несов. 1. (взаимно сравнивать себя с кем-л.) мээрэйдэс, холос; мериться силами күүскүн холос; 2. (измерять себя, свой рост) кэмнэн.

1) полагать, считать; эйигин улахан күүстээххэ холуйабын я полагаю, что ты очень силён; 2)сравнивать, уподоблять; былыргыга холуйдахха ... если сравнить с тем, что было в старину...; туохха да холуйума а) не сравнить ни с чем; б) не ставить ни во что.

1) выравнивать, подравнивать; суолу тэҥнээ = выровнять дорогу; 2) сравнивать, сличать, сверять, сопоставлять; тылы тылга тэҥнээ сравни одно слово с другим; туоһулар көрдөрүүлэрин тэҥнээ = сопоставить показания свидетелей; боротокуол куоппуйатын дьиҥнээҕин кытта тэҥнээ = сличить копию протокола с подлинником # атаххын тэҥнээ = протянуть ноги (умереть).

туохт.
1. Туохха эмэ тэҥнээ, маарыннат. ☉ Сравнивать с кемчем-л., приравнивать к кому-чему-л. [Махсыахалыыр суруксут] Маҥан дьоруо атын миинэн баран, Баай хара тыабыттан Байбатахтаан иһэрин Маҥан күммэр бараалыы көрбүт эбиппин. Саха нар. ыр. II
2. көсп. Тугу-эмэни кэккэлэтэн субурут. ☉ Ставить что-л. в ряд, образовывать ряд из чего-л.
Маҥан чараҥ аттыгар Мандар бичик ойуулаах Матаарчах иһит бараалаата. С. Васильев

туохт. Кимиэхэтуохха эмэ тэҥнээн көр. ☉ Сравнивать, сопоставлять, соотносить кого-что-л. с кем-чем-л., проводить аналогию (или параллель) между кем-чем-л.
Сытар ынаҕы, Сылааргыа диэн, туруорбат, Күөх ачаны Көрөн туран тоһуппат, Намыыннары, Наҕыллары Сытыары сурааһынтан атыҥҥа Сыһыанныырга ыарахан. П. Тобуруокап

туохт.
1. Холобур аҕал, холобур курдук көрдөр, кэпсээ. ☉ Приводить пример, ставить в пример
Сэмэн Арамаанабыс, дьэ саамай сөпкө холобурдаан эттиҥ. Н. Лугинов
Итиннэ дэлэгээттэр элбэх итэҕэстэри холобурдаан көрдөрдүлэр. «Кыым»
Өссө атын түгэни холобурдуум. «Сахаада»
2. Кими, тугу эмэ кимиэхэ, туохха эмэ тэҥнээ, ханыылаа. ☉ Уподоблять кого-что-л. кому-чему-л., сравнивать
[Таатта] Куйа хочотун буобура кыыл Уорҕатын ньууругар холобурдуубун. Саха нар. ыр.

туохт.
1. Тугу эмэ атыны кытта тэҥнээ, маарыннат (иһиллиитинэн, тас көрүҥүнэн, быһыытынан-майгытынан о. д. а. көстүүлэринэн). ☉ Сравнивать что-л. с кем-чем-л., уподоблять кому-чему-л. (по звучанию, внешнему виду, характеру и др.)
Талан, тылы дьүөрэлиир Тардыылааҕын баҕаһын, Үлүһүйэн үлэлиир Үчүгэйэ алыһын! Күннүк Уурастыырап
Сайын саһыл сыһыыларыгар Самоходка косилкаҕын Салайаргын көрдөхпүнэ Сандал күҥҥэ дьүөрэлиибин. П. Тобуруокап
Поэт саҥа олоҕу саас кэлиитигэр, сайыҥҥы күөххэ үктэниигэ дьүөрэлээн хоһуйар. «ХС»
2. Тугу эмэ туохха эмэ холбуу тут, сөп түбэһиннэр. ☉ Сочетать, совмещать что-л. с чем-л.
Кыһыл Аармыйа соһуччу маневры уонна артиллерияны таба дьүөрэлээн туттан, өстөөххө саба түһэр саҥа тактиканы олохтообута. НМВ ССРСИ
Ыччаттар сынньанар кэмнэрин үлэни кытта таба дьүөрэлииллэр. «ЭК»

туохт.
1. Тугу эмэ ханыыларынан наардаа, дьүөрэлээ, пааралаа. ☉ Группировать, подбирать что-л. по сходным признакам
Хара солкону хайыталаан баран, Ханыылыы уурбут курдук Хара ньалҕархай астаах. А. Софронов
Барҕа-барҕа сопхуоһум Маныыһыта буолабын, Харалары ханыылаан, Маҥаннары пааралаан, Ыамын аайы илдьэбин, Ыанньыксыкка тиэрдэбин. И. Гоголев
Соҕотох куобахпын ылан көхсүн имэрийтэлээтэ уонна бэйэтэ аҕалан уурталаабыт куобахтарыгар ханыылыы кирээккэҕэ аста. Н. Борисов
2. Кими, тугу эмэ кимиэхэ, туохха эмэ майгыннат, тэҥнээ, холоо. ☉ Сравнивать кого-что-л. с кем-чем-л., находить сходство между кем-чем-л.
Субуллар эрэ суһуоххун Халлааным эрэ кустугар Ханыылыы эрэ саныыбын, Хайҕаллаах эрэ киэргэлиэм! А. Софронов
[Чубуку] Оҕобор ханыылаан Күндүтүк көрөбүн. Л. Попов
Уолугар ханыылаан ыраах дьиэлээх оҕону Гертруда бэйэтигэр олордубут. «Чолбон»;

туохт.
1. Кими, тугу эмэ кимиэхэ, туохха эмэ майгыннат, биир курдук санаа, тэҥнээн көр. ☉ Представлять кого-что-л. похожим на кого-что-л., сравнивать с кем-чем-л., уподоблять кому-чему-л.
Урут бөрөлөр суолларын сылгы, таба, киһи суолугар холуйар буолара. Амма Аччыгыйа
Бүлүүтээҕи ГЭС тутуутугар үлэлээччи дьону оҕонньор халыҥ хайаны хампарытар, дохсун дьулусханы бохсор кыахтаах олоҥхо бухатыырдарыгар холуйара. И. Данилов
Сахалар күөл иччитин улахан баҕайы оҕус мөссүөнүгэр холуйаллар. АЕЕ ӨӨ
2. көр холоо
2
Атыттарга холуйдахха, сырдык дьиэ. Амма Аччыгыйа
◊ Быһа холуйан көр быһа I
Ол тааһы дьон быһа холуйан сүүрбэ биэс буут буолуо дииллэрэ. Р. Кулаковскай
Биһиги быһа холуйан икки сүүс сэттэ уон биэс миэтэрэ туоралаах сүүнэ өрүһү нөҥүө туоруохтаахпыт. «Чолбон»
Воропаев дьиэни чөлүгэр түһэрэргэ төһө кирпииччэ наадатын быһа холуйан суоттаата. ПП Дь
ср. др.-тюрк. хол ‘просить, добиваться, вымаливать’

туохт.
1. Кими, тугу эмэ сэргэ тутан майгыннаһар эбэтэр уратылаһар өрүттэрин быһаар; туохтары эмэ бэрэбиэркэлээн тэҥнэрин, уратыларын бул. ☉ Устанавливать черты сходства или различия, сравнивать, сопоставлять когочто-л.; сопоставлять одно с другим для проверки, сличать, сверять
Мунньахпыт итинтэн сылтаан уруккуну билиҥҥи сайдыыга тэҥнээн көрөн бэртээхэй кэпсэтиинэн түмүктэммитэ. Н. Лугинов
Өрүс уҥуор баар өстөөх оборонатын бүнүөкүлүнэн, стереотрубанан көрөкөрө, хаартаҕа тэҥниибит. Т. Сметанин
Үөрэнээччи уруокка көхтөөхтүк кыттан, ыйытан, мөккүһэн, дакаастаан, тэҥнээн, сөптөөх түмүккэ бэйэтэ тиийэ үөрэнэр. КИИ МКТТҮө
2. Тугу эмэ атын тугу эмэ кытта тэҥ буоларын курдук оҥор; кими, тугу эмэ туохха эмэ холоо, майгыннат. ☉ Сделать что-л. равным, одинаковым с чем-л., уравнивать в чём-л.; образно уподоблять, сравнивать кого-что-л. с чем-л.
Кыыс оҕону …… ханнык баҕарар омук күҥҥэ тэҥниир, сибэккигэ, кубаҕа, кыталыкка, күөрэгэйгэ холоон хоһуйар. Суорун Омоллоон
Киһини күндү тааска эбэтэр өстүөкүлэҕэ тэҥниир түктэри. Н. Лугинов
Ыстыыкка тэҥниирбит ырыаны Сэриилээх, буурҕалаах ыар дьылга... Баал Хабырыыс
[Настаа:] Аан бастаан дьахтар быраабын тэҥниэххэ, дьахтары үөрэтиэххэ. «ХС»
Ыйааһыны тэҥнииргэ ыйааһын атын чааскытыгар кыра киирэлэри уурарга тиийиллэр. ПАВ Ф-6
3. Тугу эмэ көннөрөн, дэхсилээн тэҥ ньуурдаах гына оҥор. ☉ Делать ровным, выравнивать, сглаживать что-л. Охсуох иннинэ хотууру, кылаанын тэҥнээри, хататтыыр ордук. ПАЕ ОСС
Оҥхойо, дьаамата суох буолар гына сири тэҥнээн бэриллиэхтээх. ЧМА МУХСҮү
♦ Атаҕын тэҥнээ көр атах
Бандьыыттары бэйэлэрин атахтарын тэҥниэххэ. Атаҕын тэҥнээбит көр атах. Кырдьыга, атаҕын тэҥниэх киһини сарсыҥҥытыгар луохтуур кэлэн өрүһүйдэ. Суорун Омоллоон
Киһитэ күнүскэ тиийбэккэ атаҕын тэҥнээбит. Далан. Сири кытта тэҥнээбит калька. — тугу эмэ туох да хаалбат гына имири эс, урусхаллаа, суох оҥор. ☉ Сровнять что-л. с землёй
Аҕал миэхэ тааҥката — Аҕал ыстаал хахайда — Сидьиҥ ньиэмэс кириэппэһин Сири кытта тэҥниэхпин! Күннүк Уурастыырап
[Римляннар] Коринф куораты урусхаллаан сири кытта тэҥнээбиттэрэ. КФП БАаДИ
◊ Тэҥнээн көрүү көр көрүү
Үгэҕэ тэҥнээн көрүү, кэпсэтии, сүөргү майгы, көр-күлүү үгүс буолааччы. ВГМ НСПТ