упираться, сопротивляться; оҕус барымаары чирэһэр бык упирается, не хочет идти.

1) упираться, пятиться, артачиться (о лошади); 2) перен. отказываться (от данного слова); куттанан бугуйбут испугавшись, он отказался (от данного слова).

Өһөс, уурастаа (сүөһү туһунан). ☉ Упрямиться, упираться
Атым муҥнааҕы наһаа кытаанахтык тутума, кэтимэхтээн барыа суоҕа. С. Сарыг-оол (тылб.)

опора, опорный

из словаря Пекарского:
крепкий, устойчивый, устойчивость
тирэх мас крепкое дерево
тирэҕэ суох сүөһү спотыкливая скотина
тирэх тэбис упираться, не уступать (в споре)

туохт., кэпс. Ким эмэ күүс өттүнэн күһэйиитигэр буолуммакка, төттөрүлэһэн, тирэнэ сатыы-сатыы мээнэ сарбаҥнаа, харбыалас. ☉ Противясь физическому воздействию, оказывать сопротивление, упираться (обычно о физически слабом человеке)
Баар да, кэлсимээри тарахачыста ээ. Сугулааҥҥа ыҥыртараллар диирбин истибэт. Софр. Данилов

туохт. Аһара уһун, улахан буолан, туох эмэ иһигэр эрэйинэн бат. ☉ С трудом, едва помещаться в чём-л., упираться во что-л. (будучи чрезмерно длинным или высоким)
Мас тургуллуу турар. ПЭК СЯЯ
[Ньырбачааннаах] кыракый балаҕаннарын тургуллаан, убайдара Тыгын киирэн турара. Далан
Онно, акыйаан уутугар, Туора тургуллуу сытар [Улахан киитбалык]. П. Ершов (тылб.)

1) упираться ногами; сиртэн тэбин= упереться ногами в землю; ат түөрт атаҕын баҕаналыы тэбиннэ лошадь упёрлась всеми четырьмя ногами; тыылыы тэбин= напряжённо вытянуть ноги; күнү быһа тэбинэн туран үлэлээтим перен. разг. я работал весь день очень напряжённо; 2) отталкиваться от чего-л.; тэбинэн кэбис = оттолкнуться; кытыыттан тэбин= оттолкнуться от берега; 3) перен. разг. бегом бежать, мчаться; тэбинэн тиий = добежать; сүүрэн тэбин= бегом бежать; тэбинэн ис = бежать; 4) перен. разг. чувствовать поддержку (кого-л. более сильного или высокопоставленного).

туохт.
1. Атахтаргынан туохха эмэ тирэҕир, бигэтик үктэн. ☉ Упираться ногами во что-л. (напр., в землю)
[Ууга түһэн өлө сыспыт тый] тураары икки кэлин атахтарынан тирэммитэ. И. Федосеев
Холууп атахтарын тарбахтарыгар тирэнэн хаамар. ББЕ З
2. Туохтан эмэ өйөн, тутус. ☉ Опираться на что-л. (напр., на трость)
Даарыйа эмээхсин тайаҕар тирэнэн, Микиитэҕэ өйөнөн, күөл кытыытыгар киирэн, отуу айаҕар олордо. Амма Аччыгыйа
[Ганя] тайах маска тирэнэн, уҥа атаҕын хамсаппакка соһон хаамар. П. Аввакумов
3
тирэҕир 2 диэн курдук. Дьадаҥылар дэбиэринэйдэригэр тирэнэн, былыргылыы кэпсэтиигэ киириммэттэр. Амма Аччыгыйа
Олох көнөр суолугар үктэммиттэр бу Нахов курдук дьон этэ. Аласовтар кинилэргэ тирэммиттэрэ. Н. Габышев
ср. др.-тюрк. тирэн ‘прислоняться, опираться’, тат. терэлү ‘опираться, прислоняться’

туохт. Өсөһөн, утарылаһан туох баар күүскүнэн, илииҥ-атаҕыҥ күүһүн муҥунан түс эбэтэр тугу эмэ өсөһүннэри ас, үт. ☉ Упираться, упорствовать, упрямиться; толкать или тянуть что-л. изо всех сил
Оннук хам баттаппакка чирэһэн турбут. М. Чооруоһап
Наарталар киһи салайарыгар, тарыырдыырыгар бэриммэттэр. Уолаттар чирэһэллэригэр илиилэрэ-атахтара бүтүннүү улугурда. ВВ ЫСЫ
[Тустууга] көтөҕөн баран түҥнэри быраҕаары чирэһэ сылдьар киһини Докторов били биэрэ сылдьар атаҕынан түөрэ тэбэн кэбистэ. «ХС»
♦ Өһөс да чирэс көр өһөс I
«Өһөс да чирэс!» — өрдөөҕү өс, Ол эрээри эн биири өйдөө: Өһөспүт эрэ өрөгөйдөөбөт ээ! Урсун
Билигин баҕас өһөс да чирэс, билэ-билэ тоҕо тахсан биэрэн быстардаҕай. «Кыым»

I
туохт. Киһи этэрин истибэт, киһи тылыгар киириммэт майгылаах буол. ☉ Упрямиться
[Алааппыйа:] Бу манан эмиэ иҥэрэн кэбиспит. Дьэ үчүгэй сордоох доҕор! Соруйан өсөһөн дьаабылыыра буолуо. А. Софронов
Өһөстөрбүн даҕаны, соҕотоҕун хаалан баран, кырдьыга, улаханнык кыраҕыйбытым. Далан
♦ Өһөс да чирэс — хайаан даҕаны. ☉ Непременно, несмотря ни на что, чего бы это ни стоило, во что бы то ни стало (букв. упорствовать и упираться)
Өһөс да чирэс, мантан антах мин анаан эйигинэн дьарыктаныам. Софр. Данилов
ср. алт., кирг. өчөш ‘злобствовать, сердиться’
II
1. даҕ. Киһи этэрин истибэт, ылыммат, киһи тылыгар киириммэт. ☉ Упрямый
Кини санаатыгар тамыйахпыт өһөс, ынахпыт тэбиик эҥин үһүлэр. Н. Неустроев
Өрүү ымманыйа ордук саныам Албын тылы биирдэ да эппэтэх, Эрэйгэ иннин биирдэ да биэрбэтэх, Өлүүтүгэр өлөн да баран өлбөтөх, Өҕүллүбэт өһөс киһини. С. Данилов
2. аат суолт. Өһөс быһыы-майгы, киһи тылыгар киириммэт, киһи тылын ылыммат быһыы-майгы. ☉ Упрямство
[Маайа:] Сорох ардыгар өһөспөр араас айыыны оҥостуохпун саныыбын, син биир балыйалларын курдук балыйыа этилэр. А. Софронов
Аны дьукаах булуммакка, Адьас собус-соҕотоҕун, Өсөһүгэр, ыал буолан, Өтөҕүгэр олорбута. Күннүк Уурастыырап
«Ити! – Ларьяна күллэ. Мин эппитим кэллэ дии: Эн биһикки иккиэн улуу өһөстөрбүт». Р. Баҕатаайыскай
♦ Өһөс хаанын киллэрбит (хааннаммыт) — наахара хаанын киллэрбит диэн курдук (көр наахара)
Тогойкин булгуччу аккаастанар, бэйэтин хаатыҥкаларын көрдүүр санаанан, өһөс хаанын киллэринэн олордо. Амма Аччыгыйа
ср. алт. өчөш ‘зловредный’, хак. өчес ‘упрямство, упрямый’