с. I. (по гл. ускорить) түргэтэтии; 2. (по гл. ускориться) түргэтээһин; 3. физ. түргэтээһин.

сов. 1. (стать более частым) хойун, чаастатый; 2. (ускориться) тургэтээ, субулсун; обороты станка участились станок эргийиитэ түргэтээтэ.

туохт.
1. Эккэр-хааҥҥар күүстэ, сэниэтэ киллэрин, эрчимир. ☉ Набраться сил, стать сильным, окрепнуть
Аһаабыт саҕа санаан, күүһүрэн, аны аҥаар илиибин ороон таһаардым. Аччыктаабытым, сылайбытым туох да олус. Т. Сметанин
Кэҕэ улаатан, арыый күүһүрэ түстэр эрэ, чыычаах муҥнаах кыракый оҕолорун уйаларыттан таһырдьа үтүрүйэр, соҕотоҕун эрэ уйаҕа хаалар. И. Федосеев
Эмиэ күүһүрэн кэлэбит: сылайбыппытын умнан кэбиһэбит. Н. Тарабукин (тылб.)
△ Санааҕын бөҕөргөт, тулуурдаах буол. ☉ Стать сильнее, выносливее, мужественнее
Киһи араас, сорох, эн курдук, киһиргээтэҕинэ күүһүрэр, сорох бэйэтин сэнэннэҕинэ өрө көбөр. Н. Лугинов
Хараҕым да хараҥардар, Сатарыччы күлэбин, [Олох] Төһө төгүл мускуйар да, Соччо төгүл күүһүрэбин. И. Гоголев
2. Уоҕур, эрчимир, улаат (туох эмэ күүһүн этэргэ). ☉ Усиливаться, возрастать, нарастать, набирать силу (о физических процессах)
Лаппа киэһэрэн, хаҥас дьиэҕэ уот ордук сырдаан, күүһүрэн күүдэпчилэнэр. Амма Аччыгыйа
Уу дириҥээбит, сүүрүгэ күүһүрбүт. Н. Заболоцкай
Тыал күүһүрбүккэ, тымныы сэтэрбиккэ дылы буолла. С. Федотов
Элбэх сыарҕалаах дьон чугаһаан эрэр тыастара улам күүһүрэн истэ. «ХС»
△ Кытаат, дириҥээ (ханнык эмэ санаа, иэйии туһунан). ☉ Углубляться, обостряться, накаляться (о чувстве, состоянии)
Онтон Фокин аймалҕана ордук күүһүрбүтүгэр кинилэр дьонноругар бардылар. Амма Аччыгыйа. Кыһыйбыта, кыыһырбыта эбии күүһүрдэ: «Бу муҥнаан эрдэҕин!» Софр. Данилов
Кини Александры таптыыр, ытыктыыр санаата өссө күүһүрэргэ, улаатарга дылы буолла. М. Доҕордуурап
3. Тэтимир, түргэтээ. ☉ Ускориться, повыситься (о темпе)
Үлэ төрдүс күнүгэр өссө ордук күүһүрэн барда. М. Доҕордуурап
△ Сытыырхай, күүркэй, тыҥаа. ☉ Стать крайне напряженным, накалиться, обостриться (напр., о борьбе за жизнь)
Олох охсуһуута бары өттүнэн күнтэн-күн аайы күүһүрэн иһэрэ. Д. Таас
△ Улаатан ис, бэргээ (ыарыы туһунан). ☉ Усугубиться, прогрессировать (о болезни)
Ол онтон таарымтата куттанан сиргэ тимириэ баара дуо, хата, эбиитин күүһүрдэ. И. Гоголев
Кини хараҕа уоттанан, тыынара ыгымыгымнык күүһүрэн, уҥуоҕа салҕалаан, сирэйэ эрдийэн, туох эрэ суостаах суолга соруммут быһыылааҕа. Дьүөгэ Ааныстыырап