сущ
чубуку

м. бараан; горный баран чубуку.

1) снабжать что-л. длинным черенком, приделывать длинную ручку к чему-л.; хамсаны умнастаа = приделать чубук к трубке; 2) разг. ехать в сторону реки, в направлении бассейна реки.

аат. Буруону оборорго аналлаах хамса уһун синньигэс чааһа. ☉ Мундштук курительной трубки, чубук
[Доропуун] оборо сылдьар хамсатыттан чубуугун сулбу тардан ылар, …… быһаҕынан хайа баттыыр, табах оҥостоору үөһүн кыһыйар, кырбыыр. Л. Габышев
Оҕонньор хамсатын чубуугун бэрт минньигэстик оборон сообурҕата сыппыта. С. Никифоров
Муҥутах Ньукулай хамсата бүөлэммитин уһуктаах маһынан хаһан баран, чубуугун оборбохтуур. «ХС»
ср. тюрк. чыбык ‘прут’, русск. чубук

1) ствол; стебель; тиит умнаһа ствол дерева; от умнаһа стебель травы;, 2) длинный черенок, длинная ручка, рукоятка; хамса умнаһа чубук (курительной трубки); ср. ук ; 3) берег, побережье || прибрежный; өрүс умнаһа берег реки.

I
аат. Кыра көтөрдөрү (хол., туллуктары) бултуурга устатын батыһа чугас-чугас иҥиннэриллибит элбэх туһахтардаах ураҕас, хантаһын. ☉ Силки для ловли мелких птиц, прикрепляемые к деревянному шесту, доске
Мин өйдүүбүн туллугу Доҕуурунан туппуппун, Маҥнайгы сүдү булпун Ыга тутан, инним хоту Тэбиммитим. И. Гоголев
Тойон сүрэҕим эмискэ Доҕуур туһаҕар иҥнибит Туллук буолан мөҕүстэ. С. Данилов
Оҕолор аҕаларыгар доҕуур оҥотторон чооруостары элбэхтик кыайаллара. Дьүөгэ Ааныстыырап
ср. п.-монг. догор, тоор 'сетка'
II
доҕуур хамса эргэр. - быанан эриллэн холбонор икки аҥыы аҥаардана сылдьар уһун мас умнастаах былыргы хамса. ☉ Курительная трубка, чубук которой изготовлен из двух связанных полых деревянных палочек
Эрийии быалаах уһун умнастаах муос доҕуур хамсатыгар табах уурунан тардан бусхатта. Болот Боотур
Доҕуур хамсатын Соппойон ылар, Чууркаҕа тэбиир Чубуугун ыстыыр, Чуур-чаар силлиир. Эллэй

аат.
1. Үүнээйи силиһиттэн төбөтүгэр диэри сүрүнэ, сүрүн уга. ☉ Ствол, стебель
[Даҕанча] аттынан титириктэр, хатыҥнар умнастара элэҥнэспиттэрэ. Далан
Сонос бэс умнаһыттан икки хаамыы кэриҥнээх тэйиччинэн силиһин булан сүгэнэн быһыллар. Хомус Уйбаан
Дьэдьэн төрүт угуттан умнастар үүнүтэлииллэр. КЗА АҮө
2. Туох эмэ уһун синньигэс уга. ☉ Удлинённая часть какого-л. предмета (напр., ствол пулемёта)
Оҕонньор хамсатын умнаһын туура тардан ылан эргитэ тутуталаата. Болот Боотур
Бүлүмүөтүн умнаһа итийэн илиитин сиир буолбута. Л. Попов
3. Бөппүрүөскэ, сигэриэтэ сотото, хамса чубууга. ☉ Стержень папиросы, сигареты, чубук курительной трубки
Булбут аҕыйах умнастарым биирдэ-иккитэ сыпсырыйар табахтаах эбиттэр. Р. Кулаковскай
Уол «Беломор» табах умнаһа тостон сылдьарын кичэйэн угунна. Айысхаана
Оҕонньоор, хамсаҥ умнаһын кырбаабаккын эбээт, тардыаҕы. «ХС»
4. көсп. Өрүс, үрэх батыыта сир, кытыл. ☉ Берега вдоль всей протяжённости реки
[Мартыын:] Булчут саха доҕордоох этим, Бу улуу эбэ умнаһыгар буор үүтээҥҥэ Кинилиин икки сыл Бииргэ кыстаабытым. И. Гоголев
Өлүөнэ өрүс умнаһын оройуоннарыгар оһуохай умнуллаары гынна. «ХС»
Мэгэдьэк сылгыта аны Бүлүү өрүһүн умнаһын тухары тарҕанна. АНП СЭЭ
5. түөлбэ. Атах таҥаһын оһо. ☉ Голенище обуви. Этэрбэс умнаһа
◊ Умнас бааһынайдара — өрүс умнаһыгар олохтоох сахатыйбыт, сахалыы билэр, саҥарар нуучча дьоно. ☉ Объякутившиеся русские (крестьяне), живущие вдоль берега реки
Баһыттан атаҕар диэри умнас бааһынайдара таҥнар таҥастарын булан таҥыннарар. Н. Якутскай
Аня төрөппүттэрэ умнас бааһынайдарыттан төрүттээх буоланнар, дьиэлэригэр сахалыы кэпсэтэллэрэ. С. Никифоров
[И.С. Ширшиков] өр сыллар усталарыгар умнас бааһынайдарын оҕолорун билиигэ-көрүүгэ сирдээбитэ. «Кыым». Умнас дьаама эргэр. — өрүһү кыйа, айан суолун устатын тухары ыал олорор сирэ, дьаам. ☉ Населённый пункт, находящийся на берегу реки, на почтовом тракте, ям
Маннык ырбаахыны умнас дьаамын дьахталлара кэтэллэр. И. Никифоров
Умнас дьаамыгар сир боппуруоһа сытыырхайбытынан сибээстээн, исполком Максим Аммосовы уонна Якушкову Покровскайтан Сиинэҕэ диэри командировкалыыр уурааҕы ылыммыта. П. Филиппов
Мин аргыһым сүрдээх сытыы-хотуу киһи, умнас дьаамнарын ахсын билсэрдээх буолан, хонук ыал дөбөҥнүк булар. «ХС»
Өрүс умнаһа көр өрүс. Өлүөнэ өрүс умнаһын буора оҕуруот аһын үүннэрэргэ олус табыгастаах. «ХС»