общество, сообщество

1) завязывать узлом что-л.; завязывать узел на чём-л.; сап төбөтүн түм = связать концы ниток; 2) перен. собирать, сосредоточивать; дьону мунньахха түм = собрать людей на собрание; бары күүһү эбэһээтэлистибэни толорууга түмүөххэ следует сосредоточить все силы на выполнение обязательства; 3) перен. подытоживать что-л., подводить итог чему-л.; соц-көҕүтүһүүнү түмүөххэ наада надо подвести итоги соцсоревнования.

1. түмүс диэнтэн хай. аата. Манна хайа да омук киһитэ, айылҕа тыйыс тыынын кыайарга биир түмсүүнэн ыга тардыллан сылдьаллар. Н. Якутскай
   Санаан кэллим эмиэ мин Саҥа дьылы көрсүүнү, Харыйаны тулалаан Киэһэ мустан түмсүүнү. П. Тулааһынап
2. Холбоһук (хол., биир идэлээхтэри, интэриэстээхтэри түмэр). ☉ Объединение (напр., людей, имеющих общий интерес, одну профессию). Литературнай түмсүү. Методистар түмсүүлэрэ
   □ Саха сирин ыччатын түмсүүтэ туспа общественнай тэрилтэ буолуоҕа. «Сахаада»
   Сотору-сотору Дьокуускайга киирэн кистэлэҥ түмсүүлэргэ, мунньахтарга сылдьарым. П. Филиппов

туохт.
1. Бэйэтин бэйэтигэр эрийэ тутан ыга тардан баай, түмүктэ оҥор (хол., быаны). ☉ Завязывать узлом что-л. (напр., верёвку)
Даша түөһүттэн иннэлээх сабы субуйа тардан ылан хам тиктэ, сабын түмэ тардыалаата. Амма Аччыгыйа
Оҕонньор кырдьан баҕыарбыт илиилэрэ туһаҕы кыайан баайан, түмэ тардан биэрбэтэхтэрэ. И. Федосеев
Уһун кылы, төрдүлэрин тэҥнээн баран, түмэн кэбиһиллэр. ГПП ТО
2. Кими, тугу эмэ биир сиргэ мус, холбоо. ☉ Собирать вместе, объединять кого-что-л.
Бүгүн бэйэтэ олорор кыараҕас хоһугар доҕотторун уонна үлэһиттэрин түмэн, мунньах оҥордо. М. Доҕордуурап
△ Туох эмэ кэрчиктэрин бииргэ холбооттоо. ☉ Собирать в единое целое что-л. Дипломнай үлэ — бу биэс сыл устата мунньуммут билиигин түмэн оҥорор аан бастакы научнай үлэҥ. Н. Лугинов
Бу — Маяковскай улуу өрөбөлүүссүйэ кыайыытын түмэн көрдөрөр маҥнайгы бөдөҥ айымньытынан буолбута. Софр. Данилов
[Ойуунускай] норуот олоҥхотун киэҥник хомуйан, бииргэ түмэн таһаарбыта. «ХС»
3. көсп. Элбэх дьон, норуот өйүн-санаатын, күүһүн-күдэҕин холбоо. ☉ Объединять, сплачивать кого-что-л. вокруг одной цели, идеи
Өйү-санааны, күүһүкүдэҕи бүтүннүү дьону буларга, доҕоттору быыһыырга түмүөххэ. Амма Аччыгыйа
Доҕотторуом, бары күүскүтүн өстөөҕү урусхаллыырга түммүккүт курдук түмэн иһиҥ. Суорун Омоллоон
Оччугуй, улахан норуоттар Ол улуу биһиккэ бигэнэн, Сүрэхтиин, санаалыын биир буола, Сүбэни-соргуну түммүппүт. Күннүк Уурастыырап
ср. др.-тюрк., тюрк. түг, түй ‘вязать, завязывать’

сыһ. Биирдэ эмэ, дөрүндөрүн, сэдэхтик. ☉ Иногда, редко
Хамтүм хабдьы бэбээрэрэ иһиллэр. Л. Попов
Дуня дьиэтигэр хам-түм эрэ кэлэн барар. А. Фёдоров
Валя хам-түм кинини быһа түһэн, бэйэтин санаатын кыбытан биэрэр. В. Яковлев

v. to sum up, conclude; to unite; түмүк v. conclusion