сыыптаа диэнтэн төхт
көрүҥ. Чиргэл тиити чэчийэн, Кириэппэстээн ньиргитэн, Суолах маһы суорталаан, Тулааһыны туруортаан, Сытыарылыы сыыптаталаан, Сыһыарылыы ыпсартаан, Кэлбэт-барбат киччимнээн, Киҥкил суорба халҕаннаан. С. Зверев

сыыптаа диэнтэн бэй., атын
туһ. Бараары иккитэ-үстэ хардыылаан эрдэхтэринэ, буурҕа балаһата эркиҥҥэ сыыптаммакка сыппыт биир буруус маһы сууллары охсон түһэрбит. С. Дадаскинов

туохт.
1. Тугу эмэ туохха эмэ эрийэ, кириэстии тут (хол., атаххын атаххар). ☉ Повесить, положить что-л. на что-л. крест-накрест, скрестить (напр., руки)
«Гра» диэн сааны таҥнары сүкпүт, икки санныгар батарантаастары хатыйа иилиммит. Амма Аччыгыйа
Силтэһин атаҕар атаҕын хатыйа ууран, туох да саҥата-иҥэтэ суох иһийэн олордо. Күннүк Уурастыырап
Аҕал уҥа илиигин, илиилэрбитин маннык хатыйа тутуох, уонна — уураһабыт. Брудершафт диэн бу буолар. Н. Габышев
Атамай тарбахтарын тобугар хатыйа тутан олорон саҥарар. «ХС»
2. Тугу эмэ туохха эмэ токурутан эрийэ, сөрүү тут, олуйа ук. ☉ Обмотать, оплести, обвить, увить (напр., о вьющемся растении)
Иккис куба кэлэн, доҕорун моонньун хатыйан ууруур. Тумсунан имэрийэр-томоруйар. Суорун Омоллоон
Ыал бары үтүктүспүт курдук иирэни хатыйан оҥорбут үрдүк, киэҥ олбуордаахтар. Болот Боотур
Хатан хандалынан Хатыйа тардыҥ, Ыар сыабынан сыыптааҥ, Күүс сиринэн күлүүстээҥ! Д. Говоров
3. спорт. Киирсиигэ, тустууга утарылаһааччыҥ атаҕын атаххынан олуй, атаххынан эрийэ, кириэстии тутан тэп. ☉ Подставить подножку противнику, ударить ногой
Ньургун эмискэ көнө түһээт, киһитэ кылыйа сылдьар атаҕын хатыйан, баттыы түһэрдии сананан, умса дьүккүйэр. Н. Лугинов
[Василий Ильич] күөн көрсөөччүтүн хатыйан, олуйан, илиитинэн өттүктээн охторуу — кини чахчы баһылаабыт ньымалара. Хапсаҕай
Атаҕар күүстээх буолан атахтаатахтарына төлүтэ тэбэр, олуйдахтарына, хатыйдахтарына ибир да гыммат. СМН ТС
4. көсп. Кими эмэ уустук, олуурдаах быһыыга-майгыга түбэһиннэрээри тугу эмэ гын. ☉ Подвести, подставить кого-л. с умыслом, учинить подвох
Юкасовы кытары мэнээк киһилии логиканан сатаан мөккүспэккин. …… Кинини бэйэтин утары туохха эмэ сыһыаран, дэбигис өйдөммөт идейнэй омсоҕо хатыйдаххына эрэ абыранаҕын. Н. Лугинов
Саалаттан …… соруйан хатыйар ыйытыы иһиллэр. Н. Борисов
◊ Хатыйа күрүө — ураҕастары чаастатык сиргэ саайталаан баран синньигэс титириктэри эбэтэр талаҕы бэйэ-бэйэлэригэр хатыйыллар, кириэстии тута-тута арда суох гына өрөр курдук, оҥоһуллар күрүө. ☉ Изгородь, сплетённая из тонких жердин, прутьев, плетень
Куйаас баҕайы күн хатыйа күрүө күлүгэр утуйа сытан уһукта биэрдим. ИСА
Халтарыйымаары, хатыйа күрүөттэн тутуһан, уулуссатыгар туораата уонна, аҕыйахта атыллаат, Морозканы үктүү сыста. А. Фадеев (тылб.)
ср. др.-тюрк. хадар ‘вертеть’

туохт.
1. Икки аҥыы тустуспа сылдьар тугу эмэ бэйэ-бэйэлэригэр ыга сыстыһар гына оҥор эбэтэр эпсэри сыһыартаан холбоо. ☉ Плотно подогнать, приладить, чтобы одно к другому подходило по размеру
Ууруллубут эркини ыпсаран, улахан, үөл сүллүгэһинэн саайан биллиргэтэллэр. Д. Таас
Ыпсыытын үчүгэйдик ыпсаран, сыыптаан, муохтаан оҥоһуллар быһыт ампаар тирэҕин маһын суон бэрэбинэлэртэн бэлэмнээтилэр. М. Доҕордуурап
Маннык улахан иһити сиик өппөт, уу тэстибэт гына ыпсаран, тигэн, ыаһаан оҥорорго улахан сатабыл, уран тарбах наада. НБФ-МУу СОБ
2. көсп. Хомоҕойдук, лоп-бааччы сааһылаан, өйдөнөр гына саҥар, хоһуй, кэпсээ. ☉ Говорить, рассказывать складно, образно, выразительно, воспевать
Саха киһитэ кутун-сүрүн туттарбыт, ырыатыгар ыпсарбыт, хоһоонугар холбообут өрүһэ — улуу Өлүөнэ. Н. Якутскай
Биһиэхэ, сахаларга даҕаны араас итэҕэһи-быһаҕаһы көр-күлүү оҥорон сатаан ыпсаран кэпсиир дьоннор бааллар. ПП ЭЭД
Оҕо тыллары сөпкө сааһылаан, ыпсаран бэйэтэ этии оҥоруутугар ыарырҕатар. ОМЕ БМЫ
3. көсп., кэпс. Кимнээҕи эмэ бииргэ ыҥыран көрсүһүннэр, булсуһуннар, билсиһиннэр. ☉ Свести, познакомить кого-л. с кем-л., помочь кому-л. встретиться или сойтись
Уруурҕаһыннарбыт улуу-дьаалы буолан, Урууга угуйуллар; Ыпсарбыт ытык киһи буолан, Ыҥырыыга сылдьар. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Омуннаах Уйбаан:] Мин эн тускун Бүөтүрү кытта сүбэлэстим. Сатанар буоллаҕына кини ыпсарыах буолла. Н. Неустроев
4. көсп. Тугу эмэ оннун-олоҕун буллар, сиһилээн быһаар, ситимнээн саассааһынан оҥор. ☉ Положительно решить какое-л. предприятие, дело, добиться его благополучного исхода, благополучно довести всё до логического завершения
Наада буолтугар, ыгылыйбакка туран барытын быһааран, орун-оннун буллартаан, ыпсаран кэбиспитэ. В. Яковлев
[Микииппэр] Ылсыбыт дьыалатын ыпсаран баран биирдэ тэйэр, киһи киэнэ киргиллээҕэ. Күндэ
«Үлэҥ боппуруоһун ыпсаран кэбиһиэх. Бостуой санааҥ уларыйа сылдьыа», — диэтэ Иван. Э. Соколов
5. көсп., кэпс. Киһиттэн (кимтэн эмэ) ылбыт иэскин төлөө. ☉ Расплатиться с долгами
[Кулуба:] Дьэ, доҕоор, хайатын даҕаны Бокуруопка ыпсарыаҥ. Эн буолан оттон биэрээ инибин. Н. Неустроев
Икки хонукка мииммиккэр, икки элии атыыр этинэн толунуоҥ. Сааһыҥ тухары сатаан ыпсаран, киһиттэн туһанар буолбут киһигин. Болот Боотур
[Харбаатай:] Бии иэскин хаһан ыпсараҕын? Л. Габышев
♦ Икки хараҥаны ыпсар (силлиһиннэр) көр икки I
Икки хараҥаны ыпсаран үүнээйи эгэлгэтин үүннэрэллэр ахан да онтуларын хомуйааттарын кытары кэлэн былдьыыр кэриэтэ тутан бараллар. Н. Лугинов
Ийэлээх аҕабыт үлэ дии-дии, икки хараҥаны ыпсараллар. П. Аввакумов
Оччолорго үлэһит илии тиийбэт буолан, холкуос үлэтигэр икки хараҥаны ыпсараллара, эр киһи үлэтин бүүс-бүтүннүү үлэлииллэрэ. В. Иванов
ср. хак. чапсыр ‘клеить, склеивать, приклеивать, прилеплять что-л.’