Якутские буквы:

Якутский → Русский

сырдык-хараҥа

сумерки, полумрак || сумеречный; сырдык-хараҥа былдьаһыыта в сумеречный час; сырдык-хараҥа буолла наступили сумерки # сырдыкка-хараҥаҕа киир = находиться в состоянии кризиса (напр. при болезни); сырдыкка-хараҥаҕа түһэр = усиленно торопить кого-л.

Якутский → Якутский

сырдык-хараҥа

аат. Хараҥа эмискэ сырдыы түһүүтэ эбэтэр сырдык хараҥара түһүүтэ (хол., түүҥҥү хараҥаҕа чаҕылҕан чаҕылыйталаатаҕына). ☉ Быстрая смена тьмы и света (напр., при молнии в ночной тьме)
Сырдыкхараҥа буолбахтыыр, чаҕылҕан күлүмнүүр, этиҥ тоҕута барар. Суорун Омоллоон
♦ Сырдыкка-хараҥаҕа (сырдык-хараҥа ортотугар) киирдэ — тыҥааһыннаах балаһыанньаҕа киирдэ эбэтэр өлөртиллэр икки ардыгар түбэстэ, түлэй-балай буолла. ☉ Находиться в состоянии кризиса, быть между жизнью и смертью (напр., при болезни)
Идея Васильевна Мөрүөн Даайа (илиитэ сүүлэ иһэн) сырдык-хараҥа икки ардыгар киирэ сырыттаҕына тиийэр. Н. Босиков
Көлөпүнэ [киһи аата] маатыралаан эрэрэ баара, төбөм ньир гынан баран ыараан хаалбыта уонна сырдык-хараҥа иһигэр кииртим. Н. Заболоцкай
Сороҕор суорҕаным иһигэр тоҥон бабыгырыырым, сороҕор этим уотунан кутаалыы, унньуктаах уһун түүн устата сырдыкка-хараҥаҕа киирэрим. А. Куприн (тылб.). Сырдыкка-хараҥаҕа киллэр (түһэр) — 1) кими эмэ олус ыксатан, ууга-уокка түһэр. ☉ Сильно торопить кого-л., вгоняя в состояние растерянности. «Оптуобус хоҥноору турар, хомунан бара охсуохха!» — диэн уол ийэтин сырдыккахараҥаҕа киллэрдэ; 2) кими эмэ ыарахан, мүччүргэннээх, олус кутталлаах быһыыгамайгыга киллэр. ☉ Сильно напугать кого-л., застав врасплох
[Бөрө] биир улахан арбадай [ат] такымыгар түспүтэ. Ону анарааҥҥыта умса-төннө түһэн, хаарынан тибэн сырдыкка-хараҥаҕа киллэрбитин, дьолго, иҥиириттэн харбаабатах буолан, эттээх тириитэ сиирэ баран, тыыннаах ордубута. Р. Кулаковскай
Онуоха эбии ыттар …… ыстаммыттара эмискэтэ, хапсаҕайа миигин хара маҥнайгыттан сырдыкка-хараҥаҕа киллэрэн кэбистэ. «ХС»
◊ Сырдык-хараҥа былдьаһыга (былдьаһыыта) көр былдьаһык
Киэһэ сэттэ чаас буолуута сырдык-хараҥа былдьаһыыта, этэ тарда-тарда, бэркэ сэрэнэн, кэтэнэн Сютин олбуорун кэннигэр тиийдэ. Болот Боотур
Үһүс күммүтүгэр, сырдык-хараҥа былдьаһыыта, мин билэр биэрэкпэр кэлбиппит. Н. Босиков

Еще переводы:

балыйсыы

балыйсыы (Якутский → Якутский)

балыйсыс диэнтэн хай
аата. [Бүөтүр:] Балыйсыы куһаҕан. Хара үлэ сэбин баҕас оҥорор курдук сананарым. Амма Аччыгыйа
Олох – хара үрүҥнүүн Бэйэ-бэйэтин балыйсыыта, Олох – сырдык хараҥалыын Тохтообот охсуһуута. Чэчир-76

кииритэлээ

кииритэлээ (Якутский → Якутский)

киир диэнтэн төхт
көрүҥ. Киртийэр диэни билбэтэх Килбиэннээх кирилиэстэргэ Кииритэлээн истим. Д. Софронов
[Ууга түһэн иһэн] Мичил сырдык-хараҥа ыккардыгар кииритэлээн ылбыта. И. Федосеев

сатамньылаахтык

сатамньылаахтык (Якутский → Якутский)

кэпс., сатабыллаахтык диэн курдук
Түмүгэр бу иэдээҥҥэ түбэспит дьон дууһаларын арыйыыга худуоһунньук сырдык, хараҥа өҥнөр хосуһууларын наһаа сатамньылаахтык туттубут. Эрчимэн
Оҕонньор маҥан халааты сатамньыта суохтук тиирэ кэппит, сирэйэ-хараҕа сырдаан, улаханнык сэргэхсийбит этэ. А. Кривошапкин (тылб.)

дьиримнии

дьиримнии (Якутский → Якутский)

сыһ. Кылаҥныы, чыпчылыҥныы, элэгэлдьийэ, долгуннура. ☉ Мигая, сверкая, вспыхивая, переливаясь
Хас саас ахсын, ыам ыйын кыайыылаах күлүмүрдэс күнүн сылаас, сырдык сарыаллара оҕонньор көмүллүбүт буорун үрдүгэр кыһыл көмүс кыырпах тохто турарын курдук дьиримнии умайаллар. П. Ойуунускай
Алаас хочо сиксиктэригэр дьэргэлгэн дьиримнии үҥкүүлүүр, күрүөлэргэ илим курдук иилистэр. Амма Аччыгыйа
Ол курдук көмүлүөк дьиримнии эккириир уотунан сырдатынан, сырдык-хараҥа былдьаһыгар аһаан-сиэн бүдүлээн бүтэбит. Р. Кулаковскай

субурус гын

субурус гын (Якутский → Якутский)

субуруй диэнтэн көстө түһүү. Холлоҕос быһаҕаһын саҕа кутаа уот субурус гынар, сырдык-хараҥа буолбахтыыр. Суорун Омоллоон
Бөрө эһэни кытта туруулаһар күүһэ суоҕун билинэн, кутуругун кумуччу туттубутунан тыа диэки субурус гыммыта. И. Федосеев. Хараҕын уута имин быһаҕаһыгар диэри субурус гына түстэ. Саха фольк.

харсыы

харсыы (Якутский → Якутский)

харыс I диэнтэн хай. аата. Оҕолор күрүө үрдүгэр тахсан оҕустар харсыыларын көрөн ыһыы-хаһыы бөҕө буола олороллор
□ Солко таҥас суугуна, хаарыс таҥас харсыыта, Кыыс үөрбүт дьэдьэн имэ, Уол оҕо ойуолуута. С. Данилов
Эйэни, ил диэни билиммэт Сор уонна Дьол бүппэт харсыыта. П. Тобуруокап
Сырдык хараҥа харсыыта — Аҕатын атааннаах тыйыс дьылҕата, Байбал төлкөтө буолбута. М. Ефимов

абырыахсыт

абырыахсыт (Якутский → Якутский)

аат., сөбүлээб. Туһалыы сатаабыта туһаны аҕалбат; сымыйанан абыраабыта-туһалаабыта буолар киһи. ☉ Тот, кто выставляет себя доброжелателем, избавителем, спасителем кого-л.
Ким миигин бу айылаах кэбилээтэ, ким умсары уурда? Ньонуордааҕым, Дьуур сордоох дуу, «абырыахсытым», эмэгэтим кинээс Бииктэрэ дуу? Суорун Омоллоон
Идея Васильевна Мөрүөн Даайа сырдык-хараҥа икки ардыгар киирэ сыттаҕына тиийэр. Абырыахсыта Хочо Хоборооһо [ыарыһаҕы бэргэппит удаҕамсыйар куһаҕан отоһут] мэнэрийэн олорор эбит. Н. Босиков
Аҕа баһылык абырыахсыта, өй эбээччитэ — куотан эрэр. Күҥҥэ көстүбэтэх көлөөк, күөх моҕой! Н. Абыйчанин

быһылаан

быһылаан (Якутский → Якутский)

аат. Ыар содуллаах түбэлтэ (хол., суолга транспорт саахала); алдьархай, иэдээн. ☉ Событие с тяжелыми последствиями, несчастный случай, авария (напр., дорожно-транспортное происшествие)
Уоһук, ардыгар, олоҥхолуу Оһох иннигэр оллооннуур, Былыргы быһылаан, охсуһуу, Кыргыс үйэтин ойуулуур. Дьуон Дьаҥылы
Георгий Днепр кытылыгар кыргыһыыларга элбэхтик сырдыкка-хараҥаҕа кииртэлии, өлөр-тиллэр быһылааныгар түбэһитэлии сылдьыталаабыта. ССС
Дьуһуурунай сонно тута биһигини рациянан ыҥыран ылар уонна: «Маннык аадырыска быһылаан таҕыста, түргэнник тиийэ охсуҥ», — диир. «Кыым»
Суолга тахсар быһылааны сэрэтиигэ государственнай автоинспекция үлэһиттэрин сыралаах үлэлэрин чорботон бэлиэтиэххэ наада. «Кыым»

бледнозеленый

бледнозеленый (Русский → Якутский)

прил
от күөҕэ эрээри кубархай өҥ. (Бледно... светло... темно... диэн кубархайын, сырдыгын, хараҥатын быһаарарга араас өҥҥө сыһыаран этиэххэ сөп)

былдьаһык

былдьаһык (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Үөрүүнэн, түргэнник, хамаҕатык, былдьаһан ылыы. ☉ Взятие, получение с радостью, нарасхват
    Бэйэтэ туох да иҥэ-дьаҥа суох, көнө-сымнаҕас, сүрэхтээх, үлэһит буолан, кинини ыал былдьаһыгынан киллэрэллэр. А. Софронов
    Сотору үчүгэй сакааһы ыларым буолуо, эрэннэрбиттэрэ, остолобуой истиэнэтин уруһуйдуом. Эн билбэккин, манна, биһиэхэ, сакаас былдьаһык. В. Гаврильева
    Манна ыт оҕото дэбигис көстүбэт. Булчуттарга ыт оҕото былдьаһык. И. Федосеев
  3. Ыксаллаах, тиэтэллээх, кылгас кэмҥэ толоруллуохтаах элбэх үлэ, оннук үлэ бириэмэтэ. ☉ Большая срочная работа; время исполнения такой работы
    Билигин, сайыҥҥы үлэ былдьаһыгар, уһаат оҥоро олоруох киһи суох. А. Сыромятникова
    Бетонщиктар билигин, үлэ былдьаһыгар, сыбаарсык курдук буолбатахтар, өрөбүлгэ кытары үлэлииллэр. В. Яковлев
    Сопхуос хамбаайыньыардара быйылгы дьыллаах быйаҥ былдьаһыгар көхтөөх куоталаһыыга туруннулар. «Кыым»
  4. даҕ. суолт. Былдьаһыкка сылдьар, былдьаһыктаах. ☉ Очень нужный, принимаемый нарасхват
    Холкуоспут күүрүүнэн Хомууру түмүктүүр — Былдьаһык үлэнэн Быйаҥы үллүктүүр. А. Абаҕыыныскай
    Айдааннаах Аан дойду былдьаһык ньууруттан Мин Икки уллуҥах миэстэни ыларбын Дойдубар норуоппар Тугунан боруостаан сылдьабын. Дьуон Дьаҥылы
    ♦ Былдьаһыкка түс — тиэтэл үрдүгэр түс, олус тиэтэй, ыгылый, түптэ түтүм үөһүгэр түс. ☉ Очень, сильно торопиться; пороть горячку. Ыксаан былдьаһыкка түһэн, баҕар, алҕас тахсыбыта да буолуо. Былдьаһыктаах кэм (күн) — ыктарыылах кэм (туох эрэ үгүс үлэни кылгас кэм иһигэр толороору). ☉ Горячая пора (день)
    От үлэтин былдьаһыктаах күннэригэр сүөһүлэрин сыл тахсар отун кыайан оттоммот, эбэтэр улаатан эрэр оҕото суох ыал отчуту наймыылаһарга күһэллэллэрэ. И. Аргунов. Сырдык-хараҥа былдьаһыга — сырдык-хараҥа икки арда, борук-сорук, үөл-дьүөл. ☉ Сумерки, сумрак; сумеречное время
    Биэлсэр нуучча оһох төрдүгэр сырдык-хараҥа былдьаһыгар сыстан, тугу эрэ суруйа турар Микиитэни одууласпахтаан баран, уол диэки илиитин уунна. Амма Аччыгыйа
    ◊ Былдьаһыгынан ыл — өрүһүспүт, үлүмнэспит курдук түргэнник, хамаҕатык ыл (атыылас). ☉ Брать (получать, покупать) нарасхват. Билигин эти былдьаһыгынан ылыахтар этэ