тарҕат диэнтэн дьаһ
туһ. Ол таһыллыбыт ыарҕаны куурбутун кэннэ сайын оҕолорунан үүнэн турар ыарҕалар быыстарыгар, саҕаһа курдук, тарҕаттарбыта. М. Доҕордуурап

туохт.
1. Тугу эмэ киэҥник тэнит, кэҥэт, киэҥ сири хабар гын. ☉ Расширить границы, сделать более обширным распространение чего-л.
Илиигинэн ыспакка — Илистэ ырбакка, Сиэмэни сиэйэлкэ быраҕар, Сирбитин дэхсилии тарҕатар. Күннүк Уурастыырап
Муннугу, хатырык сыыһын, өтөҕөнү, сүгэ олугун …… уматан истилэр уонна күлүн тарҕата ыстардылар. М. Доҕордуурап
Чуумпуран турбут хойуу салгын, кыра саҥаны-иҥэни барытын бэйэтигэр иҥэрэн, оргууй күөгэтэ тарҕатта. А. Фёдоров
Онуоха уоҕурдууну тиэйэ сылдьан тарҕата ыспакка, уу сүүрэр ханаалыгар куттулар. П. Егоров
2. Элбэх кимиэхэ-туохха эмэ тиийэр гына үллэр, түҥэт. ☉ Раздавать что-л. кому-л., распределять между кем-чем-л., разносить; расставлять что-л. на чём-л.
Сарсыарда Боскуо остуолга чааскы тарҕата туран ыйытта. А. Софронов
Билээгэлэргэ сылаас чэйи аҕалан саллааттарга тарҕаталлар. Н. Якутскай
Баайбын-дуолбун барытын Бар дьоҥҥо тарҕатыам. С. Васильев
Куруһуок чилиэннэрэ «Тыҥ кырыыта» диэн ааттаах литературнай сурунаалы таһааран, тыа оскуолатыгар кытта тарҕаталлара. «ХС»
3. Элбэх дьон билэрин курдук гын, элбэх дьону хабар курдук тэнит. ☉ Сделать что-л. доступным, известным для многих, распространять
Холкуос мындыр ыччаттарын Холбоон илдьэ сырыттыҥ, Урал дьоһун саталларын, Уопуттарын тарҕаттыҥ. П. Тобуруокап
[Маайыс:] Ол ким сымыйа хобу тарҕатарый? С. Ефремов
Илин Сибииргэ көҥүл иһин охсуһуу кутаатын умата, үөрэҕи-билиини тарҕата баран иһэрэ. П. Филиппов
4. Дьону түмсүүлэриттэн босхолоон ыыталаа, үрүө-тараа ыыт. ☉ Распустить людей, освободив от обязанностей, занятий
Оҕолору тарҕатан баран, куукунаҕа илиитин сотто турар учууталга Бэдэһиэйэп нөрүс гынна. Бэс Дьарааһын
Лиэп Буудап Тиэхээни эттиэҕин Дьон бэрдэ баар буолан туттулар. Ол иһин мунньаҕы тарҕатан Үҥсүүнэн тылланан бардылар. Эрилик Эристиин
Мотуруостар бөлүөхсэн турар дьону киэр силэйэллэрэ, тарҕаталлара. И. Никифоров
5. Туох эмэ буолбуккун (хол., санааҥ түспүтүн) тугунан эмэ аралдьытан аһар, таһаар. ☉ Отвлекаться от чего-л. (напр., от неприятных мыслей, забот), снимать (напр., усталость, боль)
Ити курдук абарбыт санаатын тарҕатан, Сэмэнчик тыа устун баран истэ. Н. Неустроев
Үүттээх чэй барахсан уоскутар, Сынньатар, Сылааны тарҕатар. П. Тобуруокап
Ол онно ыарыытын тарҕата таарыйа, дьаарбайан баран бэҕэһээ киэһэ кэлбитэ. М. Доҕордуурап
Эн кинини таптаабаккын, эдэр уоххун, күннээҕи таҕылгын тарҕатаҕын. Н. Босиков
♦ Хааҥҥын тарҕат — этиҥ-сииниҥ улугурбутун тугу эмэ гынан аһар (хол., хамсанан). ☉ Снимать напряжение, разгонять кровь (напр., двигаясь)
Хайа, эдэр киһи дьахтарга наадыйарыҥ манан буолуо дуо, хааҥҥын тарҕатыаҥ, уоххун харатыаҥ. П. Ойуунускай
Туос сандалы остуолга Тула олорон чуоҕустулар, …… Хатан арыгынан Хааннарын тарҕаттылар. С. Зверев
Ханна илдьэн иһэҕин? Хата, аҕал эрэ миэхэ, Хааммын тарҕата таарыйа, Хаамар-сиэлэр ардынан Халыһытан тиэрдиэхпин! П. Ойуунускай

побуд. от тарҕаа = 1) раздавать; почтаны тарҕат = разнести почту; харчыны тарҕат = раздать деньги; 2) распространять; сураҕы тарҕат = распространить слух; 3) разбрасывать, рассыпать; сиэмэни тарҕат = рассыпать семена; оту тарҕат = разбросать сено; 4) распускать; разгонять; мунньаҕы тарҕат = распустить собрание; 5) перен. развеивать, рассеивать; санааҕын тарҕат = развеять (печальные) мысли # ат уутун тарҕат = согреть коня (проехать на нём немного после водопоя); таҕылын тарҕатар он развлекается.