1) говорить невнятно; 2) разг. чмокать, чавкать, хлюпать (напр. о грязи).

побуд. от ньаллырҕаа = громко чавкать, лакать; ыт аһаан ньаллырҕатар собака лакает.

разд.-кратн. 1) равномерно капать, стекать по капле; таммах түһэн чаллыргыыр вода стекает по капле; 2) хлюпать, булькать; атаҕым анныгар уу чал-лырҕаата под ногами у меня хлюпала вода; 3) перен. громко, звучно чавкать; 4) перен. громко говорить.

1) быстро чавкать, проворно жевать; быстро двигать челюстями; 2) говорить очень быстро и невнятно; тугу эрэ ньамыгыраата да, тугу да өйдөөбөтүм он что-то быстро и невнятно говорил, и я ничего не понял; ср. ньалдьыгыраа =, ньаллыгыраа =, ньаллырҕаа =, ньалыгыраа =.

тыаһы үт. туохт.
1. Туох эмэ аһы сиэн амтаһыйан, минньигэһиргээн тылгын, уоскун оборор курдук айаххын улаханнык тыаһат. ☉ Производить губами и языком громкие, причмокивающие звуки (обычно во время еды), чавкать
Арай Дьаакып эрэ айаҕын тыаһа чамыргыыра. Суорун Омоллоон
Кэпсэтии суох, Тыас-куус суох, Айах эрэ чамыргыыр, Оҕонньор мүчүҥнүүр. С. Васильев
2. Туох эмэ убаҕас устун сүүрэр, хаамар курдукка майгынныыр тыаһы таһаар. ☉ Издавать звуки, характерные для движения по чему-л. вязкому, жидкому, чавкать, хлюпать
Халаабыс [киһи аата] саппыкыта чамырҕаабытынан-чумурҕаабытынан аҕылыы-аҕылыы саппай уобуста. Күрүлгэн
Таһырдьа бадарааҥҥа ат туйаҕын тыаһа чамырҕаабыта. М. Горькай (тылб.)

тыаһы үт. туохт. «Ньам-ньам» диэҥҥэ маарынныырдык тыаһат (хол., айаххын); оннук саҥар. ☉ Чмокать, чавкать (напр., во время еды); говорить, причмокивая
[Кустар] ууга моонньуларын уга-уга аһаан ньамыгыратан бардылар. Р. Кулаковскай
Денис иҥнэ-иҥнэ төлө биэртэлээн, аһаҕас дорҕооннорун сымнатан ньамыгыратан саҥаран-иҥэрэн бардаҕына, устар уу курдук ыытар. Н. Заболоцкай

туохт. Тылыҥ төбөтүн таҥалайгар ыксары тутан баран төлө тардан араараргар эстэр курдук тыаһы таһаар. ☉ Щёлкать языком
Ким эрэ суордуура, таҥалайын таҥсыйан чаҥыргыыра. Далан
Улар ырыата бүтэҥи буолар. Бастаан таҥсыйара, онтон кутурара иһиллэр. ББЕ З
Хара улар көтөн күлүбүрээн кэлэн, бастаан үрдүк тиит куоҕайар чыпчаалыгар олорон, тулатын чуҥнааччы, айаҕын атан таҥалайын таҥсыйан күөмэйин оҥостооччу. В. Тарабукин
ср. монг. тагших ‘кричать (об орле)’, танших ‘чавкать; прищёлкивать языком’, кирг. таҥшы ‘клокотать’, уйг. тамши ‘чмокать (губами)’

арыт. тыас туохт.
1. Биир тэҥ арыттаахтык хатыланан «чалк-чалк» тыаһаа (хол., таммах, чаһы тыаһын этэргэ). ☉ Равномерно капать, стекать по капле, издавая характерные звуки «кап-кап» (напр., о жидкости), мерно постукивать, тикать (напр., о часах)
Көөдөҥ Уйбаан остуолга чаллыргыы турар чаһыны кыҥастаспыта. П. Аввакумов
Всеволод Ильич, суолтан туораан, ахсаабакка чаллыргыыр уу симик тыаһын иһиллии, муора саамай кытыытыгар киирбитэ. Ю. Рытхэу (тылб.)
Быйыл саас эрдэ, эмискэ кэллэ, дьиэлэр сарайдарыттан таммахтаан чаллырҕаата. А. Куприн (тылб.)
2. Чычаас ууну тыастаахтык кэһэн хаамп эбэтэр ууну таһыйар тыаһы таһаар. ☉ Издавать всплески, хлюпать, чавкать (напр., при ходьбе по чему-л. жидкому или вязкому)
Кур оттоох кутаҕа чаллырҕаан, Балыктар сырбаҥныы оонньууллар. Эрилик Эристиин
Арай көлүччэ эрэһэ долгуннара, кытыл кумаҕар охсуллан, бүтэҥитик чаллыргыы тыаһыыр. П. Степанов
Атаҕым анныгар уу чаллырҕаата. ЯРС
3. көсп. Тыастаахтык айаххын тыаһат, чамырҕат. ☉ Громко, звонко чавкать. Айаҕын чаллырҕатан аһыыр оҕо
4. көсп., сөбүлээб. Мээнэ солуута суоҕу саҥар. ☉ Говорить глупости, молоть чепуху
Нохоо! Аҕала оҕус, чэ тугу чаллыргыы тураҕын. Саха ост. I
Сахаар Охонооһойоп хайыы үйэ куттаммыта ааһа охсон, өйдөөҕүмсүйэн чаллырҕаан эрэр эбит. Амма Аччыгыйа
ср. др.-тюрк. чал ‘ударять, бить, выколачивать, доводить до сведения’, чалдыр-чалдыр эт ‘издавать глухой дробный звук, глухо побрякивать’