и. д. от умат = 1) зажигание; разжигание; 2) сжигание.

1) зажигать; разжигать; уоту умат = зажечь свет; 2) сжигать; бөҕү умат = сжечь мусор.

1. умат диэнтэн хай. аата. Чоҕу, ньиэби, гааһы уматыы сыл аайы салгыҥҥа сүүрбэ миллиард туоннаҕа чугаһыыр углекислай гааһы таһаарар. «Чолбон»
   Испанияҕа, инквизиция ордук бүрүүкээбит сиригэр, кутааҕа уматыы аутодафе диэн ааттанара. АЕВ ОҮИ
2. Тугу эмэ (хол., туой иһити) анал оһоххо сөптөөх хаачыстыбалаах буолар гына туруоран хатарыы. ☉ Выдержка чего-л. (напр., глиняной посуды) в специальной печи для придания необходимых свойств, обжиг
   Оһох аттыгар маастар, тобуктаан туран, вазаны уматыыны кэтээн көрөр. АЕВ ОҮИ

1. умай диэнтэн дьаһ. туһ. [Бырдаахап:] Эмээхсиэн, болтуобун ылан кулу, таҥараҕа чүмэчитэ умат. Н. Неустроев
   Арапыай тымтыгынан табах уматан аҕалан маҥнай Иваҥҥа тартарда. Амма Аччыгыйа
   Лаампаны уматан баран, олорунан кэбистэ. Н. Габышев
   Бачыгыратар туран талан-талан биир көмүс таҥара иннигэр чүмэчини уматта. Эрилик Эристиин
2. Тугу эмэ уоттаа, уотунан суох гын. ☉ Уничтожать огнём, поджигать, сжигать
   Маачаха ийэтэ дьиэни умаппытын Күөрэгэй [кыыс аата] биллэ. Т. Сметанин
   Өстөөх тааҥкатын умаппытым иһин биэрбиттэрэ. М. Доҕордуурап
   Чоочоҕо төһө да өстөммүтүм иһин, оту умаппытым сыыһа эбит. МНН
3. көсп. Сырдат, күндээрт. ☉ Давать свет, светить, освещать
   Дьүкээбил уота халлааны Дьиктитик да уматар. С. Данилов
   Сааскы түүн уматта Күөх төлөн уоттарын. П. Тобуруокап
   Күн уота Амма сүүрүгүн Уматар да уматар... Эллэй
4. көсп. Кимиэхэ эмэ туох эмэ күүстээх, өрө күүрүүлээх санааны, иэйиини күөдьүт, сах, иит. ☉ Возбуждать, зажигать в ком-л. сильные чувства, вдохновлять, воодушевлять
   Үйэм миэхэ аат ааттаан Этигэн хомус биэрбитэ: «Ыччат сүрэҕин уматар Ырыата ай!» — диэбитэ. С. Данилов
   Бу мин хоһоонум буолбатах — Биэрэккэ бигэнэр уу тыаһа, Сүрэх уоттарын уматар Кыталык кыҥкынас ырыата. Баал Хабырыыс
   Кини сүрэҕин туох эрэ улахан үөрүүлээх суол өрө күүртэ, хараҕар сырдык мичээри уматта. М. Доҕордуурап