м. 1. мат. сырса барыы; параллелизм линий сурааһыннар сырса барыылара; 2. (совпадение, повторение) хопула-һыы, биири хос оҥоруу; параллелизм в работе үлэҕэ хоһулаһыы.

мохсуолаа диэн курдук
Кыра сылдьан, манна таптаан Куруук мустар буолаллара, Кырайкалаан, тустан, буурдаан, Кылыйа-сырса оонньууллара. Сибэккилэр

көр кырпа
Сыыдам быһый ыччаттар, Кыппа ньаарсын кырыстаах Кылбаа-дьылбаа кырдалга Кылыһа, сырса кыыдамнааҥ. П. Ядрихинскай
Лыахтар кынаттарын дьүһүнэ кинилэри бүрүйэр кыппа куоппастар өҥнөрүттэн тутулуктаах. ББЕ З

сырса диэн курдук
Истиэнэни сырыһыннары ороннор субуһаллара. Софр. Данилов
Балаакка түөрт эркинин сырыһыннары тутуллубут …… наара ороннорго …… араас мал-сал чөмөхтөһө сыталлар. Тумарча

тоспой диэнтэн хамс. көстүү. Оҕо дьиэтин диэки сүүрэн тоспоруйа турда. Тойоммут хонтуоратын диэки тоспоруйан эрэр
□ Аҕыйах ыйдаах ыт оҕото Игоры сырса сылдьан мэниктээн тоспоруйар. СН ЭСЭ

хаһыытас диэнтэн хай
аата. Хаһыытаһыы тохтуурун кытта кыыс көхсүн этиппэхтээтэ. Амма Аччыгыйа
Дьиэ таһыгар түннүктэн түннүккэ сырса сылдьар уолаттар хаһыытаһыылара кинилэри ордук чаҕытта. Эрилик Эристиин

алдьат диэнтэн дьаһ
туһ. Уйаларын алдьаттарбыт тигээччилэр Маайыһы эккирэппиттэр. Суорун Омоллоон
Ананий сүрэхтээх киһи, ыал аайы садтарын быыһыгар олорорго анаан хаптаһын ыскаамыйалары оҥортообут. Маһы төрүт алдьаттарбат үһү. М. Доҕордуурап
Баһылай Киппээнэп дьону дэлби көҕүтэн улаханнык алдьаттарда: сырса-сырса иэс биэрдилэр. П. Ойуунускай

туохт.
1. артыаллаа диэнтэн холб. туһ.
2. Тугу эмэни бииргэ оҥор. ☉ Делать что-л. вместе
Айдаараахтаан тураммыт Артыаллаһан айанныаҕыҥ, Өрөгөй талаан үрдээтин, Саргы-дьаалы улааттын! Саха нар. ыр. III
Батараактар артыаллаһан, иккилии-үстүү дьукаах олорор дьиэлэрин мастарын сырса-сырса кэрдэн кэбистилэр. П. Ойуунускай
Арыы хатыҥ курдуктук Артыаллаһан сылдьаммыт, Аныгы олох туһугар Айхал диэн этиэҕиҥ. Н. Степанов

туохт. Сайын үөнкөйүүр (күлүмэн, бырдах, о. д. а.) сиирин тулуйума (сүөһүнү этэргэ). ☉ Быть чувствительным к укусам насекомых, проявлять беспокойство (о скоте)
Атым буоллаҕына, үөнүргээбитигэр тэптэрэн, миигин эккирэтэ сылдьар уонна дэлби сиргэнэр. Р. Кулаковскай
Оҕуһум куйааһырҕаан, онуоха эбиитин үөнүргээн сүгүн хаампат, илгиэлэнэр, атаҕынан тэбиэлэнэр. И. Сосин
Ынахтар ыанньыйан, үөнүргээн, титииги тула сырса-сырса, маҕыраһыы бөҕө этэ. Д. Васильев

ж. 1. мат. параллель (сырса сурааһын); 2. геогр. параллель (сир ишрын ньуурунан экваторга параллельнай гына ыытыллар курдук өйдөнөр сурааһын); 3. (сравнение, сопоставление) параллель, тэҥнэбил; провести параллель тэҥнэбиллэ оҥор, тэҥнээн көр.