несов. олорор-сытар ыккардынан олор, өйөнөн олор.

прил. икки саары ыккардынан, халбаҥ, саарбах; половинчатый ответ халбаҥ эппиэт; половинчатое решение икки саары ыккардынан быһаарыы.

ж. балык; # ни рыба ни мясо погов. минэ барбат киһи (туга да биллибэт ыккы-паары ыккардынан киһи); как рыба в воде балык ууга сылдьарын курдук (холкутук, олох көнүллүк).

сарыкынаа диэнтэн дьаһ
туһ. Харайдаанап утуйарутуйбат ыккардынан өр сыппыта эбитэ дуу — тиит төргүү мутугар чыычаах кынатын сарыкынаппытыттан хараҕын аһа түстэ. Софр. Данилов

туохт., түөлбэ. Улахан ыарыыга ылларан баран, бастаан ыалдьар-ыалдьыбат ыккардынан сырыт. ☉ Находиться в ослабленном, болезненном состоянии, чувствовать недомогание перед обострением болезни. Өртөн үлтэхтэтэ сылдьан баран ыарыйдым. СГФ СКГ

II прил. 1. (переломный) мүлчүргэннээх,тосту уларыйыылаах; критический возраст мүлчүргэннээх саас; 2. (очень тяжёлый) мүлчүргэннээх, тыҥааһыннаах, олус кутталлаах; критическое положение мүлчүргэннээх балаһыанньа; # критическое состояние вещества физ. вещество критическэй туруга (вещество убаҕас уонна паар ыккардынан туруга); критическая температура физ. критическэй температура (убаҕас уонна паар уратылара сүтэр температурата).

предлог с те. и род. п. ыккардыгар, ыккардынан, быыһыгар, ортотугар; между друзьями доҕордуулар ыккардыларыгар; между гор хайа быыһыгар; # между нами говоря бэйэ икки ардыгар эттэххэ; между прочим 1) нареч. (попутно) таарыччы, тылга даҕатан, улаханнык аахайбакка; 2) в знач. вводн. ел. (кстати) кырдьык даҕаны, ейдөөбүччэ эттэххэ; между тем ол ыккардыгар.

үҥкүрүй диэнтэн дьаһ
туһ. Мариса сир диэки хайыһан, тааһын атаҕынан үҥкүрүтэ-үҥкүрүтэ, хараҕын уута саккырыы хаалла. Эрилик Эристиин
Кыһалҕатын оҥорон, чочумча буолаат, ойуун дүҥүрүн икки атаҕын ыккардынан кутуруксутугар үҥкүрүтэн биэрдэ. Күннүк Уурастыырап
Нартаахабы балыыһаҕа кырабаатыгар үҥкүрүтэ сылдьан укуоллаан чыбырҕаттылар. Софр. Данилов

дьүһ. туохт.
1. Туохтан эмэ тыыныҥ кылгаан (хол., олус сүүрэн, ыгылыйан, ыалдьан), түргэнтүргэнник күүскэ эппэҥнээн тыын, наһаа аҕылаа. ☉ Дышать учащенно и тяжело, сильно задыхаться от чего-л. (напр., от бега, одышки и т. п.)
Витя тоҕо эрэ куттаммыттыы аргыый хаама сатыыр, атахтара бэйэлэрэ тиэтэйэллэр, аргыый тыына сатыыр, аҕылыыр, бөтүөхтүүр. Н. Заболоцкай
Сабардам, ынаҕын уоран сиэбит сурахтарын истээт, омунугар өрө бөтүөхтүү олордо. Болот Боотур
Өлбүт, тыыннаах ыккардынан итэҕэс уолчаан тыын быһаҕаһынан тыынан бөтүөхтүүрэ. С. Курилов (тылб.)
2. Тиэтэйэр, өрүсүһэр курдук саҥалаах буол эбэтэр тугу эмэ тиэтэйэн, омуннуран саҥар, кэпсээ. ☉ Иметь манеру говорить торопливо, взахлеб
Оскуола аанын аһан туран: «Иван Николаевич, сыарҕа... сыарҕа тыаһа иһиллэр!» — диэн дакылааттаан бөтүөхтүүр. Н. Якутскай

туохт.
1. Көннөрү тыытар эрэ курдук анньыалаа, кэйиэлээ (хол., киһи сирэйин). ☉ Трогать, легко толкать кого-что-л. рукой или чем-л.; тыкать (напр., в лицо)
Сирэйигэр-хараҕар Силлээх хокуосканы Сигэйбитинэн барда, Сиритэ кэйдэ. П. Ойуунускай
[Ат] иҥэрсийэ-иҥэрсийэ сымнаҕас муннунан Сэмэни сигэйбитэ, арыт муннун кини хонноҕун анныгар, арыт икки атаҕын ыккардынан угуталыыра. Н. Якутскай
Каака [ойуун аата] адьарай муннугар биир-биэс кэпсэтиитэ суох бадыа-идиэ курдук сутурукпун сигэйиэм буоллаҕа. С. Курилов (тылб.)
2
сыҕай 2 диэн курдук. Бу сиргэуокка төрөөн-үөскээн алдьаммыттарын курдук төрөппүттэрин быһа сирэй-харах анньан сигэйэн тахсаллара баар ээ кыһыыта! В. Протодьяконов