межбюджетные отношения

правоотношения

муниципальная финансовая политика

отношения; доҕордуу сыһыан дружеские отношения; дипломатическай сыһыан дипломатические отношения.

финансовые отношения

дотации

средства самообложения

муниципальные финансы

состав (сфера) муниципальных финансов

муниципальный бюджетный процесс

дотации на финансовое выравнивание поселений

дотация местным бюджетам

администратор поступлений в местный бюджет

местные финансы

средства, деньги, финансы; үп министерствота министерство финансов; тутууга эбии үбү биэрбиттэр на строительство дали дополнительные средства.

бюджет текущих операций

финансовый год

финансовые механизмы

финансовый контроль

богатство, состояние; имущество; үпкэ-аска ымсыы он жаден до богатства.

богатство, состояние, имущество, достояние; үгүс үпкэ-баайга тиксибит ему досталось большое богатство.

финансово-бюджетный

бёлый-пребелый, белейший; үп-үрүҥ халаат бёлый-пребелый халат.

средства, деньги; богатство, состояние; үп-харчы көрүллүүтэ выделение средств.

n. relation, attitude

n. money; үп-ас n. fortune, prosperity

I
аат.
1. Туох эмэ туохха эмэ тоҕооһо, дьүөрэтэ, тугунан эмэ ситимэ эбэтэр тустаныыта. ☉ Отношение к кому-чему-л., причастность, касательство к чему-л.
Ол эрээри, мин санаабар, эн сыыһа быһыыланаҕын, туох да наадата, сыһыана суох суолгар кэлэн иирсэҕин. Н. Неустроев
Серёжа онно тулатыгар сыһыана суох тугу эрэ олус ырааҕы, уһуну толкуйдуур курдуга. Н. Лугинов
Онон дьыалаҕа [силиэстийэҕэ] сыһыана суохтары тохтотуллар. М. Попов
2. Дьон бэйэ-бэйэлэрин ыккардыларыгар эбэтэр кимиэхэ-туохха эмэ хайдах быһыылаахтара, төһө тапсаллара. ☉ Взаимные отношения между кемчем-л.. Доҕордуу сыһыан. Тоҥкуруун сыһыан
□ Кини кэпсэтэригэр күлүгэ суох сайаҕас мичээринэн, истиҥ сыһыанынан билсибит дьонугар тута сөбүлэтэр. Н. Лугинов
Борис Михайлович Моойторугу төбөтүттэн имэрийбитэ, Моойторук эйэҕэс сыһыаҥҥа хардаран, кутуругун сырбаҥалаппыта. И. Федосеев
Биһиги, саха дьоно, кистэл буолбатах, оҕолорбутун кытта уол уонна кыыс, эр киһи уонна дьахтар сыһыаннарын туһунан кэпсэтэргэ олус кыбыстааччыбыт. ЧКС АК
△ Дьон таптал иэйиитин күүһүнэн чугасаһыылара. ☉ Отношения, основанные на чувстве любви
Куруук бииргэ сылдьар киһи табаарыһын олоҕун хайдах билбэт буолуой? Айаан Никиталаах Катя сыһыаннарын ыйыталаспатар даҕаны, барытын сүрэҕинэн сэрэйэрэ. Н. Лугинов
Кини өйдөөбүтэ, кинилэр сыһыаннарыгар бу күнтэн ыла чааһынай ахсаан аһыллыбытын. В. Яковлев
Арай туран, хотоммутун тутан бүтэрэн истэхпит аайы, дьоммут сыһыаннара улам сойдор сойон истэ. «ХС»
3. Сулууспаҕа, үлэҕэ, үөрэххэ хардарыта тутулук, сыһыаннаһыы. ☉ Иерархические взаимоотношения на службе, учёбе, субординация
Син байыаннай сулууспа киэнин курдук, званиенан уонна дуоһунаһынан ыстаарсай өттүлэригэр итинник сыһыан [подкозырёк биэрии] олохтоноро эрэйиллэр [милииссийэ үлэһиттэригэр]. М. Попов
Дидактика ирдэбиллэрэ учуутал уонна үөрэнээччи икки ардыгар үөскүүр сыһыаннары учуоттуур. ФГГ СТМЛ
4. Киһи тугу эмэ хайдах өйдөөн ылынара, сыаналыыра. ☉ Отношение к чему-л., основанное на осознании его ценности. Үлэҕэ-үөрэххэ сыһыан. Олоххо сыһыан
□ П.А
Ойуунускай литератураҕа сыһыана бэрт ыраахтан уонна үрдүктэн этэ. Суорун Омоллоон
Аан дойду үрдүнэн саамай тыҥааһыннаах проблемалартан биирдэстэринэн тулалыыр эйгэҕэ сыһыан буолла. «Чолбон»
Бу түһүмэххэ бэриллэр айымньыларга айылҕа хартыыналара элбэхтик хоһуйуллаллар, киһи айылҕаҕа сыһыана көрдөрүллэр. ЕЗП ТСАаКМ
5. мат. Биир чыыһыла атыҥҥа түҥэтиллибитин өлүүтэ. ☉ Отношение
Биэс уонна икки чыыһылалар өлүүлэрин атыннык биэс чыыһыла иккигэ сыһыана дэнэр. Икки положительнай чыыһыла сыһыана биир чыыһыла иккистэн хас төгүл улаханын эбэтэр биир чыыһыла иккис ханнык чааһа буоларын көрдөрөр. ВНЯ М-4
◊ Сыһыан тыл тыл. үөр. — саҥарар киһи этэр санаатыгар тус сыһыанын биллэрэргэ туттар анал тыла (буоллаҕа, биллэн турар, быһыылаах, сураҕа, кырдьыга, эбит, курдук, үһү уо. д. а.). ☉ Модальное слово
Сыһыан тыл уларыйбат, этии чилиэнэ буолбат. ННН СТ-7
II
аат., харыс т. Кылыы. ☉ Насторожка (из конского волоса для настораживания старинных орудий охоты).

аат. Мал-сал, харчы баай. ☉ Денежное и имущественное богатство
[Баһылай:] Баайым-үбүм, сүүһүм көлөһүнүн тобукпар аҕаан, тобугум көлөһүнүн сүүспэр аҕаан муҥнана-муҥнана муспутум кэннибэр хаалара кэллэ. А. Софронов
Кини санаатыгар бу дьиэуот, бу баай-үп тулаайах хараҕын уутунан, кини итии хаанынан бачча барҕарбыт, халыҥаабыт буолуохтаах. Н. Заболоцкай
«Ити эдэркээн киһиэхэ атах тардыһарыгар ат наада буолаарай, ол ат эн муспут, таптайбыт баайыҥ-үбүҥ буолан хаалаарай?» – диэн кинээс чолбон курдук көрбөхтүү олордо. А. Сыромятникова

аат. Харчы, харчынан баай. ☉ Средства, деньги, финансы
[Мэхээлэ:] Ол төрөппүт аҕатын үбүн матайдаатаҕын аайы тоҕо хаайыыга уктахтарай, доҕоор?! А. Софронов
[Кулуба:] Бэйэтэ билигин төһө эмэ үппүн сиэн сылдьар. Н. Неустроев
Үрдүк аакка-сурахха, өлгөм үпкэ Үйэм тухары баҕарбаппын. И. Эртюков
◊ Үбү сиэ — судаарыстыба эбэтэр туора киһи харчытын апчарый. ☉ Присваивать государственные или чужие деньги
[Кэлэҕэй Дьаакып:] Боротокуол оҥорторумунаҕын. Ыраас үппүн сиэн бараҥҥын, аны дьыалаҕа түбэһиннэрэриҥ итэҕэс дуо? Н. Неустроев
Миша Аймаан туппутунан охтубут револьверын ылан, …… үп сиир киһи быһыытынан сиэбигэр уктан кэбистэ. Эрилик Эристиин
Апыһыар биир атыыһыкка бирикээсчитинэн үлэлии сылдьан, хаартыга улаханнык сүүйтэрэн, үбү сиэн баран, борохуотунан Булуҥҥа күрээбитэ. Болот Боотур. Үп ампаара эргэр. — дьиэ таһыгар ол-бу малы-салы уурар ампаар. ☉ Хозяйственный амбар на территории усадьбы
Үп ампаарыттан дьиэҕэ дылы тиһэ оҥоһуллубут хараҥа күүлэ иһигэр Өлүөскэ бастаан киирдэ уонна көп түүлээх тириинэн бүрүллүбүт халҕаны таба харбаата. Эрилик Эристиин
Даайыс миискэлээх миини, тэриэлкэлээх эти, таҥаһынан сабан баран, үп ампаарыгар таһаарар. А. Бэрияк. Үп үлэһитэ — үп-харчы эргийэр салаатыгар үлэлиир киһи. ☉ Специалист по ведению финансовых операций, финансист
Үп үлэһиттэрэ бу боппуруоска бэйэлэрин санааларын этэллэрэ эрэйиллэр. ИИК ХХНьКХ
ср. алт., кирг. үп ‘драгоценная (лучшая) часть домашней утвари, одежды; драгоценности’, монг. өв ‘наследство, наследие’

Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, үр-, үч- диэнтэн саҕаланар олохторго сыстар: үп-үрүҥ, үп-үчүгэй. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на үр-, үч-: үп-үрүҥ ‘белый пребелый’, үп-үчүгэй ‘очень хороший’
Күөл үрдүнэн үп-үрүҥ буруо курдук туман көппүтэ. Н. Заболоцкай
Эдэр суруксут үп-үчүгэй таҥастаах Балбаара диэки көрөн кэбиһэ-кэбиһэ: «Бачча дойдуга кэлэ сылдьар дьону аанньа ахтан дьыалаларын көрбөккүт», — диэтэ. Эрилик Эристиин
Бурдук күүдээнэ көтөн сирэйдиин, баттахтыын түөрэ үп-үрүҥ буолан хаалабын. С. Маисов

аат. Ким, туох эмэ бас билэр үбэ, баайа. ☉ Богатство, состояние, имущество, принадлежащее кому-чему-л.
Баайдарга күүстээх түһүүлэр буоллулар. Баайдар үптэрин-астарын кистэнэр аатыгар бардылар. Бэс Дьарааһын
Дьаарыс Баһылай биир аймаҕа өлөн, күрүөтэ суох оту сүөһү көҥүл тэпсэринии, үпкэ-аска тиксибитэ. М. Доҕордуурап
[Чокуурап бэрэссэдээтэлгэ:] Холкуос үбүн-аһын бэйэтин киэнин курдук туттар. С. Ефремов

аат. Ким, туох эмэ бас билиитигэр баар үп-харчы, баай-дуол. ☉ То, что находится в чьей-л. собственности, принадлежит кому-чему-л., имущество
Үрүҥ күнтэн арахсан, Өлөр чааһа кэллэҕинэ, Үбүн-баайын бүтүннүү Үстүүнүгэр аныах буолар. Күннүк Уурастыырап
Баай аймахха кэрэ, сырдык дьулуур, үтүө санаа диэн суоҕун, кинилэр үптэрин-баайдарын хаҥатарга эрэ кыһаналларын кини эрдэ өйдөөбүтэ. Софр. Данилов

аат. Кэтэх бас билиигэ баар үп-ас, мал-сал. ☉ Частное имущество, недвижимое богатство
Үөл-дьүөл үктэллэнэн Үөдэн-таһаан өйдөнөн, Үбүмалы үрэйэн Үтүөбүн үлтүрүппэтим. А. Софронов
Үрүлүйэн туран муспут Үбүм-малым, сүөһүм-аһым, Харалыйан туран булбут Хаарыан баайым ханна барда?! Күннүк Уурастыырап
«Уолуҥ баайдар үптэрин-малларын былдьаанталаан ылан иитиэ-аһатыа», — Сараапап ойоҕо ааны хайа быраҕан тахсар. Н. Якутскай

аат. Баай-дуол харчынан ааҕыллыыта, харчынан баай-дуол. ☉ Денежные средства, финансы
Кэбиһиилээх оту үп-харчы, баай-тот түһэ буоллаҕа диэн үөрбүтэ. Күннүк Уурастыырап
Дьэ, доҕоор, баһыыбата тут. Бу үтүө кэһиигин бэйэҥ үллэрэн кулу эрэ. Хайабытын даҕаны баттаабатаххына, хардатын үбүнэн-харчынан бэлэхтиэм. Суорун Омоллоон
Бииктэр үөрэнэ сырыттаҕына, аҕата үбү-харчыны харыстаабатаҕа. Л. Попов