возвр.-страд. от буоһалаа = управляться при помощи вожжей (о лошади).

1) управляться (с делами), кончать вовремя (дела); соҕотоҕун дьиэтигэр тиийиммэт она одна не управляется с домашним хозяйством; 2) в отриц. ф. испытывать стеснение, нехватку в средствах; нуждаться; элбэх оҕолоох буолан тиийиммэт этибит будучи многодетными, мы нуждались # бэйэҕэр тиийин = кончать жизнь самоубийством.

туохт.
1. Үлэлээн-хамнаан туох эмэ малы айан таһаар, баар гын. ☉ Делать, сооружать что-л. Ыскаабы оҥор.
□ Үс сиртэн күндээрэн көстөр, бухатыырдары мунньан хаайдахха кыайан-хотон алдьаппат күкүр таас ампаары оҥорбуттар. Ньургун Боотур. Эллэй дьиэҕит буруота бэрт диэн балаҕаннарын үрдүн дьөлө охсон, оһох оҥорон биэрбит. Н. Неустроев
Хаһан оҥорбут оһохторун оҕотугар, уот оттон, үрүҥ буруону бургучуталлара. Дьүөгэ Ааныстыырап
2. Тугунан эмэ дьарыктан, үлэнэн көрдөр. ☉ Заниматься чем-л., совершать, производить какое-л. действие
Табаарыс начаалынньык, сыгынньахтан!.. Бэрэбээскэ оҥоруохха наада! Н. Якутскай
Ырбаахытын устан гимнастика оҥордо. М. Доҕордуурап
3. Туох эмэ дьайыыны хайаа, тугу эмэ тэрий. ☉ Делать, совершать, проводить что-л. Чугаһы чуораанынан, Ырааҕы барабаанынан ыҥыран сыбаайба оҥорбут
Саха фольк. [Тойон:] Хара түөкүн! Халыҥ буруйу оҥорон баран, Ханна сырыттыҥ! А. Софронов
Ол уурааҕы бырачыастаан Перовскай, Фергана, Ташкент үлэһиттэрэ бары забастовкалаабыттара, сүҥкэн улахан демонстрациялары оҥорбуттара. Эрилик Эристиин
4. Кими, тугу эрэ кимиэхэ-туохха эмэ уларыт, кубулут. ☉ Обращать, превращать кого-л. в кого-что-л. «Эйигин кулаак оҥорбоппут», — диэтэ сэбиэт бэрэссэдээтэлэ. П. Ойуунускай
Анюта барахсаны ньиэмэстэр туппуттар, кулут оҥоро Германияҕа кинини ыыттылар. Т. Сметанин
5. Ас бэлэмнээ, буһар. ☉ Готовить, стряпать. Оҕоҕор күөрчэх оҥорон сиэт. Иэдьэгэй оҥор. Алаадьы оҥор
6. кэпс. Дии санаа, оннук буолуохтаах дии санаа. ☉ Думать, полагать, считать. Өйгөр оҥорон көр, былааннаа
♦ Дьыала оҥор — буруйу оҥоруу туһунан суругунан суукка биэр. ☉ Завести на кого-л. судебное дело
Ону биэрэ иликкинэ хаалбат да киһибин, дьыаланы дьыала оҥоро туруом. Саха фольк. [Көһөйөөн:] Эйиэхэ дьыала оҥорбуттарын иһиттиҥ ини? [Укулаанап:] Оҥорбуттар даа? В. Протодьяконов
Илиилээх-атахтаах оҥорбот көр илииатах. Киһи <хара> оҥор көр киһи I. Манна диэн эттэххэ, Леся биһикки эйигин киһи оҥордубут ини. Софр. Данилов
Уолчааны туох баарынан көмөлөһөн, таҥыннаран, аһатан, киһи-хара оҥорон үлэҕэ ылбыттара. Н. Босиков. Оҥоруутун оҥор — кэһэт, моһуоратын көннөр. ☉ Проучить, наказать кого-л.
Додор кулуба кыһыйан: «Итинник былас мындаалаах, кэтит таһаалаах киһи тоҕо кыайтарар. Үчүгэйдик оҥоруутун оҥорон, туттан биэр!» — диэбит. Саха фольк. Нохоо, Уйбаанчык, тохтоо, барыма! Акка тэбистэриэҥ. Бэйикэй, оҥоруугун оҥоруом! Амма Аччыгыйа
«Ок-сиэ! Арай манна билигин Манчаары түөкүн тиийэн кэллин даа, хайдах эрэ оҥоруутун оҥорон, кэлгийэр, тутар-хабар этибит», – диэбит. МНН
◊ Орон оҥор — ороҥҥо утуйарга анаан таҥас тэлгэт, бэлэмнээ. ☉ Приготовить постель, постелить
Кэпсэтэнипсэтэн баран, киэһэ орон оҥорон биэрбэт дьахтар буолла. Саха фольк. Саба түһэн сыгынньахтыыллар, Испииринэн оҕунуохтууллар, Сорохтор тоҥу кыһаллар, Сорохтор арыгы уулууллар, Сорохтор уот чугаһыгар Сылаас орону оҥороллор. С. Данилов
ср. тюрк. оҥар ‘исправить, улучшить, управляться’