и. д. от эргит =.

побуд. от эргий= 1) вертеть, крутить, кружить; көлөһөнү эргит = вертеть колесо; 2) двигать, обводить кого-что-л. вокруг чего-л.; күөлү эргит = заставить кого-л. обойти озеро кругом; 3) повёртывать, поворачивать; үтэһэни эргит = повернуть рожок; эргитэ уур = перевернуть (на другую сторону); эргитэ тарт = поворотить, повернуть назад # эргитэ санаа = обдумать хорошенько, со всех сторон.

1. эргит диэнтэн хай. аата. Үтэһэ эргитиитэ — эппиэтинэстээх үлэ. Хомус Уйбаан
   Оччотооҕуга харчыны араастаан эргитии үөдүйэн турара. Күрүлгэн
   Сабараанньа — балаҕаны эргиччи буорунан симиллибит намыһах хос эргитии. СТӨ
   Табаары эргитиинэн норуот хаһаайыстыбатын оһуобай салаата дьарыктанар. ПЭ
2. Киһи уҥуоҕа, мэҥэтэ. ☉ Могила, памятник
   Бастакы эргитии хаһан оҥоһуллубут күнүн-дьылын туруоран, Владимир Андреевич аатын, бу алын муннукка туспа анаан, көстөр гына суруйбуппут. П. Аввакумов
   Үс дүлүҥ ууруулаах икки киһи эргитиитэ сытара. КМП ДьБ
   Булгунньах оройугар ампаардыы охсуу эргитиилээх киһи уҥуоҕа ала чуо кубарыйан көстөр. В. Протодьяконов
   ◊ Дурда эргитиитэ көр дурда
   Оҕо аймах хабылык, тыксаан, дурда эргитиитэ диэннэри оонньууллар. ЧМА ЭТНББ

1. эргий диэнтэн дьаһ. туһ. Ордьоох куйуурун эргиппитинэн барда. Амма Аччыгыйа
   Аттар кулугуруу эргийэллэр, аарыма көлөһөнү эргитэллэр. С. Васильев
   Наһаар эмискэ атын эргитэ тардан, ойуур диэки тахсан барда. Суорун Омоллоон
   Уолаттара Ураалтан мыраамар таас пааматынньыгы аҕаланнар уҥуоҕун эргиппиттэр. Саха сэһ. II
2. Туох эмэ табаары, аһы-үөлү атыылаа, туохха эмэ мэнэйдэс, атастас. ☉ Обменивать какой-л. товар или продовольствие на что-л. [Мэхээлэ оҕонньор:] Элбэх табаары ылан эргиттиҥ дии, доҕоор, быһыыта? Күндэ
   Аны тугу оҥорбутун арыыга, эккэ эргитэр буолбута. И. Федосеев
   Түүлээхтэрин, биир эмэ атыыһыт кэллэҕинэ, малга эргитэллэрэ. АНТ ДьҮС
3. көсп. Кими эмэ талбыккынан тут, төбөлөрүн сүүй. ☉ Управлять чьими-л. поступками по своему усмотрению, вертеть, крутить кем-л.
   Гоша өй-санаа өттүнэн кими баҕарар эргитиэн, сирибуору харбатыан сөп. Н. Лугинов
   ♦ Илииҥ иһигэр эргит көр илии
   Баайдар ити биһиги иннилэрин-кэннилэрин билбэт хараҥа, дьадаҥы аҕаларбытын, ийэлэрбитин илиилэрин иһигэр эргитэннэр арааһынай суоллары оҥортууллар ээт. Күндэ
   Иэччэхтии эргит көр иэччэх. Орто дойду төлкөтүн Иэччэхтии эргиппит Улууттан улуу киһибит [Лениммит]. П. Тобуруокап
   Муораны түгэҕинэн тургутар, халлааны ырааҕынан эргитэр көр муора. Дьэллик муораны түгэҕинэн тургутар, халлааны ырааҕынан эргитэр киһи буолан турбат дуо? Н. Якутскай. Төбөтүн эргит — кими эмэ хайҕаан, киһиргэтэн, дэбдэтэн бэйэтин үрдүктүк сананарыгар тиэрт. ☉ соотв. кружить голову кому-л.
   Туоскуну кыайыы-хотуу, хайҕабыл үөһэ кыыраччы анньыыта төбөтүн эргиппитэ. «ХС»
   Эрбэх үрдүгэр эргит көр эрбэх. «Кэҕитэн ырыаһыт да оҕо, уолаттары эрбэҕин үрдүгэр сэттэтэ эргитиэх барахсан сылдьар!» — диидии аана эмиэ күлэн саһыгырыы олороро буолуо. М. Доҕордуурап
   Ааллаах Аппанаас ханнык баҕарар омугу эрбэҕин үрдүгэр сүүстэ эргитиэҕэ. Куорсуннаах
   ◊ Эргитэн ыһыы т.-х. — бааһынаҕа сыл ахсын тус-туспа култуураны солбуһуннаран ыһыы. ☉ В сельском хозяйстве: последовательная смена культур (злаков, трав и т. д.), севооборот
   Эргитэн ыһыыны сөпкө туһаныахха. Эргитэ санаа көр санаа I. Суолга тохтоон, үөһэ тыына, Эргитэ саныам олохпун. С. Данилов
   [Захар:] Тоҕойум оҕото, Сибиэтэ, мин эйиэхэ бэйэм тапталбын биллэриэм иннинэ элбэхтик эргитэ санаан, толкуйдаан көөртүм. С. Ефремов

туохт.
1. Тугу эмэ үөһэ-аллара араастаан эргитэ туппалаа. ☉ Вертеть в руках, щупать, осматривать с разных сторон
[Ньукуус] лэппээскини эргитэн-урбатан көрүтэлиир. Күндэ
Көмүс тутааччы тааһы ылан эргитэурбата туппахтаата. Н. Якутскай
Пал Палыч ол толуонун илиитигэр бэрт өр эргитэн-урбатан көрбүтэ. Н. Заболоцкай
2. Булугас-талыгас өйгүнэн сатабыллаахтык сатаан эргин. ☉ Ворочать большими деньгами, заниматься крупными денежными обротами, управлять, распоряжаться чем-л. большим, важным
Эргитэн-урбатан сүрдээх дьон. Амма Аччыгыйа
Сатаан эргитэр-урбатар, тугун барытын сыанаҕа таһаарар киһи дииллэр. М. Ефимов
Тойон албыннаһар, ньылаҥныыр, сатаан эргитэр-урбатар дьону сөбүлүүр. У. Ойуур

эргит-урбат диэнтэн хай
аата. Оҕонньору оннуттан сыҕарытыы, эргитии-урбатыы кырдьаҕас эбээ күүһүн таһынан этэ. Айысхаана