сметы доходов и расходов

вертикальный дисбаланс

исполнитель коммунальных услуг

частно-публичное партнерство

последствие нарушений и недостатков

ассоциации и союзы муниципальных образований

местные налоги и сборы

бюджетирование, ориентированное на результат

способ предоставления услуг

правила землепользования и застройки

управление государственной и муниципальнай собственностью

потребители товаров и услуг

I 1) частн. п. от уон; уонна ыл берите десять (не больше и не меньше из множества предметов); 2) десять раз; уонна ыттыбыт мы выстрелили десять раз.
II 1. союз 1) соед. и, да; мин уонна кини я и он; үчүгэй уонна куһаҕан хорошо и плохо; 2) присоед. да и, и к тому же; ол эдэр саас алҕаһа буолуон сөп, уонна умнуллубута ыраатта то, возможно, было ошибкой молодости, да и забыто давно; кини үөрүйэх булчут буоллаҕа дии, хайа уонна саата үчүгэйэ бэрт он ведь опытный охотник, и к тому же у него замечательное ружьё; 2. в роли модального сл. 1) а ещё; уонна учуутал ээ а ещё учитель; 2) конечно; миигин этэҕин дуо? — Уонна! про меня говоришь? — Конечно! (про кого же ещё)) # уонна баран после всего этого; уонна баран булан ыл! после всего этого (попробуй) разберись.

федеральные нсьюги и сборы

1) товар || товарный; барымтыа табаар ходовой товар; барбат табаар неходовой товар; табаары оҥорон таһаарыы производство товаров; табаар ыскылаата товарный склад; 2) разг. ткань, материя, материал.

чехол; покрывало; сыттык таба наволочка; тап таҥаһа материал для чехла.

1) попадать (в цель); ыраахтан сыалгын тап= попасть в цель с большого расстояния; 2) перен. делать что-л. очень удачно, верно; эн таппыккын ты это сделал очень удачно # таба тут= (или ыл =) застать, найти кого-л. где-л.; кинини дьиэтигэр таба туппаппын я его не могу застать дома.

частица усил. присоединяется к нек-рым словам, начинающимся со слога та=: ат туйаҕын тыаһа тап-табыгырас (слышен) дробный стук конских копыт.

пользоваться чём-л., использовать что-л.; бэриллибит быраабынан туһан = пользоваться предоставленными правами; үлэһит күүһү толору туһан = полностью использовать рабочую силу.

десять; уонтан тахса свыше десяти; биэс уон саас пятьдесят лет; уон икки киһи двенадцать человек; кыыһым уона моей дочке десять лет; уонум мне десять (лет).

ситим сыһыан холб.
1. Этэр санааны уруккуну кытта тэҥнии тутан, сибээстээн туран эмоциональнай күүһүрдүүнү көрдөрөр. ☉ Выражает эмоциональное усиление высказываемой мысли путем сопоставления, соотнесения ее с предыдущим контекстом (и после этого, после всего этого)
Дьэ уонна, дьону итэҕэй. С. Ефремов
Кини билигин үлэһит. Дьэ уонна, уруккутун курдук, күн ортотугар диэри утуйа сытыа дуо? А. Сыромятникова
2. Саҥарааччы этэр санаатын урут этиллибиккэ туох эмэ хос санаалаах холбуурун көрдөрөр. ☉ Употребляется для присоединения высказываемой мысли к прежде сказанному, указывая на то, что она содержит дополнительную информацию (и к тому же)
Дьэ уонна, муҥ саатар, собуот тутуллуо диэн, итэҕэйэ да санаабаттар. А. Сыромятникова
Дьэ уонна, босхо харчыны ама сирбэт ини. «ХС»
3. Этэр санааны уруккуга бэлиэтээн, чорботон холбооһунун көрдөрөр. ☉ Употребляется для присоединения высказываемой мысли к прежде сказанному с выделением, подчеркиванием того, о чем говорится (ну еще и, кроме того)
Дьэ уонна эйиэхэ туох сонун баар? И. Гоголев
Дьэ уонна кимнээххиний? С. Ефремов
Ардыгар, хаар түһэн биир кэм үллүктүүрүн манаһар. Дьэ уонна, бу курдук утуйбатах түүннэригэр, ыйдаҥаны кытта астыныар диэри сэһэргэһэр. В. Иванов
4. Хайааһын буолан иһэр бэрээдэгин бэлиэтээһин дэгэттээх көрдөрөр. ☉ Указывает на последовательность действий, о которых говорится в высказывании, с оттенком подчеркивания (и потом)
Оттон улахан оҕолор таһырдьа тахсан тоҥон хаалбатыннар диэн, ааны таһыттан баттатан кэбиһэрбит. Дьэ уонна хотоммутугар үлэлии сылдьаммыт, олбуксолбук ойон тахсаммыт, дьиэбитин таһыттан көрө охсон киирэрбит. В. Иванов
Дьэ уонна, сымыйарҕаабыккыт бу баар, илэ хараххытынан көрөн итэҕэйиҥ диэн буолара дуу? Н. Заболоцкай

ситим сыһыан холб. Эмоциональнай быһа бааччы бигэргэтиини көрдөрөр. ☉ Выражает эмоциональное категорическое утверждение с оттенком заключения, вывода (и вот после всего этого пойди (разберись, докажи и т. д.))
Барса балтараа эрэ буолбакка, биэс-алта мөлүйүөҥҥэ тиийиэҕэ. Дьэ уонна баран, бырайыагы уларыппаппыт, уруккутунан хаалларабыт дии сырыт! В. Яковлев
Дьэ уонна баран, эн аахса сырыт. «ХС»

I
сыһ. Уон төгүл. ☉ Десять раз
Дьахтар оронуттан туран уотун оттуор диэри санаата уонна уларыйар сурахтааҕа. Н. Заболоцкай
Кыра оҕолор күҥҥэ уонна охсуспуттара, уонна иллэспиттэрэ биллибэккэ хаалар. Дьүөгэ Ааныстыырап
II
1. ситим т.
1. Этии биир уустаах чилиэннэрин, холбуу этии иһигэр судургу этиилэри холбуурга туттуллар тыл. ☉ Союзное слово, связывающее однородные члены в простом предложении и части сложносочинённого предложения (и)
Оҕонньор …… уокка арыы бытархайын уонна биир кымаах табаҕы бырахта. Амма Аччыгыйа
Соҕуруу кыра эниэ халдьаайы анныгар тэлиэгэ тыаһа дарбыйар уонна, улам чугаһаан, кинилэр диэки кэлэн иһэр. Эрилик Эристиин
Оҕолор саас хаар алдьаныытыгар уонна сайын аччыктыыр эрэ кыһайдаҕына дьиэлэригэр кэлэллэрэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Алҕаспын бырастыы гын уонна ити туһунан умун. С. Ефремов
2. Этиигэ туох эмэ санаа хос этиллэрин бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется для присоединения целого предложения, в котором содержится дополнительное сообщение (да и, к тому же)
Ыалдьыы буолбатах, кырдьыы миигин ордук кыайда быһыылаах. Уонна бу бэйэтэ да муҥнаах атах! Амма Аччыгыйа
Бэйэм солом суох. Уонна, кырдьыга, сүрэҕэлдьиибин даҕаны. Софр. Данилов
Уонна биһи курдук ол кырдьаҕастар Арбана, айаҕалана сылдьыбаттар. С. Данилов
[Саввин:] Били Николаев уолу анаатым. Хорсун уол уонна сырыыга да тулуурдаах. С. Ефремов
2. сыһыан т. Саҥарааччы инники этиллибиккэ сөпсөспөккө үгэргиир, сиилиир сыһыанын көрдөрөр (өссө, өссө эбиитин). ☉ Употребляется для присоединения части предложения, в которой выражается несоответствие с оттенком иронии, осуждения, укоризны (ещё, а ещё). Уонна учуутал ээ
□ Устудьуоҥкаҕа уонна туох сонун кэлиэй. С. Ефремов
Булчут уонна баартыйата суох. Софр. Данилов
Төһө да тоҥсуй, төһө да иэй-куой, таптал уоһуннаҕына ол аан уонна аһыллыбат. Г. Угаров
ср. тув., хак. соонда ‘затем, потом, после’

ситим. сыһыан холб. Саҥарааччы инники этиллибиккэ «өссө ити кэннэ» диэн суолталаах утарар сыһыанын көрдөрөр. ☉ Выражает уступительно-противительные отношения, присоединяя субъективное высказывание мысли к предыдущей (после всего этого). Уонна баран булан ыл!
□ Боккуойу да син биир мин курдук муҥнаабытыҥ буолбат дуо, уонна баран. А. Софронов
Эйигиттэн ханнык да тыйыс киһи тахсыа суох, уонна баран алмаас үлэтин кыайыаҥ дуо! А. Фёдоров

төһө ахс. аат.
1. 80 сыыппараны, чыыһыланы, ахсааны көрдөрөр. ☉ Восемьдесят. Аҕыс уон солкуобай. Аҕыс уон бугулу туруорбуттар
□ Аҕыс уон сэбирдэхтэн тиһиллэн оҥоһуллубут кинигэтин арыйар. Н. Якутскай
Бассабыык Серго аатынан холкуос Аҕыс уон ыалын Аарыма ууһа Арастаал диэммин. Эллэй
2. 80 сааһы көрдөрөр. ☉ Обозначает возраст — 80 лет (в притяж. ф.). Оҕонньор быйыл аҕыс уона
□ «Оттон мин аҕыс уоммун туолуохпар диэри өлбүгэм суох», — диэн чоҥкуйа кырыарбыт курдук маҥан баттахтаах Оллоон саҥа аллайда. М. Доҕордуурап
Онтон алта уоммун ааһан, Сэттэ уоммун ситэн, Аҕыс уоммун аҥаардастаан олордохпуна [ыччат дьон сааҕынаһар этилэр]. Өксөкүлээх Өлөксөй
Биһи аҕыс уоннаах аар кырдьаҕаспыт Сергей Зверев айылҕаттан тойуксут. Л. Попов
3. Норуот айымньытыгар, поэзияҕа, кэпсэтии тылыгар аллитерацияҕа дьүөрэлээн туттуллар, «үгүс, элбэх» диэн суолталаах. ☉ В фольклорной аллитерационной поэзии и разговорном языке часто употребляется в значении неопределенного множества
Дьобуруопа диэн Тоҕус уон үйэ тухары туругурбут, Аҕыс уон үйэ тухары аатырбыт, Сэттэ уон үйэ тухары силигилээбит сир аххан баар эбит ини сэгэрдээр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Аҕыс уон үрэх араллааннаан айгыстан, Айдааран-айманан киирэн, Аан ийэ дойду буолан, Аатырбыт-аарыгырбыт эбит. Ньургун Боотур
Тастыҥ дойду түөкүнүн Таас иэнинэн ыытаарыҥ, Аҕыс уон албастарын Арыйталыыр буолаарыҥ. С. Зверев

көр абыран
5
- Таҥара баарына, эппит тылбын энчирэттэхпинэ, этиҥ үлтү түстүн!.. - Истэн туһан. «ХС»

аат.
1. Атыылыырга, атастаһарга анаан оҥоһуллубут мал, атыыэргиэн мала. ☉ Товар для продажи, обмена. Табаар оҥорон таһаарыы. Табаар дьааһыга. Табаары тиэйэн аҕалыы
□ [Кирилл Романович:] Күннээҕи, нэдиэлэтээҕи, ыйдааҕы ылбыт-биэрбит табаары иннэтигэр тиийэ бэлиэтэнэн, чөмчөтөн истэхпинэ эрэ төбөм эрэйдээх бүтүн хааларыгар тиийэр. И. Находкин
Бу күннэргэ саҥа табаар тахсан, киһи-сүөһү үгүс, үлэ-хамнас элбэх. Д. Таас
Кумааҕы кэмчититтэн, болоорхой, табаар суута кумааҕыга бэчээттэммит кыракый кинигэттэн ылан, ол ырыаны ыллыырбыт. «ХС»
2. Астан-үөлтэн ураты атыыга-эргиэҥҥэ сылдьар мал. ☉ Промышленные товары
Баайаҕа отделениетын киинигэр орто оскуола, …… табаар уонна ас-үөл маҕаһыыннара, бэкээринэ уонна да атын тэрилтэлэр бааллар. ПДН ТБКЭ
3. түөлбэ. Сатаҕай (миэтэрэлээх) таҥас. ☉ Ткань
[Ньукулай оҕонньор:] Бу табаар суоҕар, бэйэҕит хантан да сатаан табаар булан таҥыннарбаккыт. Күндэ
Ампаар үөһээ мэндиэмэнэ барыта арсыынай табаар, чэй, табах этэ. Н. Якутскай
Тоҥус кулубата Торуой уолуттан кыһын аайы табаар, чэй, табах, арыгы, хоруоҥка тиэйэн тахсан тоҥустартан саарба хомуйар эбит. Н. Павлов

I
туохт.
1. Тугунан эмэ туохха эмэ түбэһиннэр (хол., быраҕан, ытан). ☉ Попасть в кого-что-л. чем-л.
Өлүү түбэлтэлээх Микиитэ бырахпыт холуоһата учуутал балтын Мааса кыыһы тапта. Амма Аччыгыйа
Быраҕан биир кутуйаҕы тапта. Т. Сметанин
Сыалы ыраахтан табалларынан барыларыттан Өргөлөй Бэргэн икки Бэрт Хара икки ортулар. «Чолбон»
2. Сөпкө гын, сөп буоларын курдук оҥор, быһыылан. ☉ Делать что-л. правильно, удачно, верно
Доҕоттоор, миэхэ кимим этиэй, Хаһан мин табарбын, хаһан мин сыыһарбын? С. Данилов
Дьон үтүө санаатын итэҕэйэн сырыттаххына, эн тоҕус уон тоҕуста табыаҥ, биирдэ алҕаһыаҥ. Софр. Данилов
Хайабыт сыыһарын, хайабыт табарын бүгүҥҥү күн ыараҥнатан быһаарда ини. Сэмээр Баһылай
♦ Мааһын тап көр маас III
Аны хайдах мааһын табан отчуоттуохтааҕын толкуйугар ыга ылларбыта. В. Протодьяконов
Оччоҕо эрэ маастарын табаҕын, күндү киһи, мааны ыалдьыт буолаҕын, «атас» аатыраҕын. «ХС». Санаатын тап — ким эмэ сөбүлүүрүн, сөпсүүрүн курдук гын, оҥор. ☉ Угодить кому-л. чем-л., найти к кому-л. подход
[Мэхээлэ:] Биирдэ санаан көрдөххө, мин оҕонньор эрэ санаатын таптарбын, кырдьыга даҕаны, баайын ханна гыныай. А. Софронов
Быһыыта, кыргыттар санааларын табарга оһуобай дьоҕур наада эбит. А. Сыромятникова
ср. др.-тюрк., тюрк. тап ‘найти, находить’
II
аат., кэпс. Утуйар таҥас анал тас хаата. ☉ Специальный чехол, надеваемый на постельные принадлежности: наволочка, пододеяльник, наматрасник. Сыттык таба. Суорҕан таба
□ Дьон эргэ суорҕан табынан, быыс таҥаһынан тиктибит таҥастара үрэллэн хааллылар. Амма Аччыгыйа
Аталаас таптаах кырса тыһа суорҕанын кэтэҕэр тиийэ тардыммыт. Л. Попов
Адарай ороҥҥо саҥатык таптаах кус түүтэ бэриинэ, сыттык, баата суорҕан суулуу тутан хомуллубут. М. Доҕордуурап
ср. кирг. тап ‘куски материи или кошмы, предназначенные для сшивания’

биирдэм тыас туохт. Кылгас бүтэҥи тыаһы таһаар (хол., ытыскынан туох эмэ сымнаҕаска охсон). ☉ Произвести глухой короткий звук, шлёпнув ладонью по чему-л. мягкому
«Чэ, Аркадий, дьиэҕэр баран сынньан, сарсын сүбэлэһиэхпит», — Улусов уолу ньилбэккэ тап гына охсубута. Р. Баҕатаайыскай
Оҕонньор ботугурууботугуруу оҕуһу үтүлүгүнэн хаста да көхсүгэ тап гына охсумахтаан ылла. Н. Заболоцкай
Сорохтор иэс баайсан буолуо, Гошаны санныга, оройго тап гына охсуталаан ылаллар. А. Сыромятникова
монг. тав, кирг. тап, др.-тюрк. тап

тап гын диэнтэн дьаһ
туһ. Мила …… Серёжаны санныга охсон тап гыннараат, көрүдүөр устун араҕас халаатын тэллэҕэ тэлээрэ турда. Н. Лугинов
Ананий ньилбэгин тап гыннараат ойон турда. М. Доҕордуурап

Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, та- диэн саҕаланар олохторго сыстар: тап-табыгырас, тап-тарылас, таптаһырҕас. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на та-: тап-табыгырас ‘сильно стучащий’, таптарылас ‘сильно трещащий’, тап-таһырҕас ‘сильно щёлкающий’
[Аттар] туйахтарын тыаһа аспаал суолга таптабыгырас. В. Гаврильева
Сорохтор окуопа хаһаллар, сорохтор билиндээс туталлар. Тип-тигинэс, тап-таҥынас буолла. И. Никифоров
Сүгэлэр чобуо тыастара тап-табырҕас. Л. Габышев
кирг. тап IV, осм. там

тыаһы үт. т. Хатыланан табырҕаан иһиллэр тыас (хол., киһи ытыһынан бэриинэни таптайар тыаһа). ☉ Ритмично повторяемый глухой звук (напр., возникающий при хлопаньи ладонью по чему-л. мягкому): шлёп-шлёп, хлоп-хлоп
Тап-тап-тап Табырҕаччы таптайыҥ. А. Софронов
Тап-тап табыйан, Табаккам, айаннаа! Эллэй
Эмээхсин бэриинэтин тап-тап таптайан оронун оҥостон барда. Эрилик Эристиин

туохт.
1. Туох эмэ наадаҕар тугунан эмэ тутун, тугу эмэ тутун. ☉ Пользоваться чем-л., использовать что-л. [Дьүөгэ Дьөгүөр:] Кирилэ Кинээс отум-бурдугум сиринэн үс сылы мэлдьи туһанна. П. Ойуунускай
[Калинин холкуоска] сиилэһи табан туһаналлар. Эрилик Эристиин
Былыргы сахалар аһылыктарыгар араас үүнээйини туһаналлара. ПНЕ СТ
2. Бэйэҥ тускар туохтан эмэ туһата таһаарын, барыһыр. ☉ Извлекать из чего-л. выгоду для себя
Эн тулаайаххынан, Эн көмүскэлэ суоххунан туһанаары ыҥырбатаҕым. А. Софронов
Баклановка бу киһи кыһалҕатын туһанар өй көтөн түһэр. Н. Якутскай
[Маайыс:] Мин алҕаспынан туһаммаккар көрдөһүөм этэ. С. Ефремов

түбэ-таба биллибэт – туга-ханныга биллибэт; быһаарылла илик. ☉ Неопределённый; до конца не выясненный. Түбэ-таба биллибэт дьыала быһыылаах
ср. др.-тюрк. түп ‘дно, основание; корень; основа, сущность’

1. сыһ., кэпс. Түргэнник, сымсатык; чэбэрдик. ☉ Быстро, ловко (двигаться); аккуратно (прибрать)
   Үгүстүк сүпсүгүрбэккэ тып-тап туттан, испириистэрин бэлэмнээн, укуол оҥоро оҕустулар. Р. Баҕатаайыскай
   Тамара Улан-Удэттан кэлбит, хатыҥыр, кубаҕай хааннаах, ис-иһиттэн чэбэр, тыптап курдук тутта сылдьар кыыс. АА ИБ
   Сэмэн аһаабыт иһитин кырааҥҥа сууйаат, остуолун тып-тап хомуйда. «Чолбон»
2. тып курдук
3. 1 диэн курдук. Муодунай хаалтыстаммыта, килэбэчигэс бачыыҥкаламмыта. Ол кини тып-тап курдук бэйэтигэр олус барара. Далан

төһө ахс. аат.
1. 10 сыыппараны, чыыһыланы бэлиэтиир тыл. ☉ Слово, обозначающее число, цифру 10
Өлөксөй икки кэргэниттэн уон оҕоломмут. Суорун Омоллоон
Отут тииҥи, Петя, Уоҥҥа үллэр эрэ. Күннүк Уурастыырап
Уон дьиэ акылаата уурулунна. С. Васильев
Эһиэхэ түөрт уон барана баар, онтон уона эрэ үлэлиир. П. Егоров
△ 10 ахсаан кэриҥэ. ☉ Количество 10
Уон чаас саҕана Кэнчээрилээх оскуолаларыгар оҕо бөҕө мустар. Суорун Омоллоон
Ол кэмтэн уон сыл ааста. Олохпут барҕара сайынна. Күннүк Уурастыырап
Тиит уус уон быластаах ото ходуһаҕа умайан хаалбытын туһунан бэҕэһээ киэһэ кэпсээбитэ. А. Сыромятникова
Биир саха сыл устатыгар уон буут собону сиэн наада. Б. Лунин (тылб.)
2. кэпс. Тардыы сыһыарыыланан «уоннаах, уон саастаах» диэн суолтаҕа туттуллар. ☉ В притяжательной форме употребляется в значении «десять лет кому-л., десятилетний»
Оҕолоро уонун да туола илигинэ, оҕонньордоох эмээхсин утуусубуу өлөн хаалаллар. Н. Якутскай
[Абдуркулла:] Мин сааһым уон иккибэр баран сылдьабын, оттон ити уол уона буолла. Эрилик Эристиин
Олус эрдэ, уоммутугар От охсон элээрпиппит. Баал Хабырыыс
♦ Аҕыс уон (аҕыс) ааһар албастаах, тоҕус уон тоҕус куотар кубулҕаттаах көр аҕыс I
Аҕыс уон ааһар албастаах, тоҕус уон тоҕус куотар кубулҕаттаах абааһы кыыһа. Биэс уон икки күлэр эмэгэт көр биэс. Биэс уон икки күлэр эмэгэт, күлүм аллай эрэ! «Кыым»
Кылгас күн биэстэ, уһун күн уонна көр кылгас. Хоту дойду айылҕата уһун күн уонна, кылгас күн биэстэ уларыйар. «Кыым»
Сүүһүнэн (уонунан, тыһыынчанан) ааҕыллар көр ааҕылын. [Ващенко] төрөөбүт Кириэстээҕэр сопхуос тутуутун отделын салайан, Кириэстээх, Куокуну, Бүлүүчээн, Наахара бөһүөлэктэригэр уонунан ааҕыллар производственнай, социальнай эбийиэктэри туттарбыта. «Кыым». Таҥара уон оччону биэриэ көр таҥара. Үтүө санаалаах киһиэхэ таҥара уон оччону биэрэрин саарбахтаабаппын. Уон араас буол сөбүлээб. — санааҕын уларыт-тэлэрит, кубулҕатый. ☉ соотв. валять (ломать) дурака (букв. десять раз меняйся)
[Баһыыкка — кыыһыгар:] Онтукам-мантыкам ыалдьар диэн, Уон араас буолума букатын! Суорун Омоллоон
«Уон араас буолума!» — Ийэтэ дьэбидис гына түспүтэ. М. Попов. Тэҥн. ол-бу буолума; эҥин араас буолума. Уон көс — туох эмэ кэлэрэ, буолара өссө да ыраах диэн суолтаҕа туттуллар. ☉ соотв. долгая песня (букв. десять кёс)
Хаһан кинилэр улаатыахтарыгар диэри уон көс. Онуоха диэри миигинник баҕас буору кытта буор буолаа инибин. Амма Аччыгыйа
— Онуоха [улаатыахпар] диэри уон көс. — Ол уон көһүҥ сарсын кэлиэҕэ... Эппэтэҕэ диэйэҕин. Н. Босиков
Тэҥн. тойук дьыала; ырыалаах олоҥхо. Уон оччонон төлүө көр төлөө. Харса суох үлэлээн истэххитинэ, бэрт сотору уон оччонон төлөнүө. «Кыым». Уон тарбах уунуута көр уунуу. Уон тарбах уунуутун киһи хайдах мыыныаҕай?
◊ Биэс уон көр биэс
Мин итиннэ сааламмытым биэс уон сыл буоллаҕа буолуо. Амма Аччыгыйа
Бэйэҥ оҕо эһэтэ буоллуҥ, Биэс уон сааскын быйыл туоллуҥ. Күннүк Уурастыырап. Уон аҥыы — араас хайысханан ыһыллан. ☉ В разные стороны, врозь
Уон киһи толкуйа Уон аҥыы уларыйда. Өксөкүлээх Өлөксөй
Кус …… көппүт омунугар түүтэ уон аҥыы үрэллэн, салгыҥҥа ыһыллымахтаан хаалла. Н. Заболоцкай
Уол санаата аймаарыйда, Уон аҥыы алаарыйда. С. Васильев. Уон аҥыы бар — ыһылын, үрэлин. ☉ Быть разбросанным, раскиданным, разойтись в разные стороны
Саха үҥэр таҥарата уон буоллаҕына — уон аҥыы барабыт. «Кыым». Уон араас — олус элбэх көрүҥнээх. ☉ Разнообразный
Биир чиэски нэһилиэк күөх биэрэгэр Уон араас уустук массыыналар Улуу борохуокка тиэллэн кэлэннэр Кырааскалаах хайалыы кыстаннылар. С. Данилов
Уон араас өҥнөрдөөх алаарар кустукпут Умайар лиэнтэлии кылбаарда. Күннүк Уурастыырап
Болокко оскуоланы, кыһамньылаах учууталлары уонна уон араас өйдөөх кинигэлэри бука барыларын соҕотох биир киһи — кини ийэтэ солбуйара. Н. Заболоцкай. Уон кылаас үөрэхтээх — орто оскуоланы бүтэрбит. ☉ Имеющий среднее образование, окончивший десять классов
Уон кылаас үөрэхтээх, эдэр, доруобай киһи ама тиэхиньикэни өйдөөбөт-билбэт, сырыыны кыайан сылдьыбат бэйэлээх буолуо дуо? Софр. Данилов
Манна үс көлүөнэ үтүөлээх ыанньыксыттара олороллор: сүүс саастаах Күбэйээнэ эмээхсин, кини кыыһа Манаана уонна уон кылаас үөрэхтээх кыргыттар. И. Данилов
др.-тюрк., тюрк. он, ун

ыл иһит диэн курдук
— Бу туох саабыт сээбэһэ үһү, убаай? — Ыл туһан! Тукаам тугу доппуруостуугун? Суорун Омоллоон
— Кырдьык, кэлэн эрэр үһү [уу]... — Ыл туһан! Н. Заболоцкай

n. goods

conj. and

v. to hit (a mark)

v. to use

num. ten, 10