см. төгүүр .

аат.
1. Эргийэ барар сир, төгүрүмтэ, төгүүр. ☉ Обход, объезд кругом
Төһө да эргимтэтин иһин, атын суолунан суолланаллар. Н. Якутскай
Чугас сир диэн биир-икки көстөөх эргимтэ. Хомус Уйбаан
2. Биир төгүрүмтэҕэ, биир эргиҥҥэ баар сир. ☉ Местность, находящаяся в округе, в окрестностях чего-л.
Ол түмүгэр Бүлүү эргимтэтигэр биир эмэ устуоруйа уонна култуура пааматынньыга хаалбата. ФГЕ ӨӨСҮҮ
Дьааҥыга бырамыысыланнай бөһүөлэктэр тулаларыгар бэрт киэҥ эргимтэҕэ ойуур суох оҥоһулунна. «ХС»
3. Уопсастыбаҕа ханыылаһар, бодоруһар, биир араҥа буолар дьон бөлөҕө. ☉ Среда, сообщество, круг людей (напр., по деятельности)
Я.И. Линденау үлэтэ күн бүгүнүгэр дылы научнай эргимтэлэргэ олус үрдүктүк сыаналанар. «ХС»
Кэнники кэмҥэ научнай эргимтэҕэ «сомоҕо домох» диэн тиэрмин быһыытынан олохсуйда диэххэ сөп. СЛСПҮО
Тима суруйааччылары, артыыстары, худуоһунньуктары кытта билсэн, доҕордоһон, литературнай эргимтэҕэ сыстан барбыта. КНЗ ТС
4. мат. Бары туочукалара киниттэн тэҥ ырааҕынан тайаан бүтэйдэммит иэҕии. ☉ Окружность, круг
Сир эргимтэтэ хас килэмиэтир эбитэ буолла. М. Доҕордуурап
Биир көнөҕө сыппат үс туочука нөҥүө эргимтэни ыытыахха сөп. КАП Г
Биһиги ити ылбыт токур сурааһыммыт эргимтэ диэн ааттанар. ШИН А
5. эргэр. Үчүгэй туруктаах тугу эмэ атыылаабыттан төлөбүрэ эбэтэр ол төлөбүрүгэр ылыллыбыт эмиэ оннук эрээри, мөлтөх туруктаах туох эмэ. ☉ Выручка и самый предмет (худший), купленный на выручку от продажи такого же предмета (но лучшего)
Атым эргимтэтинэн ат атыылаһан ыллым. ПЭК СЯЯ
♦ Санаа эргимтэтэ оҥоһун көр санаа II
Санаа эргимтэтэ оҥостон, ахтан иһэр Саарбалааҕын [сир аата] хатыҥ чараҥа кэллэ. «ХС»
Хас да хонукка Маша күрүүр туһунан санаа эргимтэтэ оҥоһунна. «Чолбон». Эргимтэтэ суох барда — олох төннүбэттии, кэлбэттии барда. ☉ Уйти навсегда, уйти безвозвратно
Хаайыллыым маҥнайгы түгэннэригэр куттал дириҥ дьаралҕана ыга тутан, мин өллүм, букатын туох да эргимтэтэ суох бардым диэн быһаарыммытым. А. Гайдар (тылб.)
◊ Хотугу эргимтэ — Сир хаартатыгар бэлиэтэммит биэс параллельтан биир сүрүннэрэ: экватортан хоту диэки тайаан сытар. ☉ Северный полярный круг
Хотугу эргимтэ уһун хараҥа түүнэ саба халыйар. «ЭК»
Хотугу эргимтэ самаан сайына салаллан ахан турар кэмэ. «ХС»
Саас ахсын биһиэхэ, хотугу эргимтэ кэтэҕэр, үгүс-элбэх эдэр дьон үлэлии кэлэллэр. БТУоТ. Эргимтэ киинэ — төгүрүмтэ ортото. ☉ Центр окружности
О туочука — эргимтэ киинэ. ШИН А

аат.
1. Быһа буолбакка, эргийэ барар сир, төгүүр, суол эргийиитэ, төгүрүмтэтэ. ☉ Объезд, обход, крюк
Дьуолка анньан, быһалаан, Тоҕойдорун тумнубатах, Эркээйинэн ыйдаран, Эргиирдэрин кылгаппатах Тустаах суолбун мин бүгүн Туох баарынан көрөбүн. Күннүк Уурастыырап
Лиһигир-лаһыгыр Тилигирии сүүрэн-тэбэн, Эргиирдэри быһа түһэр, Ити тимир суол иһэр! М. Тимофеев
Тыаттан өтөхпүтүгэр киирэр суолбутун кэҥэтинээри, эргииргэ ордон хаалбыт сонос хатыҥы охторон, туора соспуппут. Н. Борисов
2. Тугу эмэ төгүрүйэн, эргийэн кэлии. ☉ Место, которое можно пройти, объехать вокруг, круг
Эккирэтэн-эккирэтэн, уол тохсус эргииригэр эриэн таба таҥастаах киһини ситэр. Саха фольк. Охсооччулар, биир эргиири оҥороот, хотуурдарын буруустаннылар. И. Гоголев
Тыраахтар эмиэ саҥаттан саҥа эргиирдэри оҥорон, тиэриллибэккэ сытар сири улам синньэтэн, кыччатан испитэ. В. Гаврильева
3. Үҥкүүгэ эргийии. ☉ Круг в танце
Мин соччо үҥкүүһүтэ да суох буолларбын, эргииргэ киирсибитинэн бардым. «ХС»
Тиийбитим, доҕоор, дьэ оһуохай бөҕө ааттааҕа сайда турар эбит, икки-үс эргиир буолан, омунугар сирдиин ньиргийэ олорор. Н. Заболоцкай
4. Дьиэ эркинин эргиччи тутан таһаарарга биир эргийии. ☉ Брёвна или брусья, составляющие один горизонтальный ряд сруба, венец
Дьиэ акылаатын бу күннэргэ түһэрэн бүтэрэн, истиэнэтигэр иккилии эргиири эргийдибит. БГП-Дь ТСК. Сордоон-муҥнаан күҥҥэ биир эргиири түһэрэн түмүктүүбүт. Ф. Постников
5. Туох эмэ бэйэтин кубулуйбат эргимтэтинэн тохтообокко хатыланар хамсааһына (хол., күн, ый туһунан). ☉ Беспрерывное движение, неизменно повторяющее круг развития, круговорот (напр., о солнце, луне)
Билгэһиттэр дьыл-күн эргиирин билэллэрэ. ФГЕ ӨӨСҮҮ
Киинин тула арҕааттан илин эргийэн, Сир суукка устата толору эргиири оҥорор. САИ ССРС ФГ
Күн-ый эргиирдэрэ олохпутугар улахан суолталаахтар. ФАС ӨҮ СК
6. Үбү-харчыны, табаары барыс ылар туһуттан эргитии. ☉ Обращение денежных средств и товаров для воспроизводства, получение прибыли, кругооборот Бахсы эргиэнин тэрилтэтэ аҥаардас табаар эргииринэн эрэ дьарыктаммат. Дьону үөр. Холкуос үллэһиллибит сүрүн уонна эргииргэ сылдьар пуондалары үөскэтэр уонна былааннаахтык туһанар. ЭБТ
Быйыл табаар эргиирин уон ыйдаах былаана толоруллубата. «Кыым»
7
төгүрүктээһин диэн курдук. Биһиги фроҥҥа эргииргэ түбэһэн, кырыалаах кыһыҥҥа уончалыы хонукка аһаабакка сылдьарбыт. М. Доҕордуурап. 1922 сыллаахх Ф.М. Сыроватскай хамандыырдаах этэрээт Майаттан чугас бандьыыттар эргиирдэригэр түбэспитэ. «Ленин с.»
8
киһи уҥуоҕа диэн курдук (көр киһи I). Урут кураан дьылларга аҕаҥ эргиирин өрт уота сиэн кэбиспит этэ. В. Яковлев
Илин тумулга улахан кылабыыһа кырааскалаах чардааттардаах эргиирдэрэ бачыгыраһан ахан туралларын соһуйа көрдө. Улдьаа Харалы
Нууччалар кэлиэхтэрин быдан инниттэн биллэр саха эргиирдэриттэн сааһынан кырдьаҕастара араҥас буолар. АЭ ӨӨКХ
9. тиэх. Ханнык эмэ хамсатааччы күүс биинтэтин хаамыыта, эргийиитэ. ☉ Шаг, оборот винта какого-л. механизма, двигателя
Массыына оту быһар быһаҕа мүнүүтэҕэ алта тыһыынча эргиири оҥорор. ААФ ОИОИС
Бастакы уон биэс-сүүрбэ биэс эргиир кэнниттэн көпсөркөй арыы салбахтарга ыгыллан, бөдөҥ уу таммахтарын таһаарар. СЕТ ҮА
Мүнүүтэҕэ 2850 эргиири оҥорор сэттэ кВт кыамталаах электродвигатель ыстаныакка туттарыллар. ТСР
10. успуорт. Күрэхтэһии сорҕото, чааһа: хас биирдии кыттааччы биирдэ эрэ күрэхтэһэр (хол., көҥүл тустууга). ☉ Часть спортивного соревнования, в которой каждый из участников выступает только один раз, круг (напр., в вольной борьбе)
Бастакы эргииргэ Чурапчы үөрэнээччитэ аатырбыт бөҕөһү баалынан сабырыйбыта. НЕ ТАО
Тохсус эргииргэ Башкирияттан успуорт маастара Н. Хисматулины икки лаппаакытынан хам баттаабыт. ПАК СБМ
Саха сириттэн тиийбиттэртэн Николай Яковлев биэстии, Валерий Керемясов түөртүү эргиир туһуннулар. «ЭК»
◊ Тутум эргиир успуорт. — саха национальнай күрэхтэһиитэ: сиргэ кэдэрийэ сылдьан 25 см уһуннаах маһы анал олоххо хамсаппакка тирии тутан, үс-биэс мүнүүтэ иһигэр атахтаргынан сыҕарыйан, туппут маскын хамсаппакка, ол тула бэйэҕинэн эргиири оҥоруу (ким төһө элбэхтик эргийбит — ол кыайар). ☉ Якутский национальный вид спорта: спортсмен, захватывая руками палку длиной 25 см, вставленную в паз, прогибаясь, переступая ногами, за определённый промежуток времени (обычно за трипять минут) за одну попытку должен выполнить как можно больше поворотов вокруг собственной оси. Устудьуоннар тутум эргиир туһунан научнай чинчийиини ыыталлар
□ Тутум эргииргэ алта уонна эргийэн бастакы миэстэни ыллым
«Саха с.». Хаан эргиирэ көр хаан I. Тураах отонун алкалоидтара хаан эргиирин күүһүрдэллэр. МАА ССЭҮү
Тоноҕостоохтор ньолбуһах мэйиилэрэ тыыныыны, хаан эргиирин, ас буһарыытын үлэтин дьаһайарга улахан оруоллаах. ББЕ З
Сүрэх уонна тымырдар — хаан эргиирин уорганнара. МЛФ АҮө