пренебрегать кем-л.; унижать кого-л.; сэнээбиккиттэн тотуоҥ погов. получишь сполна у того, кого ни во что не ставил (т. е. никем не пренебрегай, никого не унижай).

1) напряжённый труд, тяжёлый труд; окко мин эрэйим эмиэ барбыта в сеноуборке есть и мой труд; үлэлээбит эрэйбин ааҕыстым я сполна получил за свой труд; 2) затруднение, беспокойство; эрэйгэ түһэр = затруднить, побеспокоить; 3) страдание, мучение, мука; эрэй бөҕөнү көрдө он много перестрадал; эрэйи эҥэринэн тэлбит переживший много горя, претерпевший жизненные невзгоды # эрэй диэтэҕиҥ ! модальное словосочет. ох, мучение!

сыһ. Итэҕэс, ситэтэ суох, тиийбэт гына, тутахтык. ☉ Недостаточно, неполно, половинчато
Охоноос туоһу тутум холобурдаах дубук үктээн баран, туора үҥкүрүйбэхтээн кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Этэр, сүбэлиир дубук эбит бу түбэлтэҕэ. Софр. Данилов
Наһаа туттунан дубук суруйуу хоһоону, кэпсээни эмиэ сымыйа өҥүнэн кырааскалыыр кутталлаах. Эрчимэн
♦ Дубук тутун кэпс. - кыаххын ситэ туһаммакка хаал, кыайа-хото оҥорума. ☉ Не доделать, делать что-л. недостаточно, не полностью, не доводить до конца; не суметь использовать свои возможности сполна
Өстөөххө дубук туттар куруутун иэстэбиллээх буолар эбит. Софр. Данилов
Субу ситэ кэбэн ылыахча буола-буола, туой дубук туттан биэрэн иһэр. С. Федотов
[Аргыылап:] Атын үчүгэй аты талан ылбаккабын. Туй-сиэ, дубук туттан кэбистим. «ХС»

1. сыһ.
2. Томтойуор, туолуор диэри (кут, хаалаа). ☉ Полно, до краёв (наливать, наполнять, заполнять)
   Туос тымтайын толору араас оту, сибэккини хомуйан төннөр. И. Гоголев
   Билигин куруускабар чэйи толору куттабын. Т. Сметанин
   [Атыыһыт Сүөдэр] Оһоҕор толору мас эптэ. С. Васильев
3. Тугу эмэ муҥунан, киэптии, элбэхтик. ☉ В избытке, полно, много
   Болугур оҕонньор хаар толору типпит хаспаҕын дьөлө хаһан киирэр. Н. Якутскай
   Хараҥа халлааҥҥа Сулус толору. И. Гоголев
   Киэҥ сайылыгы толору Киһи бөҕө тоҕуоруйда. С. Васильев
4. Бүтүннүү, бүүс-бүтүннүү, олоччу. ☉ Целиком, полностью, сполна
   Миитэрэй ити кэмҥэ толору холкутуйа түстэ. Амма Аччыгыйа
   Митя хамначчыт эрэйин толору билбитэ. Суорун Омоллоон
   [Мылахов] оннооҕор дьиэтигэр өрүүр күннэрин чахчы үчүгэйдик, толору сынньанар гына оҥостор. Н. Лугинов
5. даҕ. суолт.
6. Таһынан барыахтыы элбэх, ситэри. ☉ Содержащий в себе что-л. до возможных пределов, наполненный, полный, набитый до краёв. Толору уулаах биэдэрэ
   □ Өлүөнэ эбэ билигин да хаатын толору уулаах. Н. Якутскай
   Икки акка иккиэннэригэр толору бэрэмэдэйдэри тэйгэччи ыҥырдыбыттара. И. Федосеев
7. Сөптөөх, ситэ-хото. ☉ Имеющий в чём-л. свой предел, исчерпывающий, полный
   Сеня эксээмэҥҥэ билиэтигэр куруук толору эппиэти биэрэр. Н. Лугинов
8. Бэйэтигэр сөп эттээх, этиргэн. ☉ Полнотелый, дородный
   Аана толору эттээх-сииннээх дьахтар. М. Доҕордуурап
   Иккиэн да бөдөҥ, толору көстүүлээх дьон эбиттэр. В. Кондаков
   ◊ Саарыгын толору көр саарык II
   Сааскы өттүгэр саарыкпын толору аһатаҥҥыт, уойдарбын эмиэ сухаһыт үтүөтэ [ат] буолан тахсыах этим. М. Доҕордуурап. Толору дьоллоох — дьол тосхойбут, уйгулаах, кыһалҕата суох (хол., олох). ☉ Наполненный счастьем, полный счастья, благодатный
   Толору дьоллоох олоҕу Тохтотон олорбут Тойоннуура дьоннору Тохтотуоҕуҥ, доҕоттоор! Саха фольк. Киһи дэлэгэй быйаҥнаах, толору дьоллоох олоҕун айар күүһүнэн кини соҕотох үлэни эрэ ааҕар. Суорун Омоллоон
   △ Олоҕунан дуоһуйбут, астыммыт, баҕа санаатын сиппит, үчүгэйдик олорор (киһи). ☉ Счастливый во всем, полный жизни (о человеке)
   Толору дьоллоох, Ситэри кэскиллээх Өнөр үскэмнээх, Баай талымнаах Уола Хаан буолабын! Өксөкүлээх Өлөксөй
   Серёжа Лаананы көрсүөн иннинэ тапталы эрэ көһүтэрэ. Толору дьоллоох буоларыгар таптал эрэ тиийбэт курдуга. Н. Лугинов. Толору куҥнаах — сахалар сылгы көтөҕүн-эмиһин быһаарар бэлиэлэрэ: этэ-сиинэ чэгиэн, сыата суох эрээри амтаннаах. ☉ Якутская мера степени тучности или истощённости конного скота: без жира, мышцы и ткани здоровые, мякоть вкусная. Толору куҥнаах сылгы. Толорута суох этии тыл үөр. — хайа эмэ чилиэнэ, көтүтүллэн баран, баара сэрэйиллэр этии. ☉ Неполное предложение. Толорута суох этии аҥаардас ойоҕос чилиэнинэн эмиэ бэриллиэн сөп. ЧМА СТС. Толору хааччыллыылаах — бары өттүттэн киһи олороругар табыгастаах, ситэри (хол., дьиэ). ☉ Благоустроенный, со всеми удобствами (напр., о квартире)
   Бөһүөлэктэргэ толору хааччыллыылаах дьиэлэр тутуллаллар. ЯАМ ҮүСС
   Өрөмүөнү кэмигэр ыыппатахха, толору хааччыллыылаах таас дьиэлэр туруктара мөлтүүр. «Кыым». Толору этии тыл. үөр. — этэр санааҕа наада буолар, ирдэнэр чилиэннэрэ барыта сирэйинэн баар этии. ☉ Полное предложение. Тиэкистэн толору этиилэри булан устуҥ
   ср. др.-тюрк. толы ‘полностью, сполна’, тат. тулы ‘полный’