царапать ногтями, когтями; щипать.

несов. I. (иметь привычку царапать) хайыта тыыт, тыҥырахтаа; 2. (царапать друг друга) хайыта тыытыс; этиһэн убахтас; 3. (скрестись) тарбыалаа, хачыгыраа

1) писать; харандааһынан суруй = писать карандашом; сурукта суруй = писать письмо; өйтөн суруй = писать сочинение; 2) проводить линию; царапать (острым предметом); хаптаһыны тоһоҕонон суруй = царапать доску гвоздём # ууну суруй = а) говорить чепуху; б) заниматься чем-л. бесполезным (букв. писать по воде).

побуд. от бааһыр = 1) ранить кого-л., наносить рану кому-л.; кыылы бааһырт = ранить дикого оленя; 2) перен. разг. наносить небольшое повреждение (предмету), царапать (предмет).

туохт., кэпс. Суругунан тугу эмэ оҥор, суруй. ☉ Писать, сочинять что-л. незначительное, неважное, царапать
Кини хас сарааппайдаабытын барытын мин хайаан да бигэргэтэн иһиэхтээҕим курдук саныыр. Софр. Данилов
Мин да биир эмэ сэһэни-сэппэни сарааппайдыам эбитэ буолуо. «ХС»

1) царапать; чесать; куоска ааны тарбыыр кошка царапается в дверь; илиигин хайа тарбаа = расцарапать руку; дьөлө тарбаа = а) процарапать что-л. до дыр; б) чесать в одном месте; тарбаабыт ынах курдук погов. словно корова, которую чешут (об очень смирном, тихом человеке); 2) перен. досаждать кому-л., раздражать кого-л.; тылгынан тарбаа = говорить колкости # бэлэскин тарбаа = злорадствовать, злорадничать; быаргын тарбаа = см. быар .

несов. 1. что, разг. (рвать, изнашивать) алдьат; драть обувь атах таҥаһын алдьат; 2. что (отрывая отделять) хастаа, суллаа, хаҕылаа; драть лыко сутуканы хастаа; драть крупу куруппаны хаҕылаа; 3. кого, разг. тарт, илгиэлээ; драть за уши кулгааҕын тарт; драть за волосы баттаҕыттам илгиэлээ; 4. что и без доп., разг. (раздражать) аһыт; тырыта тыыт (царапать); перец дерёт горло биэрэс киһи бэлэһин аһытар; бритва дерёт бирииппэ тырыта тыытар; 5. перен. разг. (брать высокую цену) соролоо, сүлэн ыл.

туохт.
1. Тыҥыраххынан тарбаа, хайа тарт. ☉ Царапать. Айа, киһини тыҥырахтаама!
△ Тыҥыраххынан тугу эмэ кымаахтаан ыл. ☉ Отколупывать что-л. ногтями или когтями
Сиэҥкэ тиит сымалатын тыҥырахтаан ыла-ыла ыстыыр. Күндэ
2. көсп. Кэмчиэрийэн остуолга ууруллубут аһылыктан олус кыраны ыл (сиэри). ☉ Испытывая стеснение, смущение за столом, отщипывать еду с тарелки кончиками пальцев
Мин бүлүүһэттэн биири тыҥырахтаан ылбыппар, Анна Андреевна, кэмпиэти икки ытыһын муҥунан хаһыйан ылан, былаачыйам сиэптэригэр симитэлээтэ. Софр. Данилов

туохт.
1. Тыҥырахтаргынан тугу эмэ кыһый, кыһыйа сууралаа (хол., киһи этэ кыһыйдаҕына). ☉ Водить ногтем по чему-л., царапать, скрести, чесать
Балбаара ытамньыйан, саҥата бөлүөстэн, оронун отун тыҥыраҕынан тарбыы олордо. Эрилик Эристиин
Соҕотох харахтаах аҕамсыйбыт хамначчыт дьахтар кини [баай эмээхсин] уллуҥахтарын тарбыы олорор. Амма Аччыгыйа
Ыта балаакка аанын тарбыыра, төттөрү-таары сүүрэкэлиир курдуга. И. Федосеев
2. көсп. Кыһытар гына саҥар, кыһыылаахтык хаарый. ☉ Задевать, колоть кого-л. обидным словом
Уолу соруйан тарбаата ээ, ама, кыһыйбат буолуо дуо? П. Ойуунускай
Хатыылаах тылынан тарбаабыт киһиэхэ иэс хаалар үгэһэ суоҕум да, бу түбэлтэҕэ аахса барбатаҕым. Н. Абыйчанин
Тарбаабакка тур эрэ, тоҕойум, куһаахан күрдьэх баар. Э. Соколов
♦ Бэлэскин тарбаа көр бэлэс
Харыстыырыҥ эрэ диэн Хараҕыҥ уута ньии?!! диэн, Хаадьы оҥоһунна …… Бэлэһин тарбаата. П. Ойуунускай
Дайыыл эмиэ эҕэлээхтик күлэн сыһыгыраан, бэлэһин тарбаата. В. Протодьяконов
Быаргын тарбаа көр быар. Доропуун оҕонньор дьиэтигэр кэлэн «табыллыбатах» булчуттары күлүү оҥостон быарын тарбаата. Н. Заболоцкай
Голышев хараҕа ууланыар диэри быарын тарбыыр. ПП Дь
Тахсан киирэр күрдьүгэр муммут атаспытын дэлби суустааммыт быарбытын тарбаан аххан биэрдибит. «ХС». Тарбаабыт ынах курдук (кэриэтэ) — туохха да кыһаммат, ээл-дээл. ☉ Равнодушный ко всему, безразличный
Ыларов ити үҥсүүлэргэ хайдах сыһыаннаһарый: тарбаабыт ынах курдук дуу, эбэтэр тугу эмэ хардаран көрөр дуу? Р. Баҕатаайыскай
Биһиги син биир тарбаабыт ынах курдукпут, муннубутун тоҕо саайдахтарына, саһан туран соттуохпут. А. Сыромятникова
ср. др.-тюрк. тарма ‘царапать, скрести’, тюрк. тырма, тырба ‘царапать, чесать’

туохт.
1. Тохтообокко, биир кэм күүскэ, тыастаахтык аал, кыһый, эрбээ. ☉ Тереть, строгать, пилить монотонно, не переставая, не останавливаясь. Уол сүгэни аалан кирбиитиир. Тириини кыһыйан кирбиитиир. Мас эрбээн кирбиитиир
2. көсп. Кимиилээхтик дьулуруйан айаннаа. ☉ Двигаться, скользить стремительно вперед (по воде, рельсам)
[Борохуот] мөлүйүөнүнэн сырдык таммаҕы күдээриччи ыһан, айаннаан кирбиитээн иһэр ахан! Амма Аччыгыйа
[Буойас] килэркэй тимир ыллыкка кирбиитээн түһэн истэ. Күннүк Уурастыырап
△ Өрө күүр. ☉ Подниматься, дойти до высшей точки (напр., о сражении)
Сырдык уонна хараҥа …… кырыктаах кыргыһыыта кирбиитээтэ. Амма Аччыгыйа
ср. др.-тюрк. хыр ‘соскребать, соскабливать, царапать’