даҕ. Сиргэ тэлгэнэн үүнэр. ☉ Стелющийся по земле (о растениях)
Биир ийэ үүнээйиттэн сайын хас да сыылар уктар — бытыктар үүнэллэр. КВА Б
Сыылар уктар оҕурсуга, тыыкыбаҕа, дьэдьэҥҥэ бааллар. КВА Б

туохт.
1. Быардыы сытан эбэтэр илиигэр, тобуккар тирэнэн сыҕарый. ☉ Ползать или передвигаться на четвереньках
[Өлөөнө:] Оҕом бу муостаҕа сыыла сылдьара, саҥа хааман бадьаралыыра, бу олоппосторго ытта сатаан дэлбэритэ түһэрэ субу баарга дылы. С. Ефремов
Адьас ыраахтан сэрэнэн үөмэн киирдэ. Биир да амынньыары тоһуппакка тииттэри күлүктэнэн сыылан истэ. Улдьаа Харалы
Разведчиктар, бэйэлэрин, инники лииньийэлэрин ааһан, ханнык эрэ хотоол сиринэн быардарынан сыылан иһэллэр. «ХС»
2. көсп. Бытааннык, ыксаабакка бар, айаннаа. ☉ Передвигаться тихо, медленно, ползти
Борохуот нэстик сыылар. И. Гоголев
Афанасий Васильевичка көмөлөһөөрү Хабырыыс лааппы дьиэ диэки сыылар. Н. Якутскай
Арамаан кэһэйдин. Дьахтар сүгүннэрэн аҕалыа ини, бүтүн үс массыыналаах холкуостан массыына ылбакка, оҕуһунан сыылан истэҕэ үһү. С. Ефремов
△ Бытааннык ааһан ис (бириэмэ туһунан). ☉ Течь медленно (о времени)
Хара хоруо курдук хараҥа сыллар быардарынан сыыллан ааһан испиттэр. Софр. Данилов
Кэтэһиилээх мүнүүтэлэр сыылбыттара. СОТА. Бириэмэ наһаа бытааннык сыыллар. А. Кожедуб (тылб.)
♦ Быаргынан сыыл көр быар
Үлэлээ, бэйэҥ баскын бэйэҥ билин, хас тоттук оҕо иннигэр быаргынан сыыллыма. А. Сыромятникова. Сыыла сылдьан сыарҕа быатын быс (кэрбээ) — биллибэтинэн, көстүбэтинэн сэмээр сылдьан ол-бу дьээбэни, куһаҕаны оҥор. ☉ Незаметно, исподтишка творить что-л. недоброе
Үс сыанаҥ содула баһаам. Харахха быраҕыллыбакка эрэ сыыла сылдьан сыарҕа быатын быһааччы диэн, хата, кини баар. Н. Лугинов
Сүгүн буол, били сыыла сылдьан сыарҕа быатын быһар дииллэригэр дылы, туой тиэрэни баран. А. Сыромятникова
Дьэргэлээх Уолуктай бары куһаҕаны тэрийэллэр быһыылаах. Сыыла сылдьан сыарҕа быатын кэрбииллэр. «ХС»
ср. кум. йыл, алт. дьыл, хак. чыл, кирг. жыл ‘двигаться; ползти, ползать; кататься (на коньках, на лыжах)’

көр сыыр-мыыр
Төһөлөөх күүс-күдэх, баҕалаах ымыы санаа биһиэхэ сыыл-мыыл буолбутай? Далан
Бирикээһи илдьэ отделениеттан төрдүө барыахтаах этилэр, онтон сыыл-мыыл буолан, иккиэ эрэ буоллулар. В. Протодьяконов

прям., перен. ползать; эриэн үөн сыылар змея ползёт; ат буолан сыыл = ползти на четвереньках; таһаҕас массыыната сыылар ползёт грузовик; сыыла сылдьан сыарҕа быатын быһар посл. ползая по земле, перерезает санные ремни (т. е. вредит исподтишка).

v. to crawl