1) см. чалбааттаа =; 2) излишествовать; сыаны , арыыны чалбаа = употреблять слишком много жира и масла.

1) питаться через рожок, соску; ытаабат оҕо эмсэхтэммэт погов. неплачущему ребёнку не подают рожок (соотв. дитя не плачет— мать не разумеет); 2) перен. постоянно употреблять что-л., любить что-л.; сыанан эмсэхтэн= постоянно употреблять жиры, жирную пищу.

туохт., кэпс. Ханньаакта ис. ☉ Пить, употреблять коньяк
Эр дьон ханньаактаан ханньайан баран, массыына-көлө туһунан ыаһахтастыбыт. Т. Нутчина

несов. чем 1. (применять, употреблять) туһан, тутун; пользоваться телеграфом телеграбынан туһан; пользоваться инструментом инструменынан тутун; пользоваться удобным случаем тоҕоостоох түгэнинэн туһан; 2. (обладать, иметь) туһан; пользоваться авторитетом автөритетынан туһан; пользоваться популярностью киэҥ биллиилээх буол, киэҥник билин.

1. былдьас диэнтэн дьаһ. туһ.
2. Кыратык атын тылтан кыбытан, атын омук тылын булкуйан саҥар. ☉ В разговоре изредка употреблять иноязычные слова
   Тылын даҕаны умнубатах, казахтыы кыратык эрэ былдьаһыннарар, ыраастык саҥарар. Ч. Айтматов (тылб.)

1. көр чалбааттаа. Сарсыарда үрэххэ киирбитим: Оҕолор сөтүөлээн чалбыыллар. П. Тобуруокап
   Уоннаах эрдэххэ чалбыыр Оччугуйкаан көлүйэ Күҥҥэ күлүмнүү, сырдыы Сытар дии төгүрүйэ. Баал Хабырыыс
2. Арыылаах-сыалаах аһы элбэҕи аһаа. ☉ Употреблять, поедать в большом количестве жирную пищу, уплетать
   Бүөккэлэрэ булууһуттан сылгы ойоҕоһун таһааран кыһар. Аһаан-сиэн чалбыыллар. П. Степанов. Өр-өтөр буолбатаҕа, күөстэрэ буһан, аһаан-сиэн чалбаабыттара. Ыҥырар ы

туттул. сыһыан холб. Саҥарааччы этэр тылларын маннык түбэлтэҕэ үгэс курдук туттуллар диэн стилистическэй быһаарыытын көрдөрөр. ☉ Выражает стилистическое пояснение говорящего о том, что данную высказываемую фразу принято говорить, употреблять в подобных случаях (как говорится)
[Бэйиэт] баттаҕа киччэччи кыргыллыбыт, бэйэтэ, этэргэ дылы, хайа охсор аҥаара хаалбыт. Е. Неймохов

несов. 1. кого-что уур, сытыары уур; класть раненого на носилки бааһырбыты на-һыылкаҕа сытыар; класть на тарелку что-л. тэриэлкэҕэ уур; 2. кого-что (помещать) ук, уур, киллэр; класть в больницу балыыһаҕа киллэр; класть деньги в карман харчыны сиэпкэр угун; 3. что (прибавлять) у к, кут; класть сахар в чай чэйгэ саахарда ук; 4. что, перен. разг. (употреблять) уур (хол. күүскүн үлэҕэ); 5. что (возводить) уур, түһэр; класть стену эркиннэ уур; # класть яйца (о птицах) сымыыттаа.

1 . 1) белый; үрүҥ күмааҕы белая бумага; үрүҥ былыт белые облака; үрүн түүн белые ночи; үрүҥү көрбөтөх үрүмэччигэ дылы погов. как бабочка (бросающаяся из темноты) на белое (говорится о человеке, набрасывающемся на всякую новинку); 2) поэт, светлый, чистый; үрүҥ күн светлое солнце; үрүҥ күн сырдыга баҕалаах погов. свет подсолнечного мира дорог (т. е. жизнь дорога); 2 . 1) перен. молочное, молочные продукты; үрүҥ ас молочное; үрүҥ илгэ поэт, молочный продукт (букв. белый божественный дар); үрүҥү аһаа = употреблять в пищу молочное; 2) ист. белые; үрүҥнэр үнтүрүйүүлэрэ разгром белых.

туохт. Мээнэ туһата суох ороскуоттамматын курдук кэмнээн, харыстаан тутун. ☉ Беречь, экономить, экономно, бережливо пользоваться чем-л., употреблять что-л. Аһыыр ыһыга, төһө да кини кэмчилээбитин иһин, бүтэр. Н. Якутскай
Кэмчилии сатаабытын үрдүнэн ынаҕар ото, оһоҕор маһа бүтэн барбыт. Софр. Данилов
Дьоннор [былыр] тууһу аһара кэмчилээн тутталлара. И. Данилов
2. көсп. Наһаа хорҕомнообокко, сөбүн көрөн, кэмнээн тугу эмэ гын, оҥор. ☉ Делать что-л. расчетливо, экономно, бережливо
Хайа, кэмчилээбэккэ кэпсиэ. А. Софронов
Дьон болҕомтотун эмиэ кэмчилиэххэ наада. Амма Аччыгыйа
Вера Панова суруйар майгытын биир сүрүн уратытынан кини тылы муҥутуурдук кэмчилээн туттара буолар. Софр. Данилов
Дмитрий Таас тылыөһү кэмчилээн туттар, судургу истииллээх суруйааччы этэ. Д. Таас