I
туохт.
1. Хараҥаны сырдата тык, сырдаан көһүн; сылааһынан угуттаа. ☉ Светить ярко, сиять, освещать; согревать теплом
Ол үөрүүнү уруйдаабыттыы дьүкээбил уота хотугу халлааҥҥа сүүс өҥүнэн күлүмнүү сыдьаайда. С. Васильев
Күн сайыҥҥы курдук өҥүрүк куйааһынан суоһаабакка, сылаанньыта угуттуур, сылааһынан сыдьаайар. М. Ефимов
Түннүгүнэн тыган киирбит күн үрүҥ көмүс чаҕыла дьахтар дьарҕаа ойуулаах былааччыйатыгар арылыччы тыган сыдьаайда. В. Протодьяконов
Оһоҕор мас симмитэ, уота сырдыгынан, сылааһынан сыдьаайан, күөдьүйэн, умайан тачыгырайан тиийэн кэллэ. Н. Заболоцкай
2. көсп. Киһи хараҕар, мөссүөнүгэр сырдыгынан билин (хол., мичээрдээтэххэ); сылааһынан, дьолунан угуттаан туланы сырдат. ☉ Светиться (счастьем, радостью — о лице, глазах); излучать (тепло, радость, напр., при улыбке)
Кини хара бараан, ис киирбэх сирэйигэр мэлдьи муҥура суох дьол сылаас кыыма сыдьаайара. Н. Лугинов
Сирэйэ-хараҕа сырдык мичээринэн сыдьаайбытыттан көрдөххө — бүгүн туох эрэ уратылаах күн үүммүтэ чуолкай. «Кыым»
Үчүгэй киһи барахсан ханна да буолтун иһин тулата сырдыгынан сыдьаайа, сылааһынан угуттуу сылдьар. ААП ҮКТ
3. көсп. Үчүгэйгэ, кэрэҕэ, сырдыкка көҕүлээ (хол., дьон өйүн-санаатын). ☉ Возгораться, сиять, зажигаться
Верхоянскай куоратыгар аан бастакы сырдык кыыма И.А. Худяков сабыдыалынан сыдьаайбыта. Далан
Сырдык үөрэх таламаһа Сыдьаайбыта, ыҥырбыта. И. Чаҕылҕан
Саҥа олох сардаҥалаах сырдыгынан сыдьаайбыта. ФЕВ УТУ
II
1. аат.
1. Хараҥаҕа хантан эмэ сырдык тыгыыта; туох эмэ сырдаан көстүүтэ. ☉ Сияние (обычно в темноте)
Хаспах иһигэр ханан даҕаны сырдык киирбэтэр да, ол күөл уутуттан сыдьаай күндээрэр. Н. Якутскай
Түннүк уотун араҕас сыдьаайа тэлгэһэҕэ тыкпыта тумаҥҥа бүдүгүрэн көстөр. Т. Сметанин
Тулам өрө көтөн тахсыбыт аракыата сыдьаайыттан арыт сырдаан күндээрэр. «ХС»
2. көсп. Киһи сирэйэ-хараҕа сырдааһына, мөссүөнүгэр үөрүү-дьол кыыма биллиитэ. ☉ Проявление чего-л. (напр., радости, счастья на лице человека)
Кинилэр хап-хара харахтара үөрүү сыдьаайынан тырымнаһа оонньууллар. И. Федосеев
Курааһы сирэйин мырчыстаҕастарыгар үөрүү сыдьаайа хам-түм, кэмчитик көстөр. А. Фёдоров
Киһим мүчүк гынна, тыйыс сирэйигэр сырдык сыдьаай охсулунна. М. Тимофеев
3. көсп. Үчүгэй, үтүө көстүү, өрүт. ☉ Светлая, лучшая сторона чего-л.
Үрдүк үҥэр айыыларым — Таптал уонна поэзия. Кинилэргэ — олох тыына, Олох сырдык сыдьаайа. М. Ефимов
Олоҕум кэрэ кэрдииһэ — Мин хомсомуол сылларым. Эһиги сылаас сыдьаайгыт Дьолу ситэргэ мэктиэ курдук. Н. Харлампьева
Учууталлар билии сырдык сыдьаайын сылайбакка-ахсаабакка тарҕатар, үүнэр көлүөнэни олох үллэр үөһүгэр көччөх гынан көтүтэр алыптаах идэлээхтэр. «Кыым»
2. даҕ. суолт. Сырдыгынан, сылааһынан илгийэр, угуттуур. ☉ Озаряющий светом, излучающий свет и тепло
Хамсыыр көмүс хара хаастаах хараҕыҥ биир сылаас сыдьаай көрүүтүн миэхэ туһаайдаргын тойон сүрэҕим тохтоло суох толугуруу мөхсүөх этэ. Эвен фольк. Халбаҥнаабат улуу оҥоруугар — Сардаҥа сыдьаай сырдыккар Сахалыы уруй буоллун. Р. Баҕатаайыскай
Кыыс сырдык, сыдьаай имнэрэ тэтэрэ умайбахтаатылар, күлүгүрэн көстөр уп-уһун кыламаннара титирэстилэр. Д. Апросимов
ср. ДТС сыта ‘солнечный блеск, лучи света’