Пекарский:
своеволие, воля, произволение, свобода; бэйэтэ дьаалыытынан сылдьар живет по своему желанию (произволению); обургу дьаалыы изрядный по величине; күтүр дьаалыы! (человек по отношению к абааһы ) страшилище! улуу дьаалыы гордый, гордец, Л. ; ама дьаалыы, кини куотуо дуо? может ли быть, чтобы даже он ускользнул? эр дьаалыы! ишь, какой (молодец)! эр дьаалыы, эт татай! - восклицание удивления, граничащего с благоговением, перед каким-нибудь молодецким поступком;

дьаалыытынан по своему произволению дьаалыытынан көмөлөстө по своему почину (пожеланию), без упрашиваний, помог

1. даҕ. Чулууттан чулуу, сүҥкэн. ☉ Выдающийся, великий
   Кээрэкээн диэн улуу ойууннаахтарын кыырдарбыттар. Амма Аччыгыйа
   Уран тыл аптаах маастара Улуу Пушкин тыыннаах турар. С. Данилов
   Уйгу дьоллоох Улуу дойду — Өлбөт-өспөт өрөгөйдөөх. Күннүк Уурастыырап
2. аат суолт. Бэртэн бэрт, чулуу ким, туох эмэ. ☉ Кто-что-л. лучший из лучших
   Оҕо хоһоонньуттар кэлэллэр куруутун, Улууттан намыһахтык санаммакка. С. Данилов
   Эһэлээх аҕаҥ эйиэхэ Биэртэр сир улуутун. И. Эртюков
   Уруккулар улуулар Бүгүҥҥүлээх буоланнар. Айталын
   ♦ Улуу хаараҕаным көр хаараҕан
   ◊ Улуу дьаалы — дьаалы диэн курдук
   Уруурҕаһыннарбыт улуу дьаалы буолан Урууга угуйуллар. Өксөкүлээх Өлөксөй. [Кыһыл Ойуун:] Кыһыл Ойуун улуу дьаалы Хааннаах далай ытыспынан Хара норуот хараҕын аһан, Көрбөт хараҕын көрдөрөн, Көҥүлүн уотун уматыам дуо?! П. Ойуунускай
   Оо, оҕонньор, улуу дьаалы, өйүн-төйүн көр эрэ! Дьэ, билигин Бииктэр оҕо биһигиттэн ханна куотар үһүгүн?! Л. Попов
   Улуу дьыл көр дьыл. Кыһыҥҥы кэми норуот поэзиятыгар улуу дьыл диэн ааттаан хоһуйаллара. «Кыым». Улуу күтүр фольк. — көрөргө сүөргү, ынырык абааһы. ☉ Чудовище, страшилище
   Умсуурдаах улуу күтүрдэр, Уораҕайдаах уот буурайдар Алдьархайдаах аллараа дойдуга [олохсуйбуттара]. П. Ойуунускай
   Улуу күтүр, Өлөр өлүү, Куттаммыттыы, Чолоччу тутунна. С. Зверев
   Улуу күтүр! Сииктэ киллэрин. П. Тобуруокап
   Дьулааннаах улуу күтүр Дьэ, күлэн күһүгүрүүр. П. Дмитриев. Улуу кыыл түөлбэ., харыс т. — 1) эһэ. ☉ Медведь
   Эһэ харыс ааттара — эһэ, эбэ, тойон, улуу кыыл, тыатааҕы, арбаҕастаах, мэлбэр, моҕус, сырҕан, хадаччы, маппыйар, таптыыгын, накыта, накыйбан. КАЕ НТ; 2) тайах. ☉ Лось
   Булчуттар тайаҕы харыстаан улуу кыыл дииллэр эбит. Улуу омугумсуйуу көр омугумсуйуу. Отелло Маврга өһө-сааһа улуу омугумсуйуу өһө-сааһа. Эрчимэн. Улуу салгын түөлбэ., харыс т. — улахан дьаҥ, сыстыганнаах ыарыы. ☉ Эпидемия
   Бу улуу салгыҥҥа икки оҕом өлбүтэ. ДСЯЯ
   Улуу тунах — 1) көр тунах. «Улуу тунах бастакы быйаҥа», — диэт, Иван уус чороонноох кымыһы күөрэччи анньан ылаттаата. М. Доҕордуурап; 2) сайын буолуута күөх от үүнэн, ынах, биэ үксэ төрөөн, үрүҥ ас дэлэйэрэ. ☉ Большое изобилие молочных продуктов в начале лета
   Уйгу-быйаҥ туругурбут, Улуу тунах олохсуйбут, Тоҕус толоҕой сэлэ диэн Тоҕуоруйан торолуйбут [дойду эбит]. Үс сыл буолан баран, улуу тунах саҕана арай биирдэ Омоҕой уолаттара көөртөрө: иккис сүһүөх сайыҥҥы уунан өрүс устун кус, кыыл түүтэ устан ааһар. Саха сэһ. I
   др.-тюрк. улуҕ, тюрк. улу, улуг