туохт. Көһүйэ иһиттэн, көһүйэ иһиттээх буол. ☉ Иметь глиняный горшок (как признак крайней бедности)
Нэк таҥастанан, Нэмэктэ курданан, Туой көһүйэлэнэн, Туос иһиттэнэн …… Айыылаах-харалаах кулуттар Аатыран олорбуттар. К. Туйаарыскай

туохт., кэпс. Наһаа көнө, утарыласпат, айдаарсыбат дии санаа. ☉ Считать кого-л. очень тихим, смирным, безропотным, безобидным
Көнөргөтөн уордарын-кылыннарын, кыһыыларын-абаларын кининэн таһаарынаары гыналлар. Дьиҥэр, үлэ тохтубутугар, үлэһиттиин-салайааччылыын тэҥ буруйдаах, биир айыылаах-харалаах буолуохпут. «ХС»

нос || носовой; мурун көҥдөйө носовая полость; муннун хаана барбыт у него из носу пошла кровь; у него носом пошла кровь; муннугар сыттаах у него хороший нюх; муннугар харалаах у него рыльце в пуху; муннунан да, айаҕынан да тыыммат погов. не дышит ни носом ни ртом (о неотзывчивом человеке).

сыһ. Бэрээдэгэ суох, ол-бу диэки адаарыччы (үүн, бар, хол., баттах). ☉ Взъерошенно, дыбом, торчком (расти — напр., о волосах)
Адырыччы үүнэн тахсыбыт баттахтаах киһи. ПЭК СЯЯ
Эн обургу илии тутуурдаах, Өттүк харалаах өҥөйдүҥ ини, Көрбүккүн көҥүл кэпсиэ, Аҕалбыккын адырыччы кут. А. Софронов

аат. Кыһын маҥан өҥнөөх, кутуругун төбөтүгэр харалаах, күндү түүлээх кыра сиэмэх кыыл. ☉ Горностай
Уон биирис, бүтэһик туһаҕын аннынан атыыр кырынаас ааттааҕа ааспыт. Амма Аччыгыйа
Ол чааркааннарын кини күһүн уонна кыһын кырынааһы, солоҥдону бултууругар туттара. Н. Якутскай
Кырынаас сайынын түүтүн уларытан, кытархайдыҥы-күрүҥ өҥнөнөр. «Чолбон»
ср. русск. горностай

сыһ. Кырыымпа курдук. ☉ Подобно звучанию скрипки
Кыталыктар, туруйалар саас аайы кырыымпалыы ыллыыллар. Эллэй
Кынталдьыйбыт быһыылаах, Кырыымпалыы куоластаах, Кыҥкынасчай ырыалаах, Кыталыктыыр кыылларым Кыйахайа көтөн Кытыытын булан түспэтэх Кыйдам маҥан кырдаллаах. П. Ядрихинскай
Кырыымпалыы диэн ыллыыр Кыҥкыначчы диэн саҥарар, Кырааскалаах атахтаах, Кынатын төбөтүгэр харалаах Кыталыктай кыылым. Д. Софронов
Куруҥ мастар лабаалара Кырыымпалыы тыаһыыллар. «ХС»

аат.
1. Таас чыркымайа. ☉ Чирок-трескунок
Халаан уута халыйан Харгы буолбут сиригэр …… Хаккырыарбыт, чөркөйбүт Ханыылаһан эрэллэр. «ХС»
2. Хабдьы арааһа: түүтэ кыһын маҥан, сайын күрэҥ дьүһүннэнэр, атыыра (арыт кырдьаҕас тыһыта эмиэ) дьабадьытыгар харалаах, хабдьытааҕар арыый кыра көтөр. ☉ Куропатка тундряная. Эһэм хаккырыар бултаабыт

даҕ., эргэр. Халыйан хаалар. ☉ Легко скользящий, каткий
Халымтаҕай сыарҕа. ПЭК СЯЯ
«Эриэн талах оноҕос халымтаҕай, халбарымтаҕай, хаарымтаҕай буолар!» — диэн баран [уол абааһыны] ытан кэбиспит. ПЭК ОНЛЯ II
Харалаах аас тэллэх Хадьааһынын аҥаарын Хайа баттаан ылбыт курдук Халымтаҕай сардаана охтоох эбит. Күннүк Уурастыырап

аат. Маҥан дьүһүннээх, кыһыл атахтаах, тумустаах, кынатын бөдөҥ харалаах, туруйа бииһигэр киирэр бөдөҥ көтөр. ☉ Белый журавль, стерх
Биир бэрт үтүө киһи …… көстөр үтүө дьүһүнүнэн кыталык кыыл оҕотун курдук дьоройбут уҥуохтаах. Ньургун Боотур
Кылдьыылаах харахтаах, Кырааскалаах атахтаах Кыталык ыллаабыт. П. Ойуунускай
[Былыттар] саҕахха көстүбүт күн уотугар кыһарыйтаран кыталык курдук кылбаҥнаһан, тус хоту туртаҥнаһа турдулар. С. Федотов
◊ Кыталык элэмэс — атаҕа сүһүөҕэр диэри маҥан кугас элэмэс (сылгы дьүһүнэ). ☉ Лошадь пегой масти с белыми до колен ногами. Кэлин атаҕа үрүҥэ суох, илин эрэ атаҕа үрүҥ буоллаҕына да, кыталык элэмэс дэниллэр. Сылгыһыт с.
ср. эвен. гелтали ‘белый’

аат. Киһи (сүөһү) синньигэс биилиттэн буутугар диэри этин чааһын ойоҕос өттө. ☉ Бедро, бок человека, животного
Өттүкпэр баар быһыччабын ыллым. Т. Сметанин
Атыыр оҕус сиргэнэн, муостаны үлтү лүһүгүрэтэн, эркиҥҥэ өттүгүнэн сигэнэ туора туран кэбистэ. Эрилик Эристиин
♦ Өттүгүн охсунар — улаханнык (өмүрүөххэ диэри) соһуйар. ☉ Хлопнуть себя по бёдрам (напр., от удивления, неожиданности)
Үс төгүл Үөһүн таттаран Үөгүлээн баран, Өрүтэ көтөн Өттүгүн охсунна. П. Ойуунускай. Өттүгүн эрэ үлтү (тосту) түспэтэ — олус улаханнык үөрэн эбэтэр өһүргэнэн, охто сыста. ☉ Чуть не упал от неожиданности или большой радости
Сарсыарда сайылыкка тахсарга сүбэлэспиппитин ийэбэр иһитиннэрбиппэр, үөрэн өттүгүн эрэ үлтү түспэтэ. Далан
«Сахаҕын дуо?» — Дьөгүөрсэ үөрэн өттүгүн эрэ тосту түспэтэ. Н. Якутскай. Өттүгэр охсунар — бэйэтэ туһанар, сиир, уорар. ☉ Присваивает себе
Холкуос этин баһаарга атыылаан баран, икки мөһөөх харчыны өттүгэр охсуммута биллэн сууттаммыта. СГФ СКТ. Өттүккэр имнэн — туора дьоҥҥо көрдөрбөккө эрэ соһуччу тосхойбут дьолгор, үөрүүгэр, кыайыыгар үөр. ☉ Проявлять не заметные для других признаки удовлетворения, радости
[Нүһэр Дархан:] Биһиги аймах, иирбит бөрөлөрдүү, Сырааммыт саккырыы-саккырыы, Хабарҕабытын хадьырыстахпытына, Өстөөхтөрбүт көрө-көрө өттүккэ имнэнсиэхтэрэ. И. Гоголев
Маннык килбиэннээх дьиэҕэ соһуччу түбэспит дьон быһыытынан, кулгаахха сибигинэһэн кэпсэтэллэр, өттүккэ имнэнэллэр. Эрилик Эристиин
<Илии тутуурдаах> өттүк харалаах көр илии. Тыаҕа таҕыстарбын эрэ үксүгэр илии тутуурдаах, өттүк харалаах киирэбин. Ф. Софронов
Эгэлгэ булду дьаныһан эккирэтиһэр эрэ буоллаххына, илии тутуурданыаҥ, өттүк хараланыаҥ. Кэпсээннэр
Күбүрүнээтэргэ илии тутуурдаах, өттүк харалаах киирбит киһи, бука, урукку ыйааҕын көтүртэриэ этэ. М. Доҕордуурап
Санна сайаҕас, өттүгэ үүттээх киһи көр сарын. Көр бу, дьиэлээх киһи! Санныҥ сайаҕас, өттүгүҥ үүттээх киһи эбиккин! Көрдөххө үтүө бэйэлээх үрүҥ уҥуохтаах киһи эбиккин! Ньургун Боотур. Санна сайаҕас, өттүгэ үүттээх – ону-маны көрбүт-истибит дьахтар буолуо. Саха фольк.
◊ Өттүк баһа — өттүк үөһээ кырыыта. ☉ Головка бедра, верхний край боковой стороны тазобедренной кости
Абааһы мунду баҕадьытын буорга булкуйбут курдук муус боодулан ыстаанын өттүгүн баһыгар диэри өрүһүнэ тардынан кээспит. ПЭК ОНЛЯ III
Санныҥ үрдүгэр дылы Саргы-дьаалыҥ салалыннын! Өттүгүҥ баһыгар дылы Өрөгөй талбаҥ үрдээтин! П. Ойуунускай. Өттүк баттан — илиигинэн (икки эбэтэр биир илиигинэн) өттүккүн баттана тутун (сылайан эбэтэр дьоһумсуйан, киэмсийэн). ☉ Стоять, подбоченившись, подбочениваться
Хоппут киһи холобурунан Холун хамнатта, Хоҥкук гынна, Өтөрү көрдө, Өттүк баттанна. А. Софронов
Өттүк баттанна, Өндөх гынна, Үөннээх тыла Үөтэн барда, Суустаах тыла Субуллан барда. П. Ойуунускай
Остуол туорайыгар өттүк баттанан олорор киһи дьоһумсуйа туттан олорон кыргыттары доппуруостаан барбыта. С. Никифоров. Өттүк үүтэ — киһи самыытын ойоҕосторун оҥхойо. ☉ Вертлюжная впадина
Муус Солуонньай оҕонньор Өһөхтөөх хараҕынан Өттүгүм үүтүнэн Өтөрү көрүөхтүн. П. Ойуунускай