көр куолаҕай
Хоптолоох хотун аартык Куоллаҕайын үүтүн устун, Тоҥ соҕох тыаһын курдук Лоһурҕаччы үктэнэн, Хатан анньыы тыаһын курдук хабырҕаччы хаамтаран …… Аттаах киһи айаннатан иһэр. Күннүк Уурастыырап
Өлбөт мэҥэ уу быйаҥын, Эдэр кыыстыы эккин-хааҥҥын — Улуу өрүс куоллаҕайа Оборон ылбыт буоллаҕа. М. Тимофеев

туохт.
1. Тугу эмэ оҥорорго туох баар күүскүн түмэн ыл, бааргын-суоххун барытын түмүнэн түс, быччыҥҥын барытын күүрдэ-күүрдэ түс (хол., сүүрэргэ, кылыйарга, туох эмэ ыараханы көтөҕөргө, анньарга о. д. а.). ☉ Сильно напрягаться (физически и духовно)
Эрдэлиир Миитэрэй, тоһоҕо маһы туппутунан, сүүрэн быыппастан кэлэн умайан кытыастан эрэр оту аҥаар эркинин тиэрэ хаһыйарын кытта, отуу иһигэр саа эстэн бытарыйда. Амма Аччыгыйа
Быыппаста-быыппаста, уон икки туоска уурбут-туппут курдук хаһыытыы-хаһыытыы хабырҕаччы ойон истэ. П. Ойуунускай
Көстөкүүн, кыыл айаҕар саатын батары биэрээт, быыппаста-быыппаста, кыылы бэйэтиттэн тэйиччи анньа сырытта. Л. Попов
2. көсп. Тэбиэстик, ыгымнык быһыылан, кыыһырымтаҕай майгылан (үксүгэр туохтан эрэ табыллыбакка, хараастан). ☉ Вспылить, раздражаться
Эписиэр кыыһыран быыппаста түстэ, сирэйэ чоххо баттаабыт курдук үллэ кытарда, сири тиҥилэхтээмэхтээтэ, саллааттар диэки илиитин уунаат, хаһыытаан бытарытта. В. Протодьяконов
Байанай уллуҥаҕын хараҕыттан төбөтүн оройугар тиийэ дьигиһис гынна, хаана быыппаһынна, хаһыытаан бытарытта. П. Филиппов
Киниэхэ үчүгэй сүбэлэр бэриллибит, өйдөтөр үлэни ыытылла турбут буолуохтаах этэ, тура-тура, содуомсук диэтэхпитинэ, киһи эбии быыппастыбат дуо? У. Нуолур
3. көсп. Олус күүһүр, сэтэрэн тур (айылҕа көстүүлэрин туһунан). ☉ Бушевать, буйствовать (о стихийных явлениях природы)
Уонна сиҥнэр силлиэлээх Уордаах этиҥ кэмигэр Быһыттаҕас сындыыс уот Быыппастара буолуохтаах. Күннүк Уурастыырап
Ханна да харахтаа: Хахсаат тыал, Хаардаах тыал. Хаһыытыыр буурҕаттан Хараастан, быыппастан Хабырынар хара тыал. М. Ефимов
Тууччах, чыыр өрөҕөтүнүү Туртаҥнаһар долгуннар, Быыппастаннар, ыйдаҥа түүн Манна дайан ылаллар. Р. Баҕатаайыскай

туохт.
1. Саталан, сата түспүтүн курдук улаханнык тыалыр. ☉ Свирепствовать, бушевать (о непогоде)
Дьыбарсыйан сарсыарда Кыйыдыйан сатарда, — Силлиэрбэхтээн иһиирдэ, Сэбирдэҕи сиксийдэ. А. Абаҕыыныскай
2. Улахан тыас, саҥа охсуллуутуттан дуорааннан, тыас, саҥа дуорааннан (хол., тыаны, салгыны этэргэ). ☉ Наполняться громким шумом, сотрясаться от громового звука (напр., о лесе, воздухе). Тыа баһа сатарар хаһыыта иһилиннэ
□ [Ньургун Боотур] Халлаан сатарыаҕынан, Хабарҕата хайдыаҕынан Хабырына-хабырына Хаһыытаамахтаан ылла. П. Ойуунускай
Бүлүмүөт тыаһынан сатара Хараҥа түүн кэтит ытыһын Хабырҕаччы таһынара. С. Тимофеев
3. Күүскэ сатараа, сатараан иһилин (хол., саа тыаһа). ☉ Раздаваться, прокатываться, разноситься (напр., о выстреле, голосе, песне)
Тыа иһэ уотунан оргуйар, Саа тыаһа сатарар. А. Абаҕыыныскай
Ырыабыт чугдаардын, Саҥабыт сатардын, Дорообо, Саҥа дьыл. И. Артамонов
Хамандыыр илиитин өрө уунан: «Батарея, огонь!» — диэн хатан, чуор куолаһа сатарбыта. А. Бродников
4. көсп., поэт. Эбии күүрээннэнэн таҕыс, күүһүрэн кэл (абарыы-сатарыы эбэтэр үөрүү-көтүү туһунан этэргэ). ☉ Усиливаться, возрастать, нарастать, разгораться (напр., о каком-л. чувстве)
Абарбыт, сатарбыт санааны бурайа Дьаадара халлааҥҥа кыырайар. Эллэй
Хатаҥат тыала түһэр, Өһүөн ардах өрөөн барар Хара дьай күүһүн эһэр Өрөгөйдөөх өргөс, сатар! А. Абаҕыыныскай
Күн көрөн халлаан дьайҕарда, Көр-нар, үҥкүү сатарда. П. Ламутскай (тылб.)
△ Улаат, эбии уоҕур (хол., тымныы күүһүн этэргэ). ☉ Набирать силу, крепчать (напр., о морозе)
Кыһыҥҥы тымныы сатарбыт, Кыйыһыйбыт муус толоон. И. Чаҕылҕан