прил. разг. сатабыллаах (тиийбит-түгэммит баҕайы).

м., ж. разг. сатабыллаах киһи (тиийбит-түгэммит баҕайы киһи).

1. аат. Лапчааннаах, хайыытынан тыынар киһи сиир уу харамайа. ☉ Рыба
   Балык ыамнаах, киһи күннээх (өс ном.). Ойуурдаах куобах охтубат, уулаах балык быстыбат (өс ном.). Күөлгэ кыһыл көмүс балык уста сылдьар үһү (тааб.: күн). Эбэ көтөрүнэн, балыгынан бу нэһилиэк кырата-дьадаҥыта сылы быһа иитиллэн олорор. Күннүк Уурастыырап
2. даҕ. суолт. Балыктан оҥоһуллубут, балыкка аналлаах. ☉ Рыбий, рыбный; рыболовецкий
   Бүгүн балык бөрүөк астаабыт. Софр. Данилов
   Биир балык кэнсиэрбэнэн эбиэттэннибит. Н. Габышев
   [Миша] балык биригээдэтигэр киирэн, хоту түһүспүт сурахтааҕа. Н. Лугинов
   Итиннэ мин эһиэхэ амсатыыга хатарыллыбыт балык дьуухалатын кэһиибин аҕаллым. Далан
   тюрк. балык.
   ♦ Балык айах – айаҕар биир да тииһэ суох. ☉ Лишенный зубов, беззубый
   Балыыһаҕа оҥоһуу тиис уктарыахтаах этэ. Балык айах буолбут куһаҕана сүрдээх. «ЭК»
   Сорохтор син баччааҥҥа диэри ханнык да эмэ буоллар туһалаан кэлбит тиистэрин тобоҕун барытын туурдаран балык айах буола түстүлэр. «Кыым». Балык буол кэпс. – өйгүн сүтэр, тугу гынаргын билбэт буол (хол., итириктээн). ☉ Лишиться рассудка, самоконтроля, находиться в забытьи (напр., от пьянства)
   Киин сирдэргэ көрдөххө боростуой норуот өттө төһө да испитин иһин балык буолбаттар ээ. Тумарча. Балыктааҕар кэлэҕэй – олус көрсүө, көнө, сэмэй. ☉ Очень скромный, честный, смирный
   Бу үллэр үйэтин тухары биир алтан харчылааҕы эргинэн эбиммэтэх балыктааҕар кэлэҕэй киһи киэнэ муҥутуур кэнэнэ оҕонньор. Амма Аччыгыйа
   Балыктааҕар кэлэҕэй, сымыыттааҕар бүтэй, им-дьим, саҥата суох сылдьыбыт бүрэ уол уон тоҕустааҕар эмискэ улуу ойуун буолан турбут. Л. Попов
   Балыктааҕар кэлэҕэй бэйэтэ айахтааҕы атыппат араатар. «Кыым». Барбатах балык миинин курдук фольк. – абааһы бииһэ олорор Аллараа дойдуну ойуулааһын. ☉ Художественное описание Нижнего мира, где обитает враждебное людям племя абаасы
   Барбатах балык миинин курдук Бадыа-бүдүө устун баран истэ, Буспут мунду миинин курдук Борук-сорук устун баран истэ. Ньургун Боотур
   Кус куттаҕын курдук күннээх, куобах куртаҕын курдук ыйдаах барбатах балык миинин курдук дойдуга тиийдэ. П. Ойуунускай. Билэр күөлүм балыга – кинини баҕас үчүгэйдик билэбин диэн эҕэлээх этии. ☉ Рыбка из известного мне озера (известная мне личность, знаю всю ее подноготную)
   Тустууккунан да билэр күөлүм балыга этиҥ... Холоон ини – Бүлүү бөҕөһүн хоторуҥ! «ХС»
   Дьадаҥы Мөрүһүөй Сиэҥкэтэ биллэр күөл балыга буоллаҕа, илээттээн буруйга-сэмэҕэ туруоҕа. Эрилик Эристиин
   Олоххо киһи үөйбэтэҕэ баар үһү ээ! Клим да билэр күөл балыга ини! А. Сыромятникова. Салыҥнаах балык курдук – 1) саталлаах, албын, тиийбит-түгэммит баҕайы (киһи). ☉ Ловкий проныра, проникающий всюду с помощью хитрости, обмана
   Дьаакып этэ-этэ күлбүт, баайы баһынан, халлараан, сымыйаччы тыллаах-өстөөх, атыыһытымсыйар, салыҥнаах балык курдук киһи. А. Софронов; 2) таба туттарбат, буруйга-сэмэҕэ түбэспэт (бэрээдэги тутуспат эрээри). ☉ Такой, которого невозможно привлечь к ответственности (хотя часто нарушает общепринятые порядки). Кини салыҥнаах балык курдук буруйтан-сэмэттэн куотан иһэр. Ыам балыгын курдук – олус үгүс, аһара элбэх. ☉ Чрезмерно много, тьма-тьмущая (букв. как рыбы во время нереста)
   Киһи аймах ыам балыгын курдук барҕарар, күөс курдук өрө оргуйар кэмигэр-кэрдиитигэр төрөөн-үөскээн, социализм дьоллоох, көҥүл саарыстыбатыгар биирдэ чүөмчүлээн түспүппүт. Суорун Омоллоон
   ◊ Балык арыыта көр арыы II
   Балык арыытын хайаатар да булкаас хомуок буолбат гына биир дэхситик мэһийэллэр. ЛЕВ ССКИиС
   Балык булда көр балыктааһын. Кинилэр сааскы балык булдугар туттуллар сэби-сэбиргэли сэлбийэ-абырахтыы сылдьаллар. Т. Сметанин. Балык быһыта көр быһыт III
   3
   Боротуоха синньигэс буомугар балык быһыта баарыгар тиийэн бэрэбинэлэр иҥнэн хаалтар, ону булан, ол күн кытылга таспыттар. М. Доҕордуурап
   Балык искэҕэ көр искэх. Мааппа эмээхсин хатаҕалаан балык искэҕин киниэхэ тэриэлкэтигэр куппутугар, Нина сиргэнэрдии сирэйин мырдыс гыннарбыта. Далан. Балык үөрэ эргэр. – лыыбаламмыт мунду бэс эбэтэр тиит сутукатын кытта холбуу буһарыллан баран, тарынан тумаламмыта. ☉ Рыбная похлебка из озерных гольянов и сосновой или лиственничной заболони, приправленная заквашенным молоком – таром. Балык харыстабыла – балык баайын хаҥатар, элбэтэр туһатыгар ыытыллар үлэ. ☉ Рыбоохрана, охрана рыбных богатств
   Балык харыстабылын ыйа. Балык харыстабылын уопсастыбата. Балык харыстабылын иниспиэксийэтэ. Балык ыама көр ыам. Саас балык ыамын саҕана, собото күөл кытыытыгар тахсан, иэнинэн лаһыйар буолара. Н. Якутскай. Балык ыамата зоол. – балык үөскэхтэрэ. ☉ Малек
   Көрбүтүм: арай уу кытыытыгар кып-кыра үөн курдук балык ыамалара үөмэхтэһэллэр. Н. Тарабукин (тылб.)
   Балык ыыр ыйа көр ыам ыйа. Оҕом төрөөбүт күнэ, дьолум төрөөбүт күнэ балык ыыр ыйа баар диэммин барыгытыгар этэбин! Л. Попов. Балык эт – киһи сиһин тоноҕоһуттан хонноҕун анныгар диэри ойоҕосторун кэлин өттүн сабар кэтит быччыҥнар. ☉ Широкая мышца спины
   Сиһэ көһүйбүтэ хамсаппат буолбут, сытыы бүргэһинэн дьөлүтэ анньардыы хаҥас балык этэ чабырҕаччы кэйиэлиир. Тумарча
   Кэдэйэр сиһим уорҕатыныын, Сис балык эттиин Бары баар сибээс силгэлэрим Сириэһиннээх ыарыылара тулуппатылар. Саха нар. ыр. Сиһим балык этэ аһый гынарга дылы гынна да, сотору буолаат баҕалыы сыылан хааллым. А. Софронов
   Бил балык көр бил II. [Саха сирэ] бил балыгынан бидилийэр, кыыл муоһунан кыдьымаҕырар муоралардааҕа, өрүстэрдээҕэ. Суорун Омоллоон
   Бүлүү эбэ, бил балык өрөҕүтүнүү, килбэҥнии мөхсө сытар. Л. Попов
   Буһук балыга көр буһук. Онон билигин кинилэр эрэллэрэ эрэ харыйалаах күһүҥҥү буһугун балыга. Н. Якутскай. Быа балык – бытархай хатырыктаах уһун синньигэс кыра балык. ☉ Минога
   Ити булумньуларын музейга аҕалбыттара, ону көрөн баран – бу быа балык диэн быһаарбыттара. «Кыым». Тэҥн. дьиэрбэҥ балык. Куйуур балыга – муус үрдүнэн балыктыырга аналлаах уһун уктаах иигэ кэтэрдиллэр кылтан өрүллүбүт мөһөөччүгүнэн бултаммыт балык. ☉ Рыба, добытая сачком, специальным приспособлением для подледной ловли
   Мин эрэйдээх Сааһым тухары куйуур балыгын, Чохутун чохчойон олорон итигэстээн Сис ыарыһах буолуом. И. Гоголев. Кутуу балыга – анаан киһи үөскэппит балыга. ☉ Специально разведенная озерная рыба
   Кутуу балыгын көрөр-истэр киһи суох буоллаҕына, эстиэхтэрэ диэн дьиксинэрин биллэрбитэ. «Кыым»
   Күөнэх балык көр күөнэх. Күндүл уутун күөнүгэр Күөнэх балык көптө. Эллэй
   Кыһыы (кыһыллыбыт) балык көр тоҥ балык. Атын тэриэлкэлэргэ сылгы иһэ, чохоон, кыһыллыбыт балык бааллар. Софр. Данилов
   Майаҕас балык көр майаҕас. Кинилэр анныларынан, маһы-оту быыһынан майаҕас балыктар үрүҥ көмүс хатырыктарынан күлүмүрдэһэн, өрөтаҥнары устан сулукучуһан ахан эрэллэр. Амма Аччыгыйа
   Мунду балык көр мунду. Муҥутуур тииттэр Мунду балык Үтэһэтин курдук Булкуллан бардылар. Нор. ырыаһ. Өлүү балыга миф., эргэр. – уолугунан айахтаах, кэтэҕинэн харахтаах Аллараа дойду балыга. ☉ Сказочная рыба Нижнего мира наподобие безобразного чудовища
   Тумаан-имээн дойду туоһа туостаах, Хамаан-имээн дойду хатыҥа хатыҥнаах, Өлүү балыгын сиһин үөһэ силимнээх, тоҕус халлааҥҥа уһуутуу сүүрэр Уһун ньургун саалаах эбит. Ньургун Боотур. Өрүс балыга – үрүҥ хатырыктаах сүүрүктээх ууга үөскүүр балык. ☉ Речная рыба
   Биир солуур өрүс балыгын аҕалла. А. Федоров. Сир балыга көр тыймыыт. Собо балык көр собо. Онно Бырама диэн күөлтэн бэрт элбэх собо балык кэлбитин үллэстибиттэрэ. Саха фольк. Ыраастыйбыт ходуһаҕа Ырылыччы кэрэлэнэн, Собо балык ойоҕоһун Субу баардыы санатан, Кэрдиис-дьарҕал хотуур суола Кэчигирии кэккэлээтэ. Күннүк Уурастыырап
   Бу сир хара мас тыалаах, алаадьы алаастаах, күндээр уулаах үрэхтээх, собо балыктаах күөллээх. П. Аввакумов. Сордоҥ балык фольк. – олоҥхоҕо бухатыырдар хомуһуннарын хоһуйуу. ☉ Описание волшебства, колдовства богатырей в олонхо
   Өлүү уута өрө түллүүтүгэр уҥуоргу очуос таас үрдүгэр тахсан сордоҥ балык «лас» гына түстэ да, киһи киһинэн буола түстэ. Ньургун Боотур
   Ытык Хахайдаан обургу үс күөс быстыҥа холобурдаах тимир сордоҥ балык буолан уот сымалаҕа киирэн, көрдүү сатаан кэбистэ – дьэ, мэлиттэ. Саха фольк. Сыалыһар балык көр сыалыһар. Сыалыһар балык быарынан Сыыллан сытарын курдук Сыдьаан мастаах Сылгы ынах торолуйбут Сыҥаһа алаастар Сындыыстардаах эбит. Нор. ырыаһ. Тоҥ балык – тоҥнуу сиэнэр, кыһыллыбыт балык. ☉ Строганина (тонко настроганная мороженая рыба, употребляемая в пищу)
   Хайа уонна дьиҥ саха аһылыгына: сылгы хаһатына, чохоонно, тоҥ балыкта эҥин бэлэмнээ. Софр. Данилов
   Кэпсэтии итиитэ, тоҥ балыга суох буолбат. Ити амарах бэлиэтэ. Н. Якутскай
   Биһиги эт эбии буһаран, тоҥ балык кырбаан – баар-суох аспытынан барытынан сахалыы остуол тартыбыт. А. Кривошапкин (тылб.). Туустаах балык – ириэнэхтии сиикэйдии сиэнэр гына тууһунан тумаламмыт балык. ☉ Приготовленная в рассоле рыба, соленая рыба
   Бары саҥата суох мокоруоннаах кэтилиэккэ, халбаһыга уонна туустаах балык өрөҕөтүгэр биилкэнэн түстүлэр. Л. Попов
   Онуоха эбии остуол аттыгар турар туустаах балык буочукатыттан ыарахан сыт саба биэрэр. Софр. Данилов. Туут балык кэпс. – тууччах балык саамай бөдөҥө, улахана. ☉ Самая крупная нельма
   Туут балык Амма өрүс анныттан Лабычаанын хамсатан дагдайан тахсан Лаһыллан сытан, өгдөйөн көрдө. П. Ойуунускай
   Тууччах балык көр тууччах. Өрүстэн, муора кытыы хомолоруттан тууччах балыгы бултууллар. Н. Якутскай. Устуу балыга – ыыр кэмигэр айанныы сырыттаҕына бултаммыт өрүс балыга. ☉ Речная рыба, добытая в миграционный период (во время икрометания)
   Кинилэр иккиэн сырдык үрүйэҕэ күһүҥҥү устуу балыгар быһыттыыллар. Н. Заболоцкай. Үрүҥ балык – сырдык хатырыктаах өрүс балыга. ☉ Речная рыба с серебристой чешуей
   Саха сирин сыаналаах үрүҥ балыктарын саппааһын үксэтиигэ кэскиллээх үлэ саҕаланна. Айылҕаны х. Хабыы балыга – уу тымныйыытын саҕана мэҥиэнэн бултаммыт балык. ☉ Рыба, выловленная с помощью приманок в период осеннего похолодания
   Хатыыс балык көр хатыыс. [Бухатыырдар] Байҕалы хаба ортотунан Хатыыс балык курдук Хайа сырбайан сыр гынан хааллылар. П. Ойуунускай
   Ханааба уутугар Хатыыс балык устубут, Хабырыыс туутугар Ханыылаһан мустубут. Амма Аччыгыйа. Ыам балыга – искэҕин түһэрээри кытыыга тахсыбыт сааскы балык. ☉ Рыба, приплывшая в период икрометания к берегу. Ыам балыгар туулаа. Ыам балыгар илимнээ

сыһ.
1. Сабыллар курдук, бүөлүү-хаххалыы эбэтэр таска көстүбэт буолар гына. ☉ Заслоняя что-л. чем-л., накрывая что-л. чем-л. сверху (напр., завязывать глаза, перевязывать раны кому-л.). Хараххын саба баан. Сирэйгин саба тутун
□ Ураһа саҕа уот кытыытыгар хаар маҥан баттахтаах, …… оҕонньор уоту саба аччайан олорор эбит
Саха фольк. Эмээхсин ыаҕаһын былаатынан саба баайа олорон эттэ: «Ыарахана бэрт буолсу, доҕор». Амма Аччыгыйа
Кулун туйаҕын сэбирдэхтэрин быһа тардан ылан иэдэһигэр саба туттар. Л. Попов
Лүүгү бириһиэнинэн саба бүрүйдүлэр. Н. Габышев
2. Барытын сабардыыр курдук, ыраас, бүтүн сир ордубат гына; улаханнык (хол., тугу эмэ уунан ыс). ☉ Полностью, так, чтобы накрыло целиком, сплошь всю поверхность (напр., забрызгать что-л. чем-л.). Уунан саба ыс
□ «Ээ, дьэ, халлааммыт соруйан киллэрбит, эһигини өр хаайаары гыммыт», — диэтэ Учукаас, таһырдьа тахсан хаарга саба типтэрэн киирэн тэбэнэ туран. А. Софронов
Сарсыарда тахсан эрэр күн уота улуу куруҥу саба ибиирэ турар. Күндэ
3. Сыста, ыкса чугаһыыр курдук, ыга. ☉ Вплотную (напр., подойти к кому-чему-л. или привлечь к себе кого-что-л.)
«Ийээ, мин барар буоллум», — диэн үөгүлээбитинэн Симон киниэхэ саба сүүрэн кэлбитэ. Л. Попов
Бары саба сүүрдэн киириэҕиҥ. Эрилик Эристиин
Этиҥнээх ардах, миигин эккирэппит курдук саба сүүрэн тахсан, ыаҕастаах уунан кутар курдук түстэ. Т. Сметанин
Ким эрэ, эмискэ тыылыннаран кэлэн, ат күөнүнэн саба астарбыта. А. Бэрияк
4. Ханна да ыыппат курдук (үрдүгэр түһэн); хам, бобо (тутан, баттаан). ☉ Навалившись сверху на кого-что-л.; крепко схватив кого-что-л.
Саба харбаан ылан дэлби уураата-сыллаата. П. Ойуунускай
Үс бандьыыт Михаилы саба баттааннар илиитин кэдирги кэлгийэллэр. С. Ефремов
Уҥа өттүгэр субу саба баттыах айылаах …… субурҕа суорба таастары сэмээр одуулаһа истэ. С. Никифоров
5. Тула өттүттэн хаайа, тууйа, тумнары. ☉ Полностью накрывая кого-что-л. (напр., о стихии). Саба ааҥнаа. Саба сатыылаа
□ Саха сирин уһун түүнэ Саба күөнтээн кэлбитэ. Күннүк Уурастыырап
Оҕонньордоох эмээхсин, Орон сылааһыгар нуураччы тартаран, Сылбай ууларыгар саба куустаран Сынньана сыталлар. С. Васильев
Ыалдьыттар …… дьиэ бүттүүн кутурҕаныгар саба баттатан, тааһыран олордулар. М. Доҕордуурап
Былыта тыаллыын-куустуун бу саба сатыылаан кэллэ. Д. Таас
♦ Саба баттаа — 1) көҥүлү көрдөрүмэ, көҥүлүн быс; күүһүлээ. ☉ Подавлять кого-л., ущемлять чью-л. свободу, принуждать кого-л. делать что-л., угнетать кого-что-л.
Кыыс аймаҕы кыайа туппут, Дьахтар аймаҕы саба баттаабыт Бэтэрээҥҥи бэлэс, Ааратааҥҥы айах, Сотору сокуомсук. С. Зверев
Маннааҕы кыыс — Кэлэҕэйгэ тэҥэ суох үчүгэй оҕо. Киниэхэ эргэ тахсыан баҕарбат, ол үрдүнэн аҕата, ийэтэ саба баттаан бу саас илии охсуһуннарбыт сурахтаахтара. Н. Заболоцкай; 2) кэпс. тугу эмэ хааччахтаһан, оҥорор кыах биэримэ, бопсус. ☉ Не давать возможности кому-л. осуществить что-л., препятствовать чему-л.
Ити оҕоҥ тыаҕа тахсан үлэлиир баҕа санаатын саба баттыырыҥ туораттан истэргэ сүрдээх олуона баҕайы. С. Ефремов
Эн бандьыыттарга холбоһо сылдьыбытыҥ сир анныгар баар, ону көбүтэ сатааччылар бааллар. Ону мин саба баттаан сылдьабын. Күндэ; 3) туохтан эмэ атын дьон туһансалларын көҥүллээбэккэ бэйэҥ эрэ туһанаргар тутун, дьонтон көҥөө. ☉ Пользоваться чем-л. единолично
Арыылаах курдук үчүгэй алаастааххын, бүтүннүү бэйэҕит саба баттаан сиигит. МНН. Саба көт кэпс. — 1) түргэнник үгүһү оҥор, элбэх үлэни-хамнаһы бүтэр-оһор. ☉ За короткое время успеть многое завершить. Барытын биир күн хайдах саба көтүөхпүнүй?; 2) эмискэ ыга ыл, ыга куус (туох эмэ санааны этэргэ). ☉ Вдруг охватить, объять кого-л., овладеть кем-л. (о мыслях, чувстве)
Күнүскү иэдээнин туһунан өйдөбүл эмискэ саба көтөн киирдэ. Н. Лугинов. Саба садьылаа түөлбэ. — тугу эмэ мэһэйдээн, бүөлээн олор. ☉ Сидеть, мешая кому-чему-л., рассесться
Сир хаба ортотугар хайдах атаҕын устан саба садьылаан олоруой. Айталын. Саба сапсый кэпс. — туохха эмэ быһаарыы ылынарга ким эмэ этиитин кытта олох сөбүлэспэккин, ылыммаккын эт. ☉ Выражать категорическое несогласие с мнением, предложением других
Доҕоро өрүс хамсыыра чугаһаата, быйыл мууһа олус халыҥ дьыла, тоҕо эрэ дьулайабын, төннүөх, сөпкө бултаатыбыт диэн көрбүт. Ону Дьэллик саба сапсыйан кэбиспит. Н. Заболоцкай. Егорычев саба сапсыйда: «Үөр хааска киирэн иһэн биир акаары чыркымай аайы тыаһы таһаарар диэн баар дуо?!» Т. Сметанин. Саба сүүр кэпс. — сир-сир аайы тиийэ-түгэнэ оҕус (киһини этэргэ); олус түргэнник тарҕана оҕус (хол., туох эмэ дьаҥы этэргэ). ☉ Успевать побывать везде (о человеке); быстро, моментально распространяться (обычно о болезни, эпидемии)
[Үлэҕэ] Омун-төлөн оҕолор Саба сүүрэн көрдүннэр, Оттон Ньукуус «оҕонньор» Сатаан иннин көрүнэр. Күннүк Уурастыырап
[Уоспа] биир күн иһигэр куораты бүтүннүүтүн саба сүүрэн кэбиспит, турарытурбаты сылбах курдук охторбут. П. Филиппов. Саба тарыйан (быраҕан) кэпс. — быһа холоон, барыллаан. ☉ Приблизительно, примерно, вприкидку (определять, оценивать)
Арамаан оҕонньору, саба быраҕан, биэс сүүсчэкэ сүөһүлээх буолуо дииллэр. Күннүк Уурастыырап
Саба тарыйан көрүүгэ даҕаны Саха сирин норуоттарын поэзията сийиэстэр икки ардыларынааҕы кэмҥэ балаччатык кэҥээтэ. «ХС». Саба тут кэпс. — туох наадатын барытын оҥор, дьон кыһалҕатын барытын толуй. ☉ Решить все проблемы, справиться со всеми проблемами
Устинов барытын ыпсарыах, хааччыйыах, саба тутуох буолан истэ. Н. Заболоцкай
Бардын ээ. Ол киниэхэ тугу саба туттараары хаайыстаҥый? С. Ефремов. Саба түс кэпс. — тугу эмэ көхтөөхтүк элбэх буолан көмөлөө, көмөлөөн оҥор. ☉ Делать что-л. дружно, всем скопом (напр., какую-л. работу)
Оттон эн нууччалыы үөрэнэн көрдөххүнэ. Бары саба түһэн начаас үөрэтиэ этибит. Далан
Ити курдук бары саба түһэн ийэлэригэр күн аайы көмөлөһөр буоланнар, дьиэ өрүү ыраас, үлэ бүтэ охсор. «ББ». Саба үктээ (тэбис) кэпс. — тугу эмэ хам баттаа, кэҕиннэр, самнар. ☉ Порабощать, топтать кого-л., громить, разрушать что-л. Гитлер хара тыыннаах уллуҥаҕынан кыайарын тухары барытын саба тэпсибитэ. Суорун Омоллоон
◊ Саба ас — туох эмэ хайаҕаһын, аһаҕаһын иһигэр тугу эмэ уган, бүөлээ. ☉ Заткнуть (отверстие, дыру). Бордууһунаны өрбөҕүнэн саба ас. Саба баттаа — норуот, дьон туох эмэ хамсааһынын сэрии күүһүнэн тохтот, самнар. ☉ Подавлять (напр., восстание)
Хоруол бааһынайдары бас бэриннэрэргэ уонна бастаанньаларын саба баттыырга дворяннарга көмөлөһөрө. АЕВ ОҮИ. Саба биэр — эмискэ күүскэ билин (хол., сыты этэргэ). ☉ Обдать (напр., теплом, запахом), хлынуть (напр., о свете). Муннубар ыарахан сыт саба биэрдэ
□ Арай, доҕоор! Сытыы сырдык соҕотохто саба биэрдэ да, сир күөгэс гынан өрө тыынан, мастар-талахтар бары адаарыҥнаһа түстүлэр. Амма Аччыгыйа
Аркааһа [уол аата] одьукулуон сытынан саба биэрэн газик аанын аста. П. Аввакумов
Күн уотуттан күөх мырааннар Күлүктүүн ууга сырдааннар, Эппэр-хааммар иҥэр, биллэр Итиинэн саба биэрэллэр. Дьуон Дьаҥылы. Саба бырах кэпс. — кимиэхэ, туохха эмэ үрдүгэр сабыыта бырах, сап. ☉ Набросить что-л. сверху на кого-что-л.
Утуйан хааллахпына, соммунан саба быраҕаар. Саба саҥар көр саҥар. Коля маҥнай Ольгаҕа кыһыылаах тыллары быраҕаттаан иһэн оҕолор бары кинини саба саҥарбыттарыттан тохтоон хаалбыта. Л. Попов. Саба түс — 1) туохха эмэ үрдүгэр кэлэн нөрүй, кууһа түс. ☉ Склоняться над кем-чем-л., припадать к комучему-л., падать ничком на что-л. Маайа туох да саҥата суох кэлэн, саба түһэн баран, кинини сүүһүттэн сыллаан ылла. Н. Неустроев
Оксана сааппыта …… сирэйин саба туттан, сыттыгар саба түспүтэ. Суорун Омоллоон
Ананий Яковтыын быһыт былаанын саба түһэн көрө олордулар. М. Доҕордуурап
△ Кими-тугу эмэ тула үмүөрүй (элбэх киһини этэргэ). ☉ Обступить кого-что-л.. Бэйи, тохтооҥ, киһиэхэ саба түһүмэҥ
□ Холкуостаахтар бары кэлэн саба түһэн дорооболоһон бараллар. Эрилик Эристиин; 2) тугу эмэ бултаһан, тутаары, өлөрөөрү үрдүгэр түс; сэриинэн киир. ☉ Нападать на кого-л.; идти войной на кого-л.. Эһэ киһиэхэ мээнэ саба түспэт. Сэриинэн саба түс
□ Оҕо мохсоҕол аарыма хотойго саба түспүтүн хаһан көрбүккүнүй? Саха фольк. 1941 сыллаахха …… ньиэмэс-фашист талабырдьыттара биһиги тапталлаах ийэ сирбитигэр сэриинэн саба түспүттэрэ. Софр. Данилов. Саба түһүү — тутаары, өлөрөөрү туохха эмэ сэптээх-сэбиргэллээх түһүү; сэриинэн киирии. ☉ Вооружённое нападение, набег, налёт на кого-что-л.
Батальоҥҥа тиийэр ахсааннаах бартыһааннар этэрээттэрэ аармыйа ыстаабыгар соһуччу саба түһүүнү оҥордулар. Т. Сметанин. Саба үр — үрэн умуруор. ☉ Задуть (напр., спичку, свечу). Чүмэчини саба үр