туохт., кэпс.
1. Аллара диэки түргэн тэтимнээхтик түһэ, кулахачыйа тур. ☉ Спускаться или скатываться с высоты быстро, по инерции
Нартаахап бинтиэпкэтин тайахтанан иһирдьэ түһэн иһэн, мүччү үктэнэн, аллара таҥхалыйбыта. Софр. Данилов
Мэлдьитин таҥнары таҥхалыйабыт. Умса астарбыт курдук хааман тэмтэриһэбит. И. Данилов
Тиихээн мааҕын Оҥкучах Үрэҕин туорааһыҥҥа Светаҕа көмөлөһөбүн диэн халты тэбинэн, туруору сыыртан таҥнары таҥхалыйан, маска сототун хоҥоруутун өлөрбүтүн, онто кыралаан нүөлүйэрин дьэ өйдөөтө. «ХС»
2. Ханна эмэ тиксэн, тиийэн-түгэнэн хаал (былааннаабатах, үөйбэтэх-ахтыбатах өттүттэн). ☉ Быть, оказаться где-л. (обычно незапланированно, неожиданно)
[Манчаары:] Эмиэ түүнүктээх түрмэҕэ түҥкэлийэр, хараҥа хаайыыга таҥхалыйар кэмим кэллэ. Софр. Данилов
Боотураттар Дьаарбаҥ диэки өрөлүүр этилэр дии, эн тоҕо бу хоту Дойдуунускайга таҥхалыйдыҥ? Болот Боотур
Ханна-ханна таҥхалыйан эрэрбит буолла? А. Кривошапкин (тылб.)
△ Бар, дьүгэлий (холдьохсон этэргэ). ☉ Уходи, убирайся, катись (в повелительной ф.). Эрдээх Сүрэхтээх Эрэли Бэргэн …… муос үҥүүтүнэн тайыылаары Улуу Күтүргэ утары ойбут: «Таҥхалый! — диэн бардьыгынаабыт. — Тайыылыам!» «Чолбон»
[Өрүүнэ:] Бар, таҥхалый! Түс, түҥкэлий! Атыны көрдөөн ахчарый! Саҥа ойохтонон сахсарый! «ХС»
«Түҥкэлий-түҥкэлий, түҥкэлийэн баран таҥхалый!» — диидии …… кинини ханнык эрэ эдэр уолчаан атаарда. Н. Островскай (тылб.)
♦ Таҥнары таҥхалый — сатарый, таҥнары бар, табыллыма (ким эмэ олоҕун туһунан этэргэ). ☉ Резко измениться в худшую сторону, катиться по наклонной (о жизни кого-л.)
[Кулаак Кууһума:] Бу буһан турар Бурдук бука барыта Сытыйан-ымыйан Сытарын көрөрүм буоллар …… Үөһээ таҥараҕа Баһаам элбэх Баһыыба ыытыам этэ… Төттөрү төлкөлөнүҥ, таҥнары таҥхалыйыҥ! Күндэ
Олохпут тохтоло суох таҥнары таҥхалыйан, кэмэ-дьаама суох эбии сатарыйан иһэринэн дьүүллээтэххэ, биһигини иннибитигэр өссө ыар күннэрдьыллар күүтэллэр быһыылаах. Софр. Данилов. Билигин миигин, таҥнары таҥхалыйдахпына, ким өрүһүйүөй? Ким да суох… «ХС»