I
туохт.
1. Кимиэхэ-туохха эмэ улаханнык баһыйтара санаа, дьулай, куттан. ☉ Бояться, страшиться кого-чего-л., робеть перед кем-чем-л.
Сахсархай санаабын Сааппакка, саллыбакка Саҥарар саҥнаахпын. А. Софронов
Дьулаан тойонтон кыыс билигин да саллар. Уодаһыннаах, оҕуруктаах санаалаах күтүр. И. Данилов
Салла саныыбын аҥаар атахтаах Сэрии сэймэгэ киһи киириэхпин, Сүрэҕэр элбэх сүдү аһыылаах Сору билбит бэйэтин куттуохпун. И. Егоров
2. Туохха эмэ күүскүн, тулуургун баһыйтаран салгыы оҥорор кыаҕа суох буол, тулуйбаккар тиий. ☉ Изнемочь от усталости, дойти до предела своих возможностей и сил, сильно утомиться
Күнүстэри-түүннэри манабылга сытан тоҥоллоруттан, утуйбаттарыттан саллааттар саллан да, салҕан да бараллар. Н. Якутскай
Ыраастыыр бурдугу таһарга, Бэл диэтэр, мин күүһүм салынна. Күннүк Уурастыырап
Хара тыаны кэтэн, тоҥон-хатан иһэр дьон сылайдылар, аттар да салыннылар. П. Филиппов
♦ Саллар сааһыгар — олорбут олоҕун устатыгар, үйэтин тухары. ☉ В течение всей жизни, во всю свою жизнь
[Биэнсийэҕэ тахсан баран] устар уһун үйэҕэр, саллар сааскар тугу булбуккун, тугу сүтэрбиккин ааҕынаҕын. Н. Лугинов
Бабыкый оҕонньор биһикки саллар сааспытыгар ыал олорон биирдэ этиһэн көрбөтөхпүт. Эрилик Эристиин
ср. каракалп. жалкауланыу ‘лениться’, др.-тюрк. чалын ‘худеть, спадать с тела’
II
туохт. Тугу эмэ уокка тутан буһар, уокка сырай. ☉ Держать что-л. (напр., мясо, сало) над открытым огнём, чтобы зажарилось, жарить что-л. на огне
Уоллаах кыыс, оһох чанчыгар тураннар, тымтык төбөтүгэр сыа саллан сырылаппытынан бараахтаатылар. А. Софронов
Чаанньык күүгэн алынна Кутаа үөһэ төлөҥҥө, Аҕам киһи салынна Үөлбүт этин төлөҥҥө. М. Ефимов
Уокка саллыбыт эмис сордоҥ куормаана чахчы мааны ас эбит. И. Гоголев
Өйдөөн кэллим, Кэтириинэ, Байаҕантай ыалларын. Киэһэ оһох төлөнүгэр Чоҕочуну салларгын. П. Тулааһынап
△ кэпс. Уокка чугаһатан, сырайан итит, итиэр. ☉ Греть у огня (напр., руки)
Эмээхсин …… , уокка көлөһүннээх тарбахтарын саллан баран, биһиктээх оҕону биэбэйдии барда. Н. Неустроев
Таһырдьаттан киирбит киһи оһоххо илиитин салла-салла: «Ычча-о! Кыһалҕалаах кыһын обургубут дьэ эмиэ кэллэ ээ!» — диэн бабыгырыыр. Н. Якутскай