аат.
1. Туох эмэ ис дьиҥин билии-көрүү. ☉ Разумение, понимание чего-л.
Научнай үлэлэригэр айылҕаны баарынан көрдөрөрүттэн сылыктаатахха, А.Е. Кулаковскай айылҕаны өйдөөһүҥҥэ материалист курдук сыһыаннаһар эбит. «ХС»
Философия — аан дойдуну өйдөөһүн төрдө. ДИМ
2. Өйдүүр-саныыр, толкуйдуур дьоҕур. ☉ Мышление, способность мыслить, понимать. Научнай өйдөөһүн
□ Устудьуоннар айымньылаах экэнэмиичэскэй өйдөөһүннэрин сайыннарарга преподавателлэр уонна устудьуоннар өттүлэриттэн сиэрдээх кыһамньы туруоруллуохтаах. ПА
3. Уруккуну санаан кэлии. ☉ Память, воспоминание о прошлом
Өйдүү түстэр эрэ, саас тухары көрүдьүөстүк өйдөөһүнү хааллардаҕа. Амма Аччыгыйа
Онтон кини Неапольга хайдах үчүгэйдик, көрүдьүөстүк сылдьыбыттарын туһунан өйдөөһүннэрин кэпсээтэ. Л. Толстой (тылб.)

туохт.
1. Умнубакка өйгөр тута сырыт. ☉ Помнить, запомнить. Кини былыргыны да өйдүүр. Эйигиттэн иэстэниэ, ону өйдөө
□ Өйдүүбүн бу дьикти күлүмнэс урсуну, Кыталык кылбааран кыҥкыныы ыллыырын. П. Ойуунускай
Кытаанахтык өйдөөн кэбис: «Турар уу холлор!» — диэни. С. Данилов
Олус ыраас, чиэһинэй Оҕо сааскын өйдөөрүүй. Үчүгэйэ дэлэгэй Үрүҥ күнү көрөөрүй. Р. Баҕатаайыскай. Өйдүүгүт ини — Өрдөөҕүтэ соҕус Уоспа биһигини Оттуу охсорун. Доҕордоһуу т.
2. Санаан кэл (хол., уруккуну). ☉ Вспомнить (напр., прошлое). Кини туох диэбитин өйдөө эрэ
□ Хомуньуус бэрэссэдээтэли санаан баран, онон устунан сиэттэрэн, хас да мунньахха сылдьыбытын өйдүү түстэ. А. Софронов
Өйдөөҥ кэлиэҥ күөх түүнү: Куорат нуктуу сытарын, Сайсаар сыырын түһүүнү, Паарка дьоно ыллыырын. П. Тобуруокап
Устунан Мария Петровна, аны туран, тулаайах улааппыт оҕо сааһын өйдөөн кэллэ. Сэмээр Баһылай
3. Туох эмэ ис хоһоонун, ис дьиҥин бил. ☉ Понять, уразуметь истинный смысл чего-л.. Өйдөөбөккө хаал
□ Барытын аҥаардастыы кириитикэлии, сирэ сылдьааччы
Көнөнү да токурутан өйдүүр дьикти кэмэлдьилээх дьиибэ киһи. Н. Лугинов
Нараҕан оҕонньор туох санаалаах кэлэн сэлэһэ олорорун кини соччо өйдөөбөтөҕө. Дьүөгэ Ааныстыырап
Эдьиийим барахсан, тугу да өйдөөбөккүн. Ити кирдээх үлэҕэ сылдьан, араас ыарыыга ылларыаххын сөп. М. Доҕордуурап

туохт. Кими, тугу эмэ суохтаан чуҥкуй, санаарҕаа. ☉ Тосковать, скучать по кому-чему-л.
Мин өйдүү-ахта түһэбин. «ХС»

туохт. Кими, тугу эмэ умнума, санаа. ☉ Помнить, не забывать
Өйдүүр-билэр, өрүү ахтар сирим! И. Чаҕылҕан

туохт.
1. Ким эмэ балаһыанньатыгар киирэн кинини өйдүү сатаа. ☉ Постараться понять кого-л., войти в чьё-л. положение
Эдэр киһи чаастатык биричиинэтэ суох үөһэ тыынар, киһи саҥатын өйдөөн-дьүүллээн истибэт. Н. Лугинов
2. Тойонноо, толкуйдаа. ☉ Рассуждать, обдумывать
Үс күөс быстыҥа буолан баран, өйдөнөн-төйдөнөн, өйдөөн-дьүүллээн көрбүтэ. П. Ойуунускай
Сааһыран иһэн тулабын Өйдөөн-дьүүллээн көрүммүтүм. С. Данилов
Олорон эрэн, дьэ өйдөөн-дьүүллээн кэриччи көрдө. Дьүөгэ Ааныстыырап

туохт. Тугу эмэ урут буолбуту умнума. ☉ Помнить, не забывать, хранить в памяти
Ойон-тэбэн ааспыт Оҕо, кэрэ сааспын Өйдөөн-санаан кэллим, Өркөн тылы эттим. Күннүк Уурастыырап
Онтон уолчаан туран Үҥкүрүйэ оонньообут сыһыыларын Өйдүү-саныы сырытта, Тохтоон көрөн истэ. С. Васильев. Онто да суох эһэлээх эбэбин мэлдьи өйдүү-саныы сылдьыаҕым. НТП ТББ

туохт. Дириҥник ырыҥалаан толкуйдаан туох эмэ исиһигэр киир. ☉ Понимать что-л. глубоко, вникать в сущность чего-л.. Өйдөөнтөйдөөн саҥар
□ Оҕонньор өйдөөнтөйдөөн көрбүтэ, арай эмээхсинэ ытыы турар. Саха ост. II

понимать что-л. глубоко; вникать в сущность чего-л.; өйдөөн-төйдөөн саҥар = говорить толково, с пониманием.

1) помнить, запоминать; кини былыргыны да өйдүүр он помнит и старину; эйигиттэн иэстэниэ , ону ейдее с тебя взыщется, запомни это; 2) вспоминать; кини туох диэбитин ейдее эрэ вспомни-ка, что он говорил; 3) понимать, разуметь, постигать; тугу да өйдөөбөппүн ничего не понимаю; өйдөөн иһит слушай внимательно (букв. слушай понимая); ейдеен кер= пытаться понять, уразуметь что-л., стараться вникнуть во что-л.; өйдөөбөккө хаал = не понять, не успеть понять что-л., вникнуть в смысл чего-л.