дьүһ. туохт.
1. Түргэн-түргэнник тэлибирии-илибирии хамсаа. ☉ Трепетать, мелко дрожать, биться
Күөрэгэй чыычаах көтөн дьирибинээтэ.  Турууруктуу-турууруктуу эргийбэхтиир Туруйакам лоҥкуната эҕэрдэлиир, Күннэриккэ-күдэриккэ тимирбэхтиир, Көмүһүгүм-күөрэгэйим дьирибиниир. П. Тобуруокап
2. Салгын хамсааһыныттан, күн уота оонньууруттан дьиримнээ, дьэргэлдьий (долгун, дьэргэлгэн, күн уотун, дьүкээбил туһунан). ☉ Сверкать, переливаться, рябить, ронять отблеск, играть бликами (о волнах, мираже, полярном сиянии и т. п.)
Күн уота бүлүүһэлээх чэйтэн тэйэн истиэнэҕэ дьирибинээтэ.  Чычаас көлүкэ уута сиккиэртэн да дьирибиниэ, Мэник тыалтан эрэһэлэниэ, Уоскуйуо онтон тута. Р. Баҕатаайыскай
[Тоҕой сэлэ] хотойо тэнийэр хочотугар дьэргэлгэн түһэн дьирибиниир, кураан күҥҥэ туҥат кыыспахтаан ылар. Л. Попов
Улдьурхай чочуонай чорооммор Саарбабыт кылаана сандаарар, Дьүкээбил төлөнө дьирибиниир, Бүлүү ГЭС уота мичиҥниир. М. Ефимов
3. көсп. Күлэ-үөрэ, мичилийэ түргэнтүргэнник ис киирбэхтик саҥар-иҥэр. ☉ Говорить быстро, тараторить в радостном возбуждении от избытка чувств
Күлэн-оонньоон күлүмүрдээн, этэн-тыынан дьирибинээн Туран-олорон туллуктанан бардаҕына, Туналы маҕан күммэр Тутуһуннара толкуйдуубун Туртайаана доҕордуурбун. Өксөкүлээх Өлөксөй

даҕ.
1. Дириҥэ суох, аҕыйах уулаах (күөлү, үрэҕи этэргэ). ☉ Неглубокий, мелкий (о водоёмах, речках)
Кытыы чычаас уулара …… ийэ буор сирдэрин иэнигэр …… күүрэн кэлэннэр, …… дьөлө салаан түстэхтэринэ, дьөлөрү үтүгэн …… өрө үллэн …… өҕүллэҥнииргэ дылы буолара. П. Ойуунускай
Чычаас көлүкэ уута Сиккиэртэн да дьирибиниэ, Мэник тыалтан эрэһэлэниэ. Р. Баҕатаайыскай
Бараары сылдьар кустар чычаас ууга аһаан айахтарын тыаһа чабыгырас. Т. Сметанин
2. көсп., кэпс. Сымнаҕас, тэһиитэ суох (хол., сылгыны этэргэ). ☉ Смирный, кроткий (о животных, напр., о лошади)
Ол ынахтааҕар чычаас биэ этэ. Эрилик Эристиин
Сытыары-сымнаҕас майгыннаах киһи көлүнэн миинэр ата көрсүө, чычаас буолар. С. Дадаскинов
[Оҕолор] биир наһаа таптыыр чычаас кулуннаахтара. АЕЕ ӨӨ
3. көсп., кэпс. Сымнаҕас майгылаах, эйэҕэс (киһини этэргэ). ☉ Спокойный, с мягким характером (о человеке)
Дьахтарга чычаас киһи олоҕо да оннук биир тэҥ, эриэ дэхси, ыраас буолар. Н. Босиков
Эн аҕаҥ эрэйдээх диэн чычаас киһи. А. Сыромятникова
4. көсп. Инникини санаабат, билиҥҥинэн эрэ муҥурданар (киһи өйүн-санаатын этэргэ). ☉ Недальновидный, живущий одним днём (о ком-л.)
Киһи олоҕо түһүүлээх, тахсыылаах — Киһи санаата дириҥнээх, чычаастаах. АТП ОАаММӨС
ср. др.-тюрк. чач, чэч ‘рассеять, разбросать’