сущ
тулууп

м. тулууп (сон).

прил. бараан, бараан тириитэ; овчинный тулуп бараан тулууп.

прил. түүтэ иһигэр гына тигиллибит; нагольный тулуп түүтэ иһигэр гына тигиллибит тулууп.

м. 1. тирии таҥас (хол. тулууп); 2. тех. хаа (механизм эбэтэр кини чаастарын хаата).

хаттан диэнтэн хай
аата. Силлиэҕэ-буурҕаҕа, хабыалас тымныыга саҕынньах, тулууп хаттаныылаах дьон ирэн-хорон кэпсэтэ, билсэ түспүттэригэр кинилэр ис санаалара эмиэ арыллар. «ХС»

кырыатаа диэнтэн бэй., атын
туһ. От-мас тиэйэ барда уоллуун, Бороҥуйга эргиллэн Бэргэһэтин, тулуубун Кырыатанна үтүлүгүнэн. И. Гоголев
Муус түннүк күн аайы быһаҕынан кырыатанар. К. Уткин
◊ Ый кырыатанар — хаар түһэ турдаҕына, ый сырдыыра. ☉ Лунный свет при снегопаде
Туналҕан хаар тохтон түһэр — Ити ый кырыатанар. И. Гоголев
[Аркадий] ый кырыатанар сырдык туналыгар оҕото хааман чуучугураамахтаата. В. Титов

суулаа диэнтэн төхт
көрүҥ. Арамаан Дьөгүөрэп бэйэтин ампаарыттан саллааттар нуорма табахтарын аҕалар. Иирээн, ордук-хоһу санаһыы буолбатын диэн, саллааттар өлүүлэрин тус-туспа кумааҕыга суулаталаан илдьэр. Амма Аччыгыйа
Эмээхсин …… Эльвира таҥаһын-сабын, өлүү иһитин-хомуоһун сааһылаата, имигэстик суулаталаата. Л. Попов
Солтуохап сыарҕаҕа көп гына от тэлгээбит, икки бараан тулуубу аҕалбыт, оҕолору онно суулаталаан кэбиспитэ. П. Аввакумов

I
тыаһы үт. туохт. Тугу эмэ ытыскынан саайан тыаһат. ☉ Произвести лёгкий отрывистый звук, ударяя ладонью по чему-л., шлёпнуть
[Соппуруон] биирдэ …… ол киһини икки хонноҕун анныттан ытыһынан тэп гына охсон ылан, бөлүөк мастыы эргитэ оонньообут. С. Федотов
Дьахтар төрөтөр эмээхсин ньылба оҕону ытыһынан тэп гына оҕуста. М. Шолохов (тылб.)
ср. монг. тэп ‘звукоподражание шуму, стуку’
II
дьүһ. туохт. Олус түргэнник ханна эмэ бара оҕус, ыстан. ☉ Очень быстро и незаметно уйти, исчезнуть
Дьэппириэм уһун тулуубунан сөрөнө туттар да таһырдьа тэп гынан хаалар. Амма Аччыгыйа
Кууһума …… соһуйбут курдук ойон турда да — тэп гынан хаалла. С. Федотов
Сэмэнчик үрэхтэн от тиэйэ Чэйдээт таһырдьа тэп гынар. «ХС»

дьүһ. туохт. Ыраахтан, эбэтэр туох эмэ иһиттэн мөлтөхтүк чаҕылыйан көһүн (үксүн кыра эбэтэр туох эмэ быыһынан көстөр уот, сырдык туһунан). ☉ Светиться ярким пятном издали или просвечивать сквозь что-л., сверкать
Күн саҥа кылайа тахсан эрдэҕинэ, эмискэ тымныы тыал сирилэччи үрэн барар. Н. Якутскай
Арай холумтан түгэҕэр икки кыһыл чох куоска хараҕыныы кылайар. И. Гоголев
Айанньыттар саҥата суох суолга туруннулар. Аҕыйахта хаамааттарын кытта ыраахтан уот кылайан көһүннэ. И. Данилов
△ Олус кыра буолан нэһиилэ көһүн. ☉ Едва виднеться, просматриваться (о чем-л. мелком)
От быыһыгар кылайбыт уйаҕа атахпыт курдурҕаччы үктүүр тыаһынан суоһуу чугаһаатахпытына эрэ, [ийэ чыычаах] тырыбынайа көтөн тахсара. П. Аввакумов
Сэмэнчик саҕатын туруорунан баран, тулуубунан саба сууламмыт, хараҕа эрэ кылайан көстөр. Н. Якутскай
♦ Кылайан турар кырдьык — кыларыйар (кыларыйан турар) кырдьык диэн курдук (көр кыларый)
Мин хаһыат алҕаһы таһаарда диэни олох ылымаппын. Кылайан турар кырдьыгы суруйбуппут диэн баран букатын төлөрүппэппин. «Кыым»
тюрк. кылай