см. тургуй=.

возвр. от тургуй=.

1. проверь
   2.побуд. от тургуй= 1) измерять глубину чего-л.; күөлү тургут = измерить глубину озера; 2) перен. измерять, испытывать, проверять глубину чего-л.; өйүн тургут = испытать глубину чьего-л. ума; билиитин тургут= проверить глубину чьих-либо знаний.

туохт.
1. Ордук кэтит буол. ☉ Расшириться, стать шире
Бааса балачча улааппыт, кыһыл сирэйэ өссө ордук кэтирээбит. Амма Аччыгыйа
Сорох сирдэринэн [Суола] кэтирээн, мырааныттан мыраана нэһиилэ көҕөрөн көстөр. С. Васильев
Халлаан …… хайалар үрдүлэринэн тыгар сардаҥата үрдээн уонна кэтирээн истэ. Т. Сметанин
2. көсп., үрд. Туругур, бөҕөргөө, чэлгийэ сайын. ☉ Укрепляться, расцветать
Илин өттүгэр Кэбиспит от саҕа Кэскили кэтирэппит. А. Софронов
Үксээн иһэр үлэлэрдээх, Кэтирээн иһэр кэскиллээх …… Сахам эдэр ыччата. С. Зверев. Биһиги: «Орто дойду уорҕата кэтирээтин! — диэн, Ураҕас тургуйбат Уйгута дириҥээтин! — диэн, Муустаах муоралары Модьоҕолоон, Моҕол ураһаларынан моойторуктаабыппыт!» С. Васильев

1. аат. Ту г у э м э т у һ а н ы ыга хааччах, кээмэй, нуорма. ☉ П р е д е л ь н а я норма, лимит. Үп лимиитэ. Аһылык лимиитэ.  Быйылгы дьылга биэрбит бэнсииннэрин лимиитэ «Суһал көмө» эрэ тиэхиньикэтигэр тиийэр кыахтаах. «Саха с.»
2. даҕ., суолт. Лимиитинэн ылыллар (үп, м а л э б э т э р а һ ы л ы к ). ☉ Получаемый по лимиту (деньги, вещи и ли продукты)
   Ити үлүгэр улахан киһи, ити үлүгэр элбэх кэргэн, бэйэттэн эбиитэ суох, лимиит бурдукка тургуйуохтара дуо? Н. Босиков. Дьөгүөр кэргэнэ Балаайа сайынын лимиит лэппиэскэ оҥорор, кыһынын хааһы бурдугун түҥэтэр. Суол т.

аат.
1. Уһун синньигэс мас. ☉ Длинная палка, шест
Муҥханы сүүрбэ-отут ураҕаска тиирэллэр уонна бигэ буоллун диэн тирбэҕэнэн таарбайаллар. Далан
Кус чугас түстэҕинэ эбэтэр устан чугаһаатаҕына, уһун синньигэс курбуу ураҕаһынан охсорбут. Т. Сметанин
Ууга түспүт киһиэхэ Ураҕас уунан биэрбитиҥ Хаһан эрэ эйиэхэ Хараап буолан эргиллиэ. Айталын
Ураҕас төбөтүгэр хааһах ыйаммыт үһү (тааб.: куйуур). УН ТЭ
2. кэпс. Оҕус сыарҕатын олгуобуйата, арал. ☉ Оглобли бычьих саней, импровизированные оглобли
Көлүллүбүт уонча оҕус, хачыалга эргийэр курдук, тула эргийэн, маҥан бурҕалдьылара, ураҕастара кылбаҥныы түстүлэр. Бэс Дьарааһын
Аны Ерзалаах Милка, сыарҕа икки ураҕаһын курдук, тэбис-тэҥҥэ эккирэттилэр, ырааска куобах ордук чэпчэкитик сүүрдэ. Л. Толстой (тылб.)
♦ Муус ураҕаһынан үүр көр муус. Аһыы олорон, Эхов тоҕо кинини Маайа аҕата муус ураҕаһынан үүрбүтүн ыйыталаһар. Н. Якутскай
— Аны кыратык да үлэҕэр хойутуоҥ, айаҕыҥ кыра да арыгы сыттаах буолуо, олох туох да кэпсэтиитэ суох үлэҕиттэн муус ураҕаһынан үүрүөм! «Кыым». Ураҕас тиийбэт (тургуйбат, тургуппат) уйгу — дэлэй, баай-талым олох. ☉ Богатая раздольная жизнь (букв. богатство, измерить которое не хватит шеста)
Улуу дайдым үрдүнэн Ураҕас тиийбэт уһун уйгута Олохтоннун, оҕолоор! Саха нар. ыр. II
Ураҕас тургуйбат уйгутун Оҥорсо сырыттаххына, Сах быһылаана Сатыылаан түспүтэ. Р. Баҕатаайыскай
Ураҕас тургуппат уйгутун айарга, Уһун дьикти уураах ылылынна. С. Васильев. Ураҕас тосторунан — олус элбэх. ☉ В огромном количестве (букв. палка ломается, не удержав)
Ураҕас тосторунан Ынах сүөһүнү Үрбэлээн үүрэммит, Үүтүнэнаһынан аһааммыт Үөрүү-көтүү буолла. Тоҥ Суорун. Ураҕаһынан ууну суруйбут курдук — олоҕо суох, киһи иилэн ылара суох. ☉ соотв. вилами на воде (по воде) писано (букв. словно по воде шестом провести). Ураҕаһынан ууну суруйбут курдук кэпсээннээх киһи. Уунарын ураҕаска ыйаабыт, бэрсэрин бэскэ ыйаабыт — кэччэгэй, кэрээки. ☉ Жадина, жмот. Чоочо баай курдук уунарын ураҕаска ыйаабыт, бэрсэрин бэскэ ыйаабыт киһи эбит
◊ Биттэх ураҕас (мас) көр биттэх
Күрүө иһигэр кууруссалар утуйаары хооҕурҕаһаллар, утуйар биттэх ураҕастарыгар, олбу-солбу көтөн тахсан лаглас гына түһэллэр. Л. Попов
др.-тюрк. сырух, тюрк. сыра, шурук, монг. урга