I
туохт.
1. Тыала чуумпуран, бүтэйдии итийэн, салгына суох наскыйан хаал (күнү-дьылы этэргэ). ☉ Затихать, замирать, становиться душным (о погоде)
Эбэлэрэ кинилэр [Манчаарылаах] дьоллоругар харааннаан, чуумпуран сытар. Онон этэҥҥэ туораатылар. И. Гоголев
Наһаа харааннаата. Ардах кэлээри гынна дуу, хайа үөдэн! — Уҥуох-тирии буолуммат. Р. Кулаковскай
Сарсыарда эрдэттэн харааннаан, бырдаҕа эбии сэтэрбитэ. Н. Заболоцкай
«Халлаан харааннаата, ол иһин хойдор», — Маарыйа биһиги, кыргыттар, кэпсэтиибитигэр кыттар. С. Маисов
2. Олус элбээ, үксээ, хойун (ахсаан өттүнэн). ☉ Увеличиваться, умножаться, возрастать (в количестве)
[Бырдах] сотору хараанныа. — Ол «хараанныыр» диэн тугуй? — Наһаа үксүөҕэ. Ону «хараанныыр» диэн ааттыыллар. Н. Босиков
Кус үөрэ харааннаан сааһыт аттыгар Сай былыттыы саба халыйар. М. Ефимов
Көмүскэ көнөөрү, эмискэ байаары Бу манна [Алдаҥҥа] эҥин дьон харааннаан мустара. ОТ ХД
II
туохт.
1. Кими эмэ көр-иһит, бүөбэйдээ. ☉ Заботиться о ком-л., уделять внимание кому-л., опекать кого-л.
Кэргэнин таптыыра-хараанныыра, эҥин-эгэлгэни кэһиилэнэн кэлэрэ. Наар кыыс оҕону ыралыыра. Н. Лугинов
Киниэхэ [Мэник Мэнигийээҥҥэ] баара уйан, Аһынар, хараанныыр баҕа. Баал Хабырыыс
2. Кими-тугу эмэ харыстаа, көмүскээ, араҥаччылаа. ☉ Оберегать, защищать, охранять кого-что-л.
Олоҥхоҕо Айыы Умсуур удаҕан сэттэ салаалаах кымньыыта айыы дьонун хараанныыр, үтүө кымньыы бар дьону көмүскүүр аналлаах. Күн Дьирибинэ
Сардаана үөрэнэ сылдьан, Дьөгүөссэ тапталын кистэлэҥҥэ саһыарбыта Хаһыҥы тулуйбат сибэккилии харыһыйан харааннаабыта. В. Протодьяконов
Лена сүнньүгэр дэриэбинэлэргэ кыра-кыра этэрээтинэн олорон тэлэгирээп лииньийэтин маныахтааҕа уонна борохуоттарга наадалаах маһы соҕотуопкалыыр дьону хараанньыахтааҕа. «ХС»

становиться тихой и душной (о погоде); киэһэ халлаан харааннаабыта вечер был тихим и душным.