побуд. от салын= II страшить, устрашать; запугивать; кини миигин салыннарда он меня запугал.

I
туохт.
1. Кими, тугу эрэ туох эмэ иһигэр киллэрэн, уган баран тахсыбат гына сап, хатаа. ☉ Закрывать, запирать кого-л. где-л., загонять, заталкивать куда-л. Сүүрбэ сааһын туолуоҕутан ыла, Маайаны кэлэр-барар, хонор-сүктэр дьонтон саһыарбат, хаппахчытын иһигэр хаайбат буолбуттара. Н. Якутскай
Андриан Корнилов тиэргэнигэр сүөһүлэри хаайбыттар. М. Доҕордуурап
Дьиэҕэ ыт үрэрэ иһиллэр, ону түгэх хоско хаайдылар быһыылаах. «Чолбон»
2. Буруйдааҕы тутан, түрмэҕэ олорт. ☉ Арестовывать, заключать под стражу, заточать кого-л. в тюрьму
«Илдьэн хаайан кэбиһиҥ!» — генерал Бурхалейы …… саабылатын өнчөҕүнэн хоҥоруутугар охсон чап гыннарда. Эрилик Эристиин
[Лэкиэс:] «Былыр аҕаҥ даҕаны өрөпкүөмнээн сылдьан хаайа сылдьыбыта сөп». С. Ефремов
Куорат полицията Манчаарыны булан, тутан ылан хаайан кээспит. МНН
3. кэпс. Ким, туох эмэ суолун бүөлээ, суолугар туора тур эбэтэр тугу эмэ гынарын мэһэйдээ, харгыстаа. ☉ Задерживать, останавливать кого-л., преграждать путь, препятствовать кому-чему-л.; загонять кого-л. куда-л. Ардах сырыыны хаайда. Оҕом хаппырыыстаан, үлэбэр барарбын хаайда
□ Биир түүн миигин сырҕан эһэ хаайан, аарыма улахан хатыҥҥа ыттан хоммутум. И. Сосин
Арай ычык иһигэр ыта тайаҕы хаайан турар үһү. Улдьаа Харалы
Ууну хаайар икки ньыма баар: сири хаһан хоруу оҥоруу уонна быһытынан тохтотуу. КПЫ
4. көсп. Туох эмэ көҥүллүк буоларын, сайдарын, тарҕанарын тууй, боп. ☉ Мешать, препятствовать чужой воле, создавать помехи кому-чему-л. в чём-л.
Үтүө санаа, сырдык суобас кыра норуокка бэйэтигэр баар, ону тутан хаайыахтара суоҕа. М. Доҕордуурап
Чэ, доҕоор, соҕотох оҕобут баҕатын хаайымыахха. М. Попов
Мин өрүүтүн албын, хараҥа санаа кэрэни-сырдыгы хаайбатын туһугар охсуһабын. БВВ ӨУоӨ
♦ Тыынын (тыынын-быарын) хаай — ким эмэ тугу эмэ гынарын бопхаай, хааччахтаа. ☉ Лишать возможности делать что-л., душить
Лариса бу киһи тыынын-быарын хаайар ыар олохтон быыһанар, босхолонор суолу, киһилии олорор дьолу көрдүү сатыыр. Софр. Данилов
[Киис Бэргэн:] Бараммат өстөһүү, бараммат атааннаһыы Най хара буруота мин тыыммын хаайар. И. Гоголев
Тыыҥҥын хаайар хандалыга Көҥүл куолаһыҥ бөппөтө. Эллэй
Хааччахха хаай (хаайтар) көр хааччах. Сотору билигин Хараҥа түүн хааччахха хаайыа. А. Софронов
◊ Тыынын хаай — кыайан тыыннарбат гына боп-хаай, тыынын бүөлээ (тугу эмэ этэргэ). ☉ Стеснять, затруднять дыхание, душить (о чём-л.)
Маайа сүрэҕэ уолугар бүөлүү анньыллан, тыынын хаайар курдук буолуталыыр. Эрилик Эристиин
Күүстээх долгун арҕаһыгар Таисия Захаровна ытта сатыыр, тымныы уу иэдэһин таһыйар, айаҕар кутуллаары тыынын хаайар. Л. Попов
Бырдах таба муннунан, айаҕынан туолан, тыынын хаайар. И. Федосеев
ср. монг. хаах ‘закрывать; преграждать; прекращать’
II
туохт.
1. Кимтэн эмэ тугу эмэ арахпакка көрдөс, ирдээ. ☉ Приставать к кому-л. с просьбами, требованиями
Ол гынан баран, уол олус хаайбытын иһин, тылын быһа гымматаҕа. М. Доҕордуурап
Ити бырадабыас Баанньа куоракка таһаҕаста киллэрэн кулу диэн хас да күнү быһа хаайбыта. С. Ефремов
Ону ол диэбэккэ, дьиэлээх киһи үлтү хаайан, хааһаҕы астаран, табаҕыттан тардыбыт. Багдарыын Сүлбэ
Максимы дьоно кыыскын хаһан билиһиннэрэҕин диэн хаайбыттара ыраатта. Күрүлгэн
2. көсп., кэпс. Олус ыксат, ыгылыт; кими эмэ куттаан ык-түүр. ☉ Ставить кого-л. в неудобное положение, вызывать смятение; страшить, пугать кого-л.. Уол киһитин охсоору хаайда. Оҕото ииктээри хаайда
□ Хабыр тымныы кыһыммыт Хаайа көтөн кэлбитэ. Күннүк Уурастыырап
Биир бэйэм кырбаары хаайан туран, кини дьиэтээҕи сорудаҕын элбэхтик устан сойбоппут буолуохтаахпын. В. Тарабукин
♦ Андылыы хаай кэпс., түөлбэ. — киминэн эмэ тугу эмэ күһэйэн оҥорторо сатаа. ☉ Вынуждать, заставлять кого-л. выполнять что-л. Киһитэ мунньахха тылла эт диэн андылыы хаайбыта. Кустук
Муннукка хаай (ык) көр муннук. Мин таайбын аан бастаан муннукка хаайан, өрө көтөҕүллүүлээхтик этиибин саҕалыыбын. Далан
Анарааҥҥылар муннукка хаайдахтарына, бэрэсидьиэммит кэлэн, кэлэр-барар үүппүтүн-хайаҕаспытын булларан барар. Н. Борисов
Ити курдук, уоруйаҕы дакаастабылларынан муннукка хаайан, буруйун биир күн иһигэр толору билиннэрэн турабыт. ЕМП БС