сүөр диэнтэн хай. аата. Ыйылыннары баайыллыбыт быаны сүөрүү — улахан эрэйдээх дьыала

туохт.
1. Туох эмэ баайыллыбыты өһүл. ☉ Развязывать, распутывать что-л., отвязывать кого-что-л. [Миитэрэй] нөҥүө сарсыардатыгар, дьон турбутун кэннэ, кыратык нуктуу түһэн баран, туран хараҕын саба бааммыт былаатын сүөрбүтэ, тугу да көрбөт буолбут этэ. Амма Аччыгыйа
«Сэрэн, доҕор, — управляющай баран аты сүөрбүтэ. — Эдэр сылгы атыҥырас буолар». Далан
Оҕонньор суумкатын тас сиэбиттэн туох эрэ кыраны, суулааҕы ылан, мас үрдүгэр ууран, бэркэ сэрэнэн сүөрдэ. С. Никифоров
2. Тимэхтэммити төлөрүт, босхо ыыт. ☉ Отстегнуть (пуговицу). Сонун тимэҕин сүөрдэ. Ырбаахытын үөһээ тимэҕин сүөрдэ
□ [Өкүүчэ] Аҕылаан, аргыый уоскуйан, Сонун тимэҕин сүөрдэ. С. Васильев
Синиэлин тимэҕин сүөрэр, Хаамыытын түргэтэтэр Күн уота тыргылла тыгар Кини үс мэтээлигэр. Баал Хабырыыс
3. көсп. Туох эмэ мөккүөрдээх боппуруоһу, дьыаланы быһаар, оннун буллар. ☉ Уладить (напр., конфликт), разрешить (напр., спор)
Бэйэм буруйдаахпын — бэйэм сүөрүөхтээхпин. Ол иһин Дьуурга даҕаны, силиэстийэ да сууттарыгар, мин кырдьыгы этиэхтээхпин. Суорун Омоллоон
◊ Сүөрэ тарт — биир күүстээх тардыынан өһүллэр, төлөрүйэр гына төлө тарт. ☉ Развязать узел одним резким сильным движением
[Уол] чомпой бэргэһэтин быатын сүөрэ тардан кэбистэ. Күннүк Уурастыырап
ср. ДТС йөр ‘отвязывать, распутывать’, туркм. чөзмек ‘развязывать’

1) развязывать, распутывать; былааккын сүөр = развязать платок; баайыыны сүөр = распутать узел; 2) расстёгивать; тимэххин сүөр = расстегнуть пуговицы.