туохт. Тамада буол. ☉ Быть тамадой
Ытыс тыаһа, уруй-айхал, үс сыллааҕыттан тамадалыах буолан кэпсэтиилээх Мөкүрдээнэп микрофонунан күүһүрдүллүбүт саҥата — барыта холбоһон, дьол-үөрүү муусуката буолан, биир кэм күйгүөрэ түстэ. Э. Соколов
Сыбаайбаҕа тамадалаан үөрбүтүн-көппүтүн көрүөҥ этэ! ФДМ БМК

хаадьылаа диэнтэн хай
аата. Уол иһигэр абарбыта, ол эрээри таһыгар, холку бэйэлээхтик, хаадьылааһыҥҥа хаадьылааһынынан хардарбыта. Далан
Ити нөҥүө түһүүлээх, таайтаран хаадьылааһын этэ. В. Титов
Ол сыбаайбаны тамада көр-нар доҕуһуоллаах, мээнэ хаадьылааһына суох, оттомноохтук ыыппыта. М. Шолохов (тылб.)

1. аат.
2. Туох эмэ буоларыгар атын туох эмэ хоһулаһыыта, сэргэ буолара. ☉ Сопровождение
   Кини тыла хайаан да ытыс охсунуута доҕуһуоллаах бүтэр. Амма Аччыгыйа
   Ырыа - үөрүүлээх үлэ доҕуһуола. П. Тобуруокап
   Сыбаайба тамадата, эппит-тыыммыт эдэр уол, ырыа доҕуһуоллаах тост бөҕөнү субуруччу көтөхтөрөн истэ. П. Аввакумов
3. эргэр. Тойону арыаллыыр чаҕар; сиэри-туому толорооччуну арыаллыыр киһи. ☉ Прислужник; человек, сопровождающий тойона (господина) или устроителя обряда, церемонии
   Хайҕамсык, Хара-хаан тойон тоҕус дьиэ доҕуһуола, аҕыс дьиэ арыалдьыта …… тоҕус туруйа курдук уолан уолаттара …… оноҕос оҥостоллоругар эрбэхтэрэ хабыллыбыт, кыҥыылларыгар харахтара кылар буолбут. Саха фольк. Уҥа өттүбэр Тоҕус уолан киһи Доҕуһуоллаах туран, Туһааннаах тойук Туойар күнүм буолла. Нор. ырыаһ.
4. даҕ. суолт.
5. Туох эмэ сабыдыалыттан үөскүүр; тугу эмэ кытары тэҥҥэ аргыстаһа сылдьар. ☉ Возникающий под влиянием чего-л.; сопутствующий чему-л.; сопровождающий что-л. Күөх былыт доҕуһуол тыалыттан Тыа, хонуу сөрүүкүү сапсынар. И. Чаҕылҕан
   Ол иһин таптаатым Бу устар доҕуһуол долгуннары, Бу көй бараан көмүстээх бааллары. Т. Сметанин
6. Үгэһи, туому салайан ыытааччыны арыаллыыр. ☉ Сопровождающий устроителя обряда или церемонии
   …Ньылҕаархай оҕунуохтаах Чороон айаҕы, Тоҕус доҕуһуол уолаттарбар Толору туттаран туран …… Тула түмсэн тураммыт, Дьоллоох олох туһугар Тускута туойуоҕуҥ. Н. Степанов

I
1. аат. Хатыҥ мас үрүҥ дьүһүннээх тас хаҕа, бүрүөтэ. ☉ Берёста
Хатыҥ туоһунан бүрүнэн, Бары барыта туртайар. Л. Попов
Таһырдьаттан Былтаҕар Былатыан киирэн туостары уокка ититэр. Күндэ
Ньургуһун тигэ олорор туоһун ыһыктан кэбиспитэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
2. даҕ. суолт. Туостан тигиллибит, оҥоһуллубут. ☉ Сделанный из берёсты, берестяной
Оҕонньор …… атаҕын оллооннуу уурунна, туос холтуунун таһааран, ойоҕоһун тыгыалаата. Амма Аччыгыйа
Уот иннигэр сиргэ тигиллэн эрэр туос тымтайдар сыталлар. Күндэ
Аҕам тохтуу түһэн баран, туос тыытыгар олорон, туруору сыгынньах мас хайалардаах уҥуоргу кытылга тахсыбыта. «ХС»
♦ Кутуругар туос баайбыт көр кутурук. Доҕор буола сылдьан Коляҕа кутуругар туос баайбыт, дьыалаҕа сөрөөбүт кини
□ Кэллэҕинэ даҕаны кутуругар туос баайан баран үүрэн кэбиһиэххэ наада. «ХС»
Туос ала көр ала. Биир туос ала ынахтаахпыт сарсыарда бүтэһик түүтэх отун сии хаалбыттааҕа. П. Аввакумов. Туос иһит- тээххэ топпот көр иһит III
◊ Туос иһит көр иһит III
Хаҥас ороҥҥо мас кытыйалар, мас чааскылар, туос иһиттэр …… эҥин үлүгэр дьүүлэдьаабыта суох кыстанан сыталлар. Күндэ. Туос кугас көр кугас. Туос кугас кулунчук
др.-тюрк. тоҕ, хак. тос, тат. тоз, алт. тос
ср. коми той ‘берёста’
II
аат., спорт. Атах оонньуутугар (кылыыга, куобахха, ыстаҥаҕа) хас олук аайы ууруллар бэлиэ. ☉ Метки для якутских национальных видов состязаний по прыжкам — кылыы II, куобах 2, ыстаҥа, устанавливаемые в качестве ориентира для определения количества и амплитуды прыжков
Уон икки табаны уһаты Хаҥа устатыгар баайаллар. Ол кэннэ табалары туос оҥостон кылыйаллар. Саха фольк. Туос уурталыыллар быһыылаах, бүтэһик туоһу сыанаҕа көстөр гына уураллар. Амма Аччыгыйа
Майаҕатта Бэрт Хара кылыйан Туостан туостары куоһартыыр. М. Ефимов
III
аат. Остуолга арыгылаах үрүүмкэни көтөҕөн туран кими, тугу эмэ эҕэрдэлиир тыл. ☉ Застольное пожелание, предложение выпить вина в честь кого-чего-л., тост
Бииртэн биир бэрт туостар кэлэн иһэр Саҥа дьылга аҥаардастыы үчүгэйи эрэ ыралаан этилиннилэр. Н. Лугинов
Иккис туоһу Ирина көтөхтөрдө. Р. Баҕатаайыскай
Сыбаайба тамадата, эппит-тыыммыт эдэр киһи, ырыа доҕуһуоллаах туос бөҕөнү субуруччу көтөхтөрөн истэ. П. Аввакумов
IV
сыһ. эб. Сорох даҕааһыннар суолталарын күүһүрдэр, «адьас, төрдүттэн, олох» диэн суолтаҕа туттуллар. ☉ Употребляется в качестве усилительной частицы прилагательного со значением «совсем, совершенно»
Тыа быыһыгар биирдэ титирээн уһуктубута, туос сыгынньах кэриэтэ, ырбаахылаах баккынан эрэ сытар үһү. Н. Заболоцкай
Үөрэммиттэринэн туос сатыы, дьонтон ыйдара-ыйдара, наадалаах сирдэригэр тиийэн кэлэн, ытык иэстэрин төлөөбүт курдук сананнылар. ПНИ АДХ
Атырдьах ыйа ардаан сиигирдибэккэ кэнчээри кэмчи, киэҥ сир туос кубаҕай көрүҥнэммит. ПИС СТС
♦ Туос акаары көр акаары
Баҕар, улуу гений да буол, Баҕар, туос акаары да буол, Сорох өлөр, сорох төрүүр, Олох сокуона тыйыс өрүү. И. Федосеев
Туос аччык көр аччык. Туос аччык, дэлби тоҥон Ньырбачаан халлаан сырдыыта кычча хараҕа, кылайар тыына эрэ тиийбитэ. Далан
Туос иллэҥ көр иллэҥ. Тугу да гынара суох туос иллэҥ буоллаххына, соҕотох биир да күн бүтэн биэрбэккэ муҥнуур. А. Бэрияк