сов., однокр. 1. что (подбросить) ере кыырат, үеһэ күерэт; 2. чем (взмахнуть) ере тутун, чолоччу тутун; взметнуть головой тебеҕүн ере кэҕис гыннар.

сыһ. Соноон, төгүрүйэн көстөр буола, гына. ☉ Выделяясь маленькой, толстой фигурой
Хабырыччы байбыт, Хантаччы уойбут, додоччу курдаммыт, Чолоччу туттубут, Мойуос кинээс диэн Сураҕыран-садьыгыран Олорбут эбит. С. Зверев
Мэхээччэни эрҕэ-урҕа таҥаһынан, син додоччу таҥыннардылар. «Чолбон»

I возвр. от тут= I 1) воздерживаться от чего-л.; кыана тутун = воздержаться; 2) тратить, расходовать, издержать; үпкүн тутун = истратить деньги; 3) принимать какую-л. позу; делать гримасу; ыгдаччы тутун = поднять плечи, втягивая шею; сис тутун = заложить руки за спину; кэтэх тутун = сцепить руки на затылке; чолоччу тутун = задрать голову, выставляя подбородок; чыначчы тутун = а) откинуться назад; б) вскинуть голову; ханньаччы тутун = скривить лицо; мырдыччы тутун = сморщиться # бас тутун = признать кого-л. главой, старшим; бэйэҕин кыана тутун = взять себя в руки; мэтээл тутун = кичиться незначительными заслугами; сыыһа тутун = промахнуться, дать промашку; улаханнык тутун = важничать; үрдүктүк тутун = быть высокомерным; ыраастык тутун = быть опрятным.
II возвр. от тут= II строить что-л. (для себя); дьиэтэ тутун = построить себе дом.

даҕ.
1. Тыаһы үчүгэйдик истэр, сытыы (кулгааҕы этэргэ). ☉ Острый, чуткий (о слухе)
Оҕо кыраҕы хараҕыттан, чуор кулгааҕыттан тугу да кистиэҥ суоҕа. Софр. Данилов
[Оҕонньор] ханнык кус көтөн ааспытын кынатын тыаһынан эндэппэт чуор бэйэтэ, кырдьан истибэт буолан эрэр. В. Иванов
Көтөр олус чуор. Наһаа кыра тыаһыууһу истэн, кутталтан эрдэтинэ сэрэнэр. ББЕ З
2. Улаханнык, дуораччы иһиллэр, хатан (куолаһы этэргэ). ☉ Звонкий, ясный (о голосе)
«Сөпкө этэр!» — оҕонньор чуор саҥата чоргуйа түстэ. Амма Аччыгыйа
Ийэм [уруккуну ахтыспыт киэһэтигэр] чуор, улахан саҥалаах, кэпсэтинньэҥ-ипсэтинньэҥ урукку мин ийэм буолара, дьиэбит сэргэхсийэрэ. Далан
Монтанелли куолаһа сөҥ, ол эрээри кэрэ уонна чуор этэ. Э. Войнич (тылб.)
3. Хаппыт, тостумтуо (мас мутуга). ☉ Хрупкий, ломкий (о сучьях деревьев)
Онуоха бу уол оҕо, нөрүс гына түһэн баран көнүүтүгэр чуор мутук курдук чолоччу тартаран барда, киил мас курдук кэдэччи тартаран барда. Саха фольк. [Оҕустар] чуор мутук тоһута барбытын курдук, муостарын тыаһа «таһыгыр» гына түһээт, …… уу дьулайга түсүһэн барбыттара. Эрилик Эристиин
Хатан дьыбартан, Саа эстэринии өрө хабыллан, Чуор мутук тоҥон тостор. Эрчимэн
◊ Чуор саа — үрэр саа диэн курдук (көр саа)
Саха уустара, нуучча маастардарын үтүктэн, чуор сааны оҥороллоро. И. Гоголев
Буулдьанан ытыллар бинтиэпкэ сааны чуор саа диир буолбуттар. СНЕ ӨОДь
[Манчаары] куруук чуор саалаах буолара. КАА ТЛБКҮө
ср. п.-монг. чор ‘крики людей; лай’

1. даҕ. Чулууттан чулуу, сүҥкэн. ☉ Выдающийся, великий
   Кээрэкээн диэн улуу ойууннаахтарын кыырдарбыттар. Амма Аччыгыйа
   Уран тыл аптаах маастара Улуу Пушкин тыыннаах турар. С. Данилов
   Уйгу дьоллоох Улуу дойду — Өлбөт-өспөт өрөгөйдөөх. Күннүк Уурастыырап
2. аат суолт. Бэртэн бэрт, чулуу ким, туох эмэ. ☉ Кто-что-л. лучший из лучших
   Оҕо хоһоонньуттар кэлэллэр куруутун, Улууттан намыһахтык санаммакка. С. Данилов
   Эһэлээх аҕаҥ эйиэхэ Биэртэр сир улуутун. И. Эртюков
   Уруккулар улуулар Бүгүҥҥүлээх буоланнар. Айталын
   ♦ Улуу хаараҕаным көр хаараҕан
   ◊ Улуу дьаалы — дьаалы диэн курдук
   Уруурҕаһыннарбыт улуу дьаалы буолан Урууга угуйуллар. Өксөкүлээх Өлөксөй. [Кыһыл Ойуун:] Кыһыл Ойуун улуу дьаалы Хааннаах далай ытыспынан Хара норуот хараҕын аһан, Көрбөт хараҕын көрдөрөн, Көҥүлүн уотун уматыам дуо?! П. Ойуунускай
   Оо, оҕонньор, улуу дьаалы, өйүн-төйүн көр эрэ! Дьэ, билигин Бииктэр оҕо биһигиттэн ханна куотар үһүгүн?! Л. Попов
   Улуу дьыл көр дьыл. Кыһыҥҥы кэми норуот поэзиятыгар улуу дьыл диэн ааттаан хоһуйаллара. «Кыым». Улуу күтүр фольк. — көрөргө сүөргү, ынырык абааһы. ☉ Чудовище, страшилище
   Умсуурдаах улуу күтүрдэр, Уораҕайдаах уот буурайдар Алдьархайдаах аллараа дойдуга [олохсуйбуттара]. П. Ойуунускай
   Улуу күтүр, Өлөр өлүү, Куттаммыттыы, Чолоччу тутунна. С. Зверев
   Улуу күтүр! Сииктэ киллэрин. П. Тобуруокап
   Дьулааннаах улуу күтүр Дьэ, күлэн күһүгүрүүр. П. Дмитриев. Улуу кыыл түөлбэ., харыс т. — 1) эһэ. ☉ Медведь
   Эһэ харыс ааттара — эһэ, эбэ, тойон, улуу кыыл, тыатааҕы, арбаҕастаах, мэлбэр, моҕус, сырҕан, хадаччы, маппыйар, таптыыгын, накыта, накыйбан. КАЕ НТ; 2) тайах. ☉ Лось
   Булчуттар тайаҕы харыстаан улуу кыыл дииллэр эбит. Улуу омугумсуйуу көр омугумсуйуу. Отелло Маврга өһө-сааһа улуу омугумсуйуу өһө-сааһа. Эрчимэн. Улуу салгын түөлбэ., харыс т. — улахан дьаҥ, сыстыганнаах ыарыы. ☉ Эпидемия
   Бу улуу салгыҥҥа икки оҕом өлбүтэ. ДСЯЯ
   Улуу тунах — 1) көр тунах. «Улуу тунах бастакы быйаҥа», — диэт, Иван уус чороонноох кымыһы күөрэччи анньан ылаттаата. М. Доҕордуурап; 2) сайын буолуута күөх от үүнэн, ынах, биэ үксэ төрөөн, үрүҥ ас дэлэйэрэ. ☉ Большое изобилие молочных продуктов в начале лета
   Уйгу-быйаҥ туругурбут, Улуу тунах олохсуйбут, Тоҕус толоҕой сэлэ диэн Тоҕуоруйан торолуйбут [дойду эбит]. Үс сыл буолан баран, улуу тунах саҕана арай биирдэ Омоҕой уолаттара көөртөрө: иккис сүһүөх сайыҥҥы уунан өрүс устун кус, кыыл түүтэ устан ааһар. Саха сэһ. I
   др.-тюрк. улуҕ, тюрк. улу, улуг