аат дьөһ.
1. Бириэмэ сыһыанын бэлиэтээн, хайааһын ханнык эмэ событие, процесс, турук, көстүү кэмигэр буоларын көрдөрөргө туттуллар. ☉ Употребляется при обозначении какого-л. события, процесса, состояния или явления, во время которых совершается действие (во время, в)
[Бакланов] гражданскай сэрии кэмигэр кыһыл бартыһаан, Бычок дэриэбинэ биир биллэр киһитэ. Н. Якутскай
Ол гынан баран хайдахтаах да санаа түһүүтүн кэмигэр кини бэйэтин кистэлэҥ эрэлин сүтэрбэт этэ. Н. Лугинов
[Үчүгээйэп:] Маннык үлэ кэмигэр дьаарбайа сылдьаргыттан кыбыстыа да эбиккин. С. Ефремов
Дуолумаайы от үрэх халаанын кэмигэр тэнийэр, улаатар. А. Сыромятникова
△ Быһаарар сыһыан суолтата дэгэттэнэр. ☉ Имеет оттенок определительных отношений
Үнүрүүн мунньах кэмигэр кэпсэтиигэ үөрэниэх баҕалааҕын биллэрбитэ. Н. Лугинов
2. Ситим тыл суолтатыгар бириэмэ салаа этиини тутаах этиигэ холбуур. ☉ В значении союза присоединяет придаточное предложение времени к главному предложению (в то время когда; когда)
Хотуурдарын сытыыланар кэмнэригэр, Хабырылла эмиэ саҥата суох турбата. Амма Аччыгыйа
Бу саҥа былаас атаҕар турар кэмигэр, кылаас өстөөҕө итэҕэл, таҥара, абааһы туһунан сымыйа сэһэннэри тарҕатан, хараҥа дьон санаатын булкуйар. Н. Габышев
Хардаҕас саҕа бэйэм ханна да кистэннэрбин …… Хагдарыйбат күөххэ ханыылаһыам, Сир-дойду симэнэр-киэркэйэр кэмигэр, Сэргэх сэбирдэх буолан тэлибириэм. С. Зверев
△ Ааспыт бириэмэлээх аат туохтуурдары кытта көмө суолтата ордук мөлтүүр. ☉ С причастиями прошедшего времени служебное значение ослабляется
Райнис эмиграцияттан 1919 сыллаахха, Сэбиэскэй өрөспүүбүлүкэ олохтоммут кэмигэр, ыалдьан хаалан, Латвияҕа кыайан кэлбэтэҕэ. Софр. Данилов
Илгэ-быйаҥ эргийбит кэмигэр Эмиэ Сэриигэ ыҥыраллар. Дьуон Дьаҥылы