аат.
1. Дьиэ, тутуу ис өттүн алын тэлгэтиитэ, үктэлэ. ☉ Пол (в доме, помещении)
Атыыр оҕус сиргэнэн, муостаны үлтү лүһүгүрэтэн, эркиҥҥэ өттүгүнэн сигэнэ туора туран кэбистэ. Эрилик Эристиин
Кинээс туран хаамта. Муоста ыарырҕаппыттыы кыычырҕаата. М. Доҕордуурап
Кырааскалаах муостаҕа түннүгүнэн күн уота үрүҥ сардаҥатын чаҕылыта куппут. Н. Габышев
2. Өрүһү, үрэҕи уо. д. а. туоруур тутуу, күргэ. ☉ Мост (через реку, овраг и т. д.). Уруук ыарҕа талаҕы быыһынан силэйэ хаамтаран тахсан истэҕинэ, арай икки аттаах киһи үрэх муостатын т а х с а н б и т и г и р э т э н э р э л л э р э б и т. Күндэ
Күнү быһа дьиэ малын-салын тиэйбит холкуостаахтар көһөн күккүрээн, быһыт муостатын лиҥкинэттилэр. М. Доҕордуурап
Дөрүн-дөрүн пуойастар кэлэн муостаны туораан лиһигирииллэрэ. Ч. Айтматов (тылб.)
♦ Биир муостаҕа туруохпут көр биир
Бэйикэй аллаах, т ө һ ө лө ө х а т аҕа стаабыккын дьэ өйдүөҥ, биир муостаҕа туруохпут. Р. Баҕатаайыскай
Биир муостанан хаамтар көр биир. Оҕону куруук биир муостанан хаамтарар сыыһа. «ХС»
◊ Хара муоста — дьиэ ыраас муостатын аннынан буор кутуулаах хос муоста. ☉ Чёрный, черновой пол для утепления жилища
Семён Табунов уонна Данил Золотовскай оҕолору эбии ылан кулууп дьиэ хара муостатын уонна үрдүн маһын биэс көлөнөн таһан күккүрэттилэр. М. Доҕордуурап
Дьиэ хара муостатын үрдүнэн буор кутуллубатах. В. Протодьяконов

1. 1) чёрный; тёмный; хара өҥ чёрный цвет; хара былыт готовая пролиться туча; хара ыт чёрная собака; хара хаалтыс чёрный галстук; хара ат вороной конь; чох (или көмөр) хара чёрный как уголь; ыас хара чёрный как смоль; хара мэҥ чёрная родинка; 2) перен. чёрный, мрачный, дурной, злой; хара санаа чёрные, мрачные мысли; хара суол а) чёрное дело; б) порок; 2. употр. в нек-рых сочет. в качестве усил. сл.: хара ааныттан (или маҥнайгыттан) с самого начала; хара сарсыардаттан с самого утра; хара төрүөҕүттэн с самого рождения; хара көрсүөҕүттэн с первой встречи; как только увидел; хара сор большое (букв. чёрное) несчастье; хара түөкүн ужасный плут, мошенник; хара накаас тяжкие муки; муки ада; мука мученская; хара балыыр тяжкая клевета # аат харата а) спустя рукава; б) нехотя, неохотно; киһи-хара буол = стать человеком, выйти в люди; хара аан уст. чёрный ход; хара бараан смуглый; хара көлөһүн труд в поте (лица); хара кутуйахсыт самка полевого луня; хара өлүү проказа, лёпра; хара самыыр дождь без примеси снега; хара сар сарыч обыкновенный; хара сир а) чернозём; б) земля, грунт, почва, не покрытые снегом; хара сыыр яр, обрыв, крутой берег; хара торучча семена чёрной торицы; хара туруйа чёрный журавль; хара тыа а) дремучий лес; б) лиственничный лес; хара тыыммын харыстаа фольк. защити бедную душу мою; хара улар глухарь-самец; хара уу буол = промокнуть до ниточки; промокнуть насквозь; хара уунан олор = остаться без пищи на одной только воде; хара үлэ а) физическая работа; б) чёрная работа; в) черновая работа; үлэм харатын бүтэрдим вчерне я работу закончил (напр. над повестью, рассказом); харах харата зрачок; хара хаас новоземельский гуменник (вид гуся); хара чөкчөҥө щегол.