низкий, приземистый; убогий (напр. об избушке).

1) бедный, убогий; кырыымчык олох убогая жизнь; харчым кырыымчык у меня мало денег; я очень стеснён в средствах; 2) перен. тесный; кырыымчык дьиэ тесное помещение.

даҕ., эргэр. Хобдох, туһата суох. ☉ Убогий, никудышный
Муот киһи. Муот таҥас.  Мин туһата суох тэһийэ сатыыр муот суруйааччы дуома, тэрээсэҕэ алтахтаан таҕыстым. Н. Габышев
русск. мот

быть очень низким, приземистым, убогим (о строениях).

даҕ. Самнан түспүт курдук олус намыһах көстүүлээх. ☉ Низенький, приземистый, убогий (обычно о строениях)
Үрдүк олбуор иһигэр киирэннэр, самнайбыт ампаар дьиэҕэ киирдилэр. Болот Боотур
Самнайбыт хотону ааһан эрдэҕинэ, хотон иһигэр туох эрэ тилигирии түспүтэ. А. Фёдоров

даҕ. Дэлэйэ суох, кэмчи; тиийиммэт, кыһалҕалаах. ☉ Бедный, убогий (о ком-чем-л.); малообеспеченный, нуждающийся в чем-л., стесненный в средствах (о ком-л.)
Кыһалҕалаах, кырыымчык олоххо кыпчыттардылар. И. Данилов
Бүтүн кэргэни иитэр уонна икки улаатар кыыһыгар көмөлөһөр буолан, кини олоҕор мэлдьитин кырыымчык соҕуһа, тиийиммэт-түгэммэт ытарчатыгар мөхсөрө. Н. Габышев
Саха сирин уһун кыһынын кырыымчык олохтоох былыргы дьон дьыл оҕуһа диэн сүрдээнкэптээн ааттыыллара. «Кыым»

даҕ. Дэлэйэ суох, кэмчи, кырыымчык (хол., аһылыктаах). ☉ Ограниченный, скудный, убогий (напр., о еде). Оччолорго ас, таҥас чычырбас, Оҕуруот аһа дуол суоҕа. Буолара дьылы туоратар ас: Кииһилэ, кириэн, кыа уга… Эллэй
Кыра, чычырбас аһынан Кыһыны туоруур саҕана, Сүөһүлүүн, киһилиин эрэйи Сүрдээҕин көрсөр этибит. К. Туйаарыскай
Иккиэйэх үлэһиттээх, үбэ-аһа чычырбас тэрилтэ бэйэтин кыаҕынан элбэҕи оҥороро, булара күчүмэҕэй. «Кыым»
ср. тюрк. чач, чэч ‘рассеять, разбросать’

даҕ., кэпс.
1. Олус мара, дьадаҥы. ☉ Убогий, нищенский
Хамначчыт хара дьадах олоҕор хам ыллара сылдьар оҕобут буомура-буомура өрүһүнэн, син улаатан, ситэн-хотон испитэ. М. Доҕордуурап
Ол да дьиэбит диэхтээн, хотугу булчуттар былырбылыргыттан олохсуйбут ыыспаларын курдук олус кыараҕас, намыһах, дьадах. Багдарыын Сүлбэ
Миитэрэй дьадах малын-салын хомуммута. «ХС»
2. Мөлтөх, куһаҕан. ☉ Слабый, скудный, бедный
Дьадах оттоох-мастаах сир. Дьадах тыллаах-өстөөх киһи. Дьадаҥылыыр дьоннору Дьадах сиргэ олохтоон, Дьаамаларга дьаптайан, Дьаарбайаахтаан сонообут Дьаҕырҕаннаах кулаак. Эллэй
Суруйар дьоҕур сыстыбатах, Санаатынан быстар дьадах, Аар-маар, ааргы ырыалааҕы Ордук «хотор» быһыылааҕым. М. Тимофеев
3. Тугунан эмэ итэҕэстээх, татым. ☉ Имеющий недостаток в ком-чем-л.
Кэргэнинэн кэмчибин, Дьахтарынан дьадахпын, Тэллэхпэр сытар Тэҥнээх доҕоро суохпун... П. Ойуунускай

даҕ.
1. Ырыган, ииммитхаппыт (эт-сиин туһунан: сөрү-сөп турукка тиийбэт, сыата суох). ☉ Худой, тощий (о человеке, животном)
Биллэ хараарбыт дьүдьэх сирэйин дьирбиилэригэр иннэ доҕуутун саҕа быыкайкаан таммахтар мустубуттар. Софр. Данилов
Илдьирийбит таҥастаах, наһаа дьүдьэх дьүһүннээх үгүс киһини борохуоттан таһаардылар. В. Протодьяконов
Ибрагим, хатан хаалбыт дьүдьэх илиитинэн бар-түү буолбут сирэйин саба туттан, өр соҕус умса түһэн олорбохтоото. П. Филиппов
2. Мөлтөх көрүҥнээх; чанчарык. ☉ Плохонький; неопрятный, неряшливый
Бэйэтин уруккуттан да соччолоох чочуонайдык туттубат киһи, таҥаһасаба эбии эргэрбит, киртийбит. Уопсайынан дьүдьэх, чанчарык көрүҥнээх. «Кыым»
Хас да дьүдьэх балаҕан, кырыктаах өрүстэн дьулайан чугуруҥнаспыт курдук, кэннилэринэн туруору таас хайаларга сыстыбыттар. В. Короленко (тылб.)
△ Тиийиммэт-түгэммэт, быстыбыт-ойдубут. ☉ Убогий, бедный
Кини остуоруйатыгар бэрт элбэх эрэйи, атаҕастабылы, муҥу туораан, уһугар тиийэн дьадаҥы байар, мөлтөх күүһүрэр, акаары өйдөнөр, дьүдьэх [киһи] киэркэйэр. Амма Аччыгыйа
Эргиэмсиктэр бас билэн олорор ыраах хотугу сирдэрэ улахан дьүдьэх олохтоох дойду этэ. СГПТ
Биһиги Россияны умнаһыт уонна дьүдьэх дойдуттан баай дойду оҥоруохпутун баҕарабыт. В. Ленин (тылб.)

көмүскээ диэнтэн дьаһ
туһ. Ыксаабыт бытархай көтөр, чыычаах эҥин көмүскэтээри киһиэхэ кэлэн түһэн биэрэрин мин урут даҕаны дэҥ кэриэтэ ааҕар буоларым. Н. Заболоцкай
Арбатскайы соһуччу диссертациятын көмүскэтэ ыҥырбыттара. В. Яковлев
Арба, миэхэ хаххалана сылдьан, араас түөкэйи-албыны оҥорбут дьон, сымыйа суолунан куттаан миигинэн көмүскэтэргит буолуо? С. Ефремов
♦ Көмүскэтэрим эрэ көмүскэм уута, хараһыттарарым эрэ хараҕым уута фольк. — көмүскүүрэ, харыһыйара суох киһи эрэйдээх-буруйдаах дьылҕатын туһунан этии. ☉ Так говорит вдова, нищий, убогий, жалуясь на судьбу (на отсутствие защитника, заступника; букв. заступник мой — лишь слезы орбит моих глазных, защитник мой — лишь слезы глаз моих)
Көмүскэтэрим эрэ көмүскэм уута, харыстатарым эрэ хараҕым уута буолта эчи абатын!.. Кэбис, түксү, олоруҥ бэйэҕит, мин түксү, түксүлээтим... Суорун Омоллоон
Ылдьаана бу дьиэҕэ сүктэн кэлиэҕиттэн ыла көмүскэтэрэ эрэ көмүскэтин уута, харыһыйтарара эрэ хараҕын уута этэ. Н. Якутскай