ-истэ, кинини бэйэтин эһэтэ оҕонньорго маарынната санаата. С. Никифоров
Дакылаатчыт пятилетка сорудахтарын булгуччу толорор туһугар тирээн турар соруктар, олох сайдыытын билиҥҥи үрдүк көрдөбүллэригэр дьүөрэлээхтик эппиэттиир буолалларын ситиһэри модьуйда. В. Протодьяконов

сыһ. Туохха эмэ сөп түбэһиннэрэн, сөп түбэһэр майгыннаахтык. ☉ Соответственно чему-л., похоже на что-л., примерно как
Батурин билигин кэпсэтиини ньымааттаһар хабааннаахтык ыытар баҕалаах. В. Яковлев
Кэлин хардарсарга турунан эрэр быһыылаах, оннук хабааннаахтык миэхэ этэн аһарбыттаах. Р. Баҕатаайыскай
Кини ол курдук сибигинэйэн, куомуннаһар хабааннаахтык кичэйэн эттэ. М. Тимофеев

I
аат., түөлбэ. Туу ойбоно. ☉ Прорубь, в которую ставится верша.
◊ Аанньа туута — устугас балыкка угуллар симэ мастаах туу. ☉ Частоплетеная верша на рыбу, идущую вниз по течению.
II
1. сыһ. Үчүгэйдик, ситэри, киһи санаата астынарынан (туохт. буолб. ф. кытта мэлдьэх., утарар этиилэргэ тут-лар). ☉ Хорошо, прилично, как подобает (употр. с отриц. ф. гл. и в отриц. оборотах)
Кууһума аҕыйах хонук иһигэр аҥара эрэ хаалла, урукку архах сэллигэ көптө, түүн аанньа утуйбат буолан сордонно. Н. Павлов
Прокопий Сергеевич ытынан сылдьар сылаалаах, унньуктаах айаҥҥа соччо үөрүйэҕэ суох буолан, аһыах санаата аанньа кэлбэтэҕэ. Н. Заболоцкай
Халлаан аанньа сырдыы илигэ. А. Сыромятникова
2. даҕ. суолт. Үчүгэй эрэллээх, астык (үксүгэр буолб. ф-ҕа, мэлдьэх., утарар этиилэргэ). ☉ Добротный, порядочный, путный (обычно в отриц. ф. и отриц. оборотах). Аанньа тэрилбит суох
□ Аанньа үлэ тахсыбат. Н. Габышев
◊ Аанньа ахтар (ахсарар) — болҕомтоҕо ылар, аахсар (үксүгэр буолб. ф-ҕа «соруйан атаҕастаан, түһэрэн болҕомтоҕо ылбат, аахсыбат» диэн өйдөбүлгэ тут-лар). ☉ Обращать внимание; считаться с кем-л. (обычно употр. в отриц. ф. в значении «игнорировать кого-л., пренебрегать кем-л.»)
Аанньа ахтыбат ыал кыыһа Ахтыллымына хаалар, Улахаҥҥа уурбат ыал кыыһа Умнууга хаалар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Ваня аанньа ахсарбакка, табахтыы, киирэ-тахса сырытта. Амма Аччыгыйа
[Чооҕунай Дохсун] кэргэттэриттэн Маһараҕы эрэ аанньа ахтара үһү. «Чолбон». Аанньа буолан — үтүө, үчүгэй буолан буолбатах, өлүү-иэдээн буолан (үксүгэр ким эмэ өлбүтүн чугас дьоҥҥо ыйытыктаан, таайтаран этэргэ). ☉ Не будучи в хорошем, приличном состоянии, подобающем виде (обычно в риторических оборотах употр. как прозрачный намек-извещение о смерти близкого человека)
Аанньа буолан төнүннэриэхтэрэ дуо?! Оҕолоро, чугас дьоно, аймахтара аймаммыттара сүрдээх. Оҕонньор уоскуйан, уолун кууһа түһэн уоһуттан уураан ылла уонна ыйытта: — Хайаан туохха кэллиҥ? Аанньа буолбуппар кэлиэм дуо? Соҕотоҕун хаалан баран сылдьабын. Суорун Омолоон. Оттон сэрэйдэххитинэ, аанньа буолуо этэ дуо? Эрилик Эристиин. Аанньа буолбат — чахчы куһаҕан буолар, куһаҕанынан бүтэр (олох опытыттан билэн бигэргэтэн этии). ☉ (Это) добром не кончится (исход известен по житейскому опыту)
Тыаҕа киһи өйөһөн-убаһан сылдьар куолута. Бэйэтин иннин эрэ көрүнэр киһи бу дойдуга аанньа буолбат. П. Филиппов
«Байанайым кытары хадьырыйда, аанньа буолбат ыал буоллубут», — диэн биир муҥатыйыы үөскээтэ. В. Яковлев
Киһи тыла иҥмит киһитэ аанньа буолбат. П. Филиппов. Аанньаҕа (оннук) буолбат — үчүгэйгэ (оннук) буолбат, куһаҕаҥҥа буолар (сэрэйии, билгэлээһин). ☉ (Это) не к добру (предположение)
Улуу ойуун төрүүрэ аанньаҕа буолбат. Күннүк Уурастыырап
Сахалар итэҕэллэрин быһыытынан хотой ыалы аанньаҕа буулаабат. В. Яковлев
Ырҕайа сытыйбыт [кинээс] аанньаҕа ыйаах ыыппатаҕа сэрэйиллэр этэ. Амма Аччыгыйа
Наар аанньа көр наар. Кыһарыйбыт курдук, барытын наар аанньа оҥорон, күн ахсын тымныы сэтэрэн иһэр. Н. Васильев. Олох сатамматаҕына оннук наар аанньа буолан иһэр быһыылаах. Н. Якутскай
III
сыһ. дьөһ.
1. Предмет ханнык эмэ бэлиэтин хоту хайааһын оҥоһулларын ыйарга туттуллан, сөп түбэһии сыһыанын көрдөрөр. ☉ Выражает отношение сообразности и соответствия, указывая, что действие совершается сообразно какому-л. признаку предмета (сообразно, соответственно с)
Ол гынан баран, кини [Дулҕа диэн ааттаах], кырдьык да, аатын аанньа, суол ортотугар олорор дулҕа курдук киһи, улахан иҥнигэн буолар таҥнарааччы. Н. Якутскай
Улаханын аанньа модун күүстээх эбит. И. Данилов. Дагдайбытын аанньа даар акаары (өс ном.)
△ Төрүөт сыһыанын көрдөрөр. ☉ Выражает причинные отношения
Сорохтор чэпчэкитин аанньа [атын үлэҕэ] баран хаалаллар. «Кыым»
Ол мал килэйбитин-халайбытын аанньа төһө харчыга турбута буолуой? Н. Габышев
2. Ситим тыл суолтатыгар төрүөт салаа этиилэри холбуурга туттуллар. ☉ В значении союза присоединяет придаточные предложения причины (потому что, по той причине, что)
Красильников атамаан кинини [Гордеевы] сирэй билэрин эрэ аанньа, Саха сирин сэриилэрин командующайыгар анаабыта. П. Филиппов
Нэһилиэк киинэ оччотооҕуга Толооҥҥо баара. Онно кэлэн биһиги, Дьаамсыкпыт тохтообутун аанньа, оҕото-уруута суох, балыктаан-куобахтаан иитиллэн олорор Наһаардаах диэн оҕонньордоох эмээхсиҥҥэ тохтообуппут. Софр. Данилов
Харчылааҕын эрэ аанньа, ханнык да таптала суох, кырдьаҕас, бүрэ дьүһүннээх огдообону ойох ылбыт. А. Чехов (тылб.). Тэҥн. хоту

I
аат.
1. Соҕуруу диэкигэ утары буолар түөрт хайысхаттан биирдэстэрэ. ☉ Одна из четырёх сторон света и направление, противоположное югу, север. Хотуттан тымныы тыал үрэр
□ Хоту тыа саҕатынан, ыаллар кэтэхтэринэн арҕас халдьаайылар кэккэлэһэн тураллар. Амма Аччыгыйа
[Бадин:] Икки мотуордаах улахан сөмөлүөт хотуттан соҕуруу көтөн күүгүнээн иһэр. Т. Сметанин
2. Соҕуруу диэкигэ утары, хоту диэки сытар сир. ☉ Места, находящиеся на севере, северный край
Котенко хоту сылдьан үрүҥ бандьыыттар илиилэригэр түбэспитин, тыыннаахтыы уокка уматан өлөрбүттэрэ. Амма Аччыгыйа
Хоту буурҕа түстэҕинэ, икки атахтаах хаххаттан тахсыбат үлүгэрэ буоларын генерал бэркэ билэр. Н. Якутскай
Бүгүн биир ротаны ыытан, хоту диэкиттэн киирбит бандьыыт этэрээтин төттөрү тэйитиэххэ наада. С. Ефремов
◊ Хоту дойду көр дойду. Хоту дойду норуоттара
□ Кус кэлэр, хоту дойду айылҕата уон араас чэгиэн-чэбдик куолаһынан эмискэ киэркэйэн уһуктар. Н. Заболоцкай
ср. др.-тюрк. ходы ‘вниз’
II
дьөһ.
1. Хайааһын туох эмэ хамсааһынын хайысхатын батыһа оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар, миэстэ сыһыанын көрдөрөр (төрүт биитэр үөскэтэр түһүгү кытта тут-лар). ☉ Выражая пространственные отношения, указывает, что действие совершается, следуя направлению движения чего-л. (употр. с имен
или род. п.) (по). Сүүрүк хоту аллара, киһи өлүгэ көбөн тахсыбыта. Н. Якутскай
Салгын хоту дьаараҥныыра, Тыал хоту сытыган сыт ыаллыыра. С. Зверев
△ Хайааһын туох эмэ диэки туһаайылларын, сыҕарыйарын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Указывает на то, что предмет направлен на что-л., к чему-л. или двигается в сторону чего-л. (к)
Туох буоллаҕай, дьэ, биллэҕим диэн, ол саҥа хоту бардым. Суорун Омоллоон
Өрүс уута биир кэм оргуйар курдук быллыгырыыр. Биһиги ол хоту ытыалаабыппыт. Н. Якутскай
Ылдьаа ол саҥа хоту эргиллибитэ. Н. Заболоцкай
Эдэр киһи эмньик сүрэҕэ кыыс ырыатын хоту аймана сайыста, соҕотох буолбат оҥоһуулааҕын манна өйдөөтө. П. Филиппов
2. Ким эмэ бэйэтин туһаайыытын туһунан хайааһыны оҥорорун бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Указывает на то, что кточто-л. совершает действие, движение, придерживаясь направления прямо, вперёд
Сэрэйэн сирэйин хоту [Чүөчээски] баран испитэ. Суорун Омоллоон
Чохчойон олорбут киһи, дьигис гына түһээт, сирэйин хоту ытан хабылыннарда. Н. Якутскай
Үргүбүт көтөрдөр иннилэрин хоту, өрүс диэки, туох да тохтоло суох көтөн күлүгүрэстилэр. Н. Заболоцкай
△ Хайааһын туох эмэ устун оҥоһулларын көрдөрөр. ☉ Указывает на движение предмета вдоль по чему-л. (по)
Аттаахтар кэлбит сирдэрин хоту тэбиннэрэ турбуттара. Н. Заболоцкай
Ол иһин булуук суолун хоту бардым. П. Егоров
Арай кыыс тарааҕын ылан, баттаҕын сааһын хоту өрө анньыммахтыы иһэрин субу-субу бэлиэтии көрө истэ. А. Софронов
3. Сөп түбэһии сыһыанын көрдөрөргө туттуллар. ☉ Употребляется для выражения отношений соответствия (по, согласно, сообразно)
Киһи эрэ баҕатын хоту кыайан үөрэҕи сиппэт. Н. Лугинов
Алгыс хоту, дьол хоту Айылҕа биэртэ уолу. П. Тобуруокап
Бу мустан олорооччулар, этэргэ дылы, таҥара көмөтүнэн, сэрии диэки сурах хоту эрэ истибит дьоннор. У. Нуолур
Оҥорбут оҥоһууларын, ыйбыт ыйаахтарын хоту сылдьыам буоллаҕа. Н. Неустроев
Бу күөл аатын хоту, ааттаах бадарааннаах күөл. Н. Заболоцкай
Миэхэ атым дьүһүнүн хоту, кинини Улаан диэн ааттыыбын. Н. Заболоцкай
△ Бигэ холбоһуктарга туттуллар. ☉ Употребляется в устойчивых сочетаниях: өс хоту ‘безотказно’; санаа хоту ‘по желанию, по душе’.
4. Ситим тыл суолтатыгар сөп түбэһии сыһыанын көрдөрөр салаа этиилэри, оборуоттары холбуурга туттуллар. ☉ В значении союза употребляется для присоединения оборотов, придаточных предложений соответствия (по тому, как; соответственно тому, как; так же, как; так… как)
Аянитов табылыаккалары, бороһуоктары эмчиттэр этэллэрин хоту иһэрин, наар үрүҥ аһынан кэриэтэ аһыырын үрдүнэн ыйтан ый ахсын ыарыыта улам ылан иһэр. Софр. Данилов
Үрүҥ Аар Тойон! Алҕаабытын хоту Айыы сиэннэрэ аатырдыбыт, Кэскиллээн тэрийбитин хоту Киһихара буолан Кэхтибэккэ тэнийдибит. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Дьаакып:] Ол кэриэтэ талбытын хоту сырыттын. А. Софронов
Ол эрээри Ржев иһин кыргыһыы санаабыт хоту кэбэҕэстик түмүктэммэтэҕэ. Д. Кустуров
△ Төрүөт суолтата дэгэттэнэр. ☉ Имеет оттенок значения причины (поскольку)
Түүлээхтиэхпин диэбитиҥ хоту, Тиийэн кэллим эбээт! Саха фольк. «Былырыын убайа геологическай разведка тугу көрдүүрэ кистэлэҥ буолуохтаах», — диэбитин хоту, тугу да ыйыталаһа, билэкөрө сатаабат. Г. Колесов
△ Миэстэ сыһыана дэгэттэнэр. ☉ Имеет оттенок значения пространственных отношений (туда, куда; по тому, куда)
Онуоха мутук «имнэннэ» быһыылаах, бөрө сиэтэрим хоту истэҕэ дии. Т. Сметанин
Суола суох сиринэн туһулаабыттарын хоту сүүрбүт ньиэмэстэр умса хоруйа түһэллэр, сорохторо илиилэрин өрө ууналлар. Т. Сметанин

I
аат.
1. Ох саа чаачарыттан модьу систээх, уһугар сытыы тимирдээх (ырбалаах) охтоох, кылыынан эстэр булт сэбэ. ☉ Самострел (охотничий снарядловушка на лосей, зайцев и других животных)
Кини иитиилээх айа курдук, эрчими иҥэриммитин туттуна сатыырга дылы. Амма Аччыгыйа. Куйуур баайан хомоҕо балыктыыр, айа оҥостон арҕаа мыраанынан куобахтыыр, дал, күрүө, хаһаа оҥортуур. Саха фольк.
2. көсп. Угаайы, үктэтии, албын-түөкэй. ☉ Ловушка, западня; обман, хитрая уловка
Колчак хаанырбыт булчуттарын айата тардыллан турарын билбэт дьон айаннаан, Сыҥыһалаах күөл арҕаа баһыгар киирэн кэлбиттэр. Эрилик Эристиин
Өстөөх тарпыт айата Дойдугар туһаайбытын Дьааҥы таас хайата Буолан хаххалаатыҥ. П. Тулааһынап
Кини албаһыгар, айатыгар киирэн биэрбэт инибин дии санаата. Болот Боотур
◊ Айа кирсэ — айа чаачарын тардар быата (үксүгэр эриллибит бөҕө тирии). ☉ Тетива самострела
Иҥиирин тыаһа айа кирсин курдук лыҥкынаата; күүс иҥиирэ, көҕөн этэ бары бүктах татта. Ньургун Боотур
Быраҕыа суол тоҕойдорун Айа кирсинии быһалаан, Аартыктар да дабааннарын Атыннык дабайталаан. С. Данилов
Айа көхсө көр айа чаачара. Аттыгар уола Уйбаан, толору эттээх-сииннээх модьу киһи, айа көхсө оҥоро, кытаанах баҕайы киил маһы кыһан тиниктэһэр. Күндэ. Айа кылыыта — таарыйдахха айаны эһэр үрүҥ кылынан оҥоһуллубут синньигэс быа. ☉ Тонкий шнурок из белого конского волоса для настораживания лука-самострела (если зверь задевает кылыы, то самострел разряжается)
Эн тыаны төрүт да кэрийбэтиҥ сөп этэ. Билигин от-мас барыта кырыаран, айа кылыытын кыайан көрүөҥ суоҕа. Амма Аччыгыйа
Харатаайап кулубалаах сарсыарда халлаан айа кылыыта көстөр буола сырдыыта тураллар. Н. Якутскай. Айа кэнтигэ — айа кылыытын тардан баран биир өттүн баайар (иҥиннэрэр) туруору анньыллар кэрдиистээх мас (тоһоҕо). ☉ Палочка, небольшой кол с делениями, указывающими высоту кылыы в зависимости от предполагаемой добычи, на которой прикрепляется один конец шнурка-кылыы
Бүөтүр үөһэ титирик долбууртан айа кэнтигин ылан, уот иннинээҕи дүлүҥ олох маска олорон, саҥа кэрдиистээн барда. Эрилик Эристиин. Айаны аҥаабыллаа — айаны туруораары төһө кыалларынан киэҥник кирсин тарт. ☉ Тянуть тетиву самострела до упора, чтобы насторожить его
Догдоон хара тыа Тоҥуутун торутар, Арыы хара тыа Айатын аҥаабыллыыр Алгыстаах күннэрим таҕыстылар! Өксөкүлээх Өлөксөй. Айа сиһэ көр айа чаачара. Айа тарт — 1) булка айаны иит. ☉ Настораживать на зверя самострел
Эн аҕаҥ муҥнаах сис тыаҕа Буурҕаны кытта сырсар, Эйигин, миигин иитээри Куобахха айа тардар. Эллэй
Кини билигин да куобахха айа тардар, тыаттан кураанах киирбитин өйдөөбөт. Ф. Софронов; 2) угаайылаа, ханнык эмэ албаһынан үктэт. ☉ Осуществить какую-л. хитрую уловку, устроить ловушку, поймать кого-л. на хитром приеме
Угаайытыгар киирэн биэрбиппит. Кыыһынан мэҥиэлээн хайыыбытыттан хаптарда, Бэйи, бэйэтигэр айа тардыахпыт. И. Гоголев. Айа холото — айа ханнык булка иитиллэриттэн көрөн, үрдэтэн, намтатан туруорарга аналлаах, үүттээх, кэрдиистэрдээх, үөһээ өттүгэр ачаахтыы оҥоһуулаах мас. ☉ Деревянная дощечка для установки самострела на определенную высоту в зависимости от предполагаемой добычи
Кинилэр курдарыгар быһах-хатат бөҕөнү иилиммиттэр, өссө сорохторо курдарыгар айа холотун иилинэр хараҕалаахтар, билигин куобахтыы бараары турар дьоҥҥо маарынныыр эбиттэр. Эрилик Эристиин. Айа чаачара — айа сиһэ, маһа, тэбэр күүһү биэрэр сүрүн чааһа. ☉ Дуга, спинка самострела (основная часть самострела, дающая убойную силу)
Айан аанын аһа, Ахсым суолу тэлэйэн, Айа чаачарын курдук Ахсаабакка айанныахпыт. С. Зверев
Айа чаачарын курдук токуруйан турар, суорабын-суорабын, бүтэн биэрбэккэ сордообута. П. Аввакумов. Айа элбэрээгэ — айа чыыбыһа, кирсин төлө тардан эһэр чааһа. ☉ Пусковой рычаг, спусковой крючок у самострела
Саамай сөбүлүүр ньымата — эмискэ айа элбэрээгин төлө тарпыттыы туох да соһуччу хаҥас өттүнэн өттүктээн күлүм гыннарааччы. Е. Неймохов
ср. тюрк. айа ‘самострел’
II
саҥа алл.
1. Кэпсэтии түгэнигэр этэр киһи майгытын-сигилитин туругуттан (темпераменыттан), үөскэтэр дьайыыта хайдаҕыттан араас формаҕа туттуллар: айака! айыы! айыы-йа! айаа! айыккыы о. д. а. (ол аайы араас иэйиини биэрэр суолт., дэгэтэ уларыйан иһиэн сөп); тардыылаах сыһыарыыны ылыныан сөп: Айыкабын! Айыккабын! о. д. а.; саҥа аллайыыны, көмө тыллары кытары ситимнэһэр: Айы-кабын даа! Айыкка эрэ!; үгүстүк хоһу-лаһыан сөп: Айыы-айа! Айыа-айыа! Айака-айака-айака! ☉ По ситуации разговора, в зависимости от темперамента говорящего, характера, интенсивности раздражения, употребляется в различных формах — соответственно могут меняться оттенки выражаемых чувств, иногда может иметь притяжательный аффикс, сочетаться с другими междометиями, служебными словами, часто употребляется в удвоенно-повторном виде
Айа, сирэйбин быһа түһэн кээһэ сыстаҕым үһү. С. Ефремов
Сиһим быстан хаалла айыыайа! А. Софронов
Илиим уот аһыйда «Айака!» — диэбиппин кулгааҕым эрэ истэн хаалла. Т. Сметанин
2. Ыарыыланыыттан саҥа таһаарыы (ыарыыланыы көрүҥүттэн араас дэгэти ылар, хол., дьаралыйан, ньүөлүйэн, тэһэ анньан, уот аһыйан, кэйэн, аһыйан эҥин ыарыыларга араастык этиллиэн, араас көрүҥү ылыан сөп). ☉ Выражает чувство боли (в зависимости от характера, интенсивности чувства имеет различные ф. и оттенки значения: тупая, ноющая боль; острая мгновенная боль; сдерживаемая боль; внезапная нестерпимая боль; нарастающая боль и т. п.)
Айыа-айа, син кытаанахтык анньан кимилиннэрдэ, доҕор. Суорун Омоллоон
Айыкабын даа... айыкабын, Арамаан, илиибин сиэтиҥ дии! Амма Аччыгыйа
Айыккабын даа! Тукаларыам, кэриэспин этиэхпин миэхэ чугаһааҥ эрэ... И. Гоголев
Айыккаа! Бу умса-төннө түһэн эрдэхпин... Суорун Омоллоон
А-а-а-айа-айа... ытыллан хаалбыппын, алдьархайбын ньии... Күндэ
Айаа, бу күтүр эмиэ киһи атаҕын быһа үктээтэ. «ХС»
3. Сылайыыны, улугурууну, күүс-уох, сэниэ эстиитин көрдөрөр. ☉ Выражает усталость, утомление, изнеможение
Айыыайа, сылайдым даҕаны. И. Гоголев
Айыаайыа! Бэйи, сынньана түһүөххэ. Суорун Омоллоон
Тоокуй киирэн сылайбыт киһи быһыытынан оронугар кэлэн: «Айа-айа-ы-ы, айа!» — дии-дии сытта. Күндэ
4. Элэктээһини, күлүү гынан этиини, эҕэлээһини көрдөрөр. ☉ Выражает иронию, насмешку, издевку
«Айыкка!» — Хабырыыс төбөтүнэн аан диэки сиэлийэн кэбистэ. «Өлөрдө дии!» — мунньах дьоно күлэн күүгүнүү түстүлэр, дьадаҥылар үнтүрүйбүт үрүҥ этэрээтин хамандыырын күлүү гыналлар. Амма Аччыгыйа
Айыккабын, оҕонньорбут үчүгэй киэбирии буолсу. «ХС»
5. Дьиибэргээһини, сөҕүүнү, бэркиһээһини көрдөрөр. ☉ Обозначает удивление, изумление
Айыккабыан! Дьэ буолар да эбит, эйигин хоруол күндүлүүр, эйигин сарыысса күндүлүүр. П. Ойуунускай
Айыбыын, тугуҥ быһыытай? Үөрүөххүн билимнэ букатын бүк түһэн хааллыҥ! Ч. Айтматов (тылб.)
6. Эмискэ уолуйууну, куттаныыны бэлиэтиир. ☉ Выражает внезапный испуг и растерянность
Эгэ, ол дьон бэйэлэрэ кэллэхтэринэ, айабын даа! Амма Аччыгыйа
Куттанан өйдөөн көрбөтүм, хараҕыан-айаккабыан! Күндэ