I
аат.
1. Туох эмэ утах курдук уһун, синньигэс, бэйэ-бэйэтин кытта холбоспута, холбуу тутуллубута (хол., кыл, баттах). ☉ Пучок (напр., волос)
Марфа Митрофановна сүүһүгэр саба түспүт чачархай баттаҕын сүүмэхтэрин хатыҥыр тарбахтарынан силэйэ анньан көннөрүнэ оҕуста. П. Филиппов. Ойуун ону [сылгы сиэлин] ылан, түөрт сүүмэх гынан баран, үс сиргэ уокка бырахта, биир сүүмэҕин илиитигэр тутан олорон үстэ-хаста иһиирдэ, дьааһыйда. Күндэ
Чаҕыл Иванович субуулаах оттон биир сүүмэҕи ылан муннугар даҕайда. С. Никифоров
2. Биир салааҕа хойуутук үүммүт отоннор (хол., моонньоҕон, виноград). ☉ Кисть, гроздь (напр., ягод, винограда). Моонньоҕон сүүмэҕэ. Виноград сүүмэҕэ
□ Ньургустаана өтөх саҕатыгар хаптаҕас хойуу үүнүүтүгэр түбэһэн, виноградтыы сүүмэҕин аҕалан, таптаан сиэн, амтаһыйа олордо. В. Протодьяконов
Сэнтимиэтир кэриҥэ уһуннаах, кораллыҥы кыһыл өҥнөөх отоннор биирдии сүүмэхтэргэ биэс уончаҕа тиийэ холбуу үүнэллэр. ДьДьДь
3. көсп. Сырдык сардаҥата. ☉ Пучок лучей света
Күн көмүс сүүмэхтэрин түһэрэр. И. Федосеев
Тахсар күн маҥнайгы чаҕыла Куорат куба ньууруттан тайанар, Үрдүк таас дьиэлэртэн саҕыллан Сардаҥа сүүмэҕэ ыһыллар. М. Ефимов
Үрүҥ көмүс сүүмэх Уҥа түннүгүнэн сыыйыллар. Баал Хабырыыс
ср. туркм. сүйүм ‘волокно’
II
аат. Аһыйбыт үүт убаҕаһын сүүрдүбүт кэннэ хаалар хойуута. ☉ Гуща прокисшего молока, остающаяся после процеживания
Суораты кыл сиидэҕэ кутан уутун сүүрдэллэр. Оччоҕо суорат хойуута, сүүмэҕэ хаалар. «Чолбон»
Сүүмэҕи, иэдьэгэйи уутун өр сүүрдэн, хатаран, хаптатан, астыылларыттан көрдөххө, дьиэтээҕи сыыры оҥороллор эбит. КЕФ СТАҮө
ср. хак. сүүмек ‘мешочек, мешочек для процеживания творожистой массы’, ДТС сүҕмэ ‘вид творога’, туркм. сүҕмэ, уйг. сүҕмэ ‘сюзьма (процеженное кислое молоко)’