Якутские буквы:

Якутский → Якутский

аалсыс

  1. аал диэнтэн холб. туһ. Хайа муустар харсыһаллар Хампарыта анньыһаллар, Аалсыһаллар, Аасыһаллар. Күннүк Уурастыырап
    Мин эһэм, мин аҕам хараҕар Халлаанныын аалсыһар хайалар Оол ыраах атахпыт анныгар Кириһэ-хаптаһа хаалаллар. М. Ефимов
    Үөр таба курдук аалсыһан Хоту муора биэрэгэр Хонуктар сырсан аастылар. П. Тобуруокап
  2. көсп. Бииргэ ыкса бодоруһан, иллэһэн-этиһэн олор, сырыт. ☉ Тесно общаться, водиться с кем-л.. Бииргэ аалсыһан олоробут
    □ Холобура суох үрдүк култууралаах, үксү көрбүт, оннооҕор үксү оҥорбут киһини кытта аалсыһа сылдьыбытым миэхэ биир улахан оскуола буолбута саарбаҕа суох. С. Данилов
    Алдьархайдаах эркиннээх адьарай биистэрин кытта арҕаспынан аалсыһыам инниттэн ыла, абам-сатам диэхпин айыыргыыбын даҕаны. Эрилик Эристиин

Еще переводы:

аалсыһыы

аалсыһыы (Якутский → Якутский)

  1. аалсыс диэнтэн хай. аата. Таас хайа аалсыһыыта, сирдойду сипсигэ, аан дойду улаҕата буолан хаалла. ПЭК ОНЛЯ I
    Хараап алтан тумсунан хараабы хабырыйбыта, Алдьархайдаах аалсыһыы, булумахтаһыы буолбута. КФП БАаДИ
    Платформаҕа, куруутун буоларын курдук, аалсыһыы, үтүрүһүү бөҕө. М. Прилежаева (тылб.)
  2. көсп., кин. Сөпсөспөт буолуу, хабырыйсыы, иирээн. ☉ Столкновения, противоречия, конфликты, трения (между людьми, группами)
    Өскөтүн биһиги алҕаһыыр, сыыһар да буоллахпытына, биһиги суолбутугар аалсыһыылар баар да эбит буоллахтарына, ону кинилэр дьыалайдаабаттар. В. Ленин (тылб.)
дьиппэ

дьиппэ (Якутский → Якутский)

даҕ. Ньыгыл, модьу-таҕа, бөҕө оҥоһуулаах. ☉ Монолитный, прочный, крепкий
Кириэмил дьиппэ, кыһыл Истиэнэтэ дьон бөҕө Саас, сайын, күһүн, кыһын Аалсыһарын көрдөҕө. С. Руфов

үтүрүйүс

үтүрүйүс (Якутский → Якутский)

үтүрүй диэнтэн холб. туһ. Киһи элбэх буолан, үтүрүйсэллэр, тиэрэ-маары соруйсаллар, муҥханы тардыалаһаллар. Н. Габышев
Муус муустуун аалсыһар, үтүрүйсэр тыаһа биир кэм куп-куугунас, хап-харылас. И. Сосин

тереться

тереться (Русский → Якутский)

несов. 1. чем, разг. (тереть себя) сотун, оҕунуохтан; 2. обо что аалсыс, аалылын, аалын; жернова трется один о другой суоруна таастара бэйэ-бэйэлэригэр аалыл-лаллар; 3. перен. разг. (около кого-л., среди кого-л.) аалыс, аалыҥнаа.

аалсыспахтаа

аалсыспахтаа (Якутский → Якутский)

аалсыс диэнтэн тиэт
көрүҥ. Адьырҕа кыыллар Анньыы муос аһыылара Адаарыһан көһүннүлэр, Аалсыспахтаан ыллылар. М. Ефимов
Аан ийэ дайды Албас халбаҥ майдааныгар Аалсыспахтаан хаалыахха. Өксөкүлээх Өлөксөй
Аамайсаамай аалсыспахтаан, Атаххытын пааралааҥ [үҥкүүгэ]. Күннүк Уурастыырап

сүпсүс

сүпсүс (Якутский → Якутский)

сүпсүй диэнтэн холб. туһ. Өрөпкүөм икки чилиэнэ оҕонньору көрдүү бараары сүпсүһэн эрдэхтэринэ, дьиэ таһыттан биир киһи быга түһэн: «Оҕонньор иһэ-эр!» — диэн үөрүүлээхтик үөгүлээтэ. Амма Аччыгыйа
Уулусса муҥунан Умнаһыт бөҕө сүпсүспүт, Халҕаһа тэҥинэн Хамначчыт бөҕө аалсыспыт, Хаанынан ытаабыт. С. Зверев

ааһыс

ааһыс (Якутский → Якутский)

I
аас диэнтэн холб. туһ. [Уйбаныаптар] улахана күүһүнэн куттуур, кырата тылынан баһыйар буоланнар, өр этиспэттэр, ардырҕаһа түһээт, аасыһан хаалаллар. Амма Аччыгыйа
Хайа муустар харсыһаллар, Хампарыта анньыһаллар, Аалсыһаллар, Аасыһаллар. Күннүк Уурастыырап
Соһуйбуттуу илии тутуһан, Сулбу аасыһан хааллылар. С. Васильев
II
ааһын диэнтэн холб. туһ. Маныаха куба аймаҕа сөпсөөбөккө, аны көтөр ыраахтааҕыта Өксөкү кыыл диэн баарыгар аасыһан үҥсэллэр. Саха ост. I

кирилээ

кирилээ (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт. Туох эмэ кытаанах ыарахан (хол., суоруна, косилка) туох эрэ бытархайы (бурдугу, оту) кытта аалсыһан быыстала суох быһар, мэлийэр бүтэй тыаһын таһаар. ☉ Производить непрерывный глухой скрипучий звук (напр., о жернове, косилке)
Косилка от охсон кирилиир. — Суоруна тыаһа кирилээн, …… Бурдук аһын түһэрбит. С. Васильев

дуолан

дуолан (Якутский → Якутский)

  1. даҕ.
  2. Муҥутуур улахан, сүүнэ улахан. ☉ Громадный, огромный
    Уйаара-кэйээрэ биллибэт дуолан тайҕаны тугу да ордорбокко хаар ньимиччи түспүтэ. Далан
    Дьоллоох буол, албан ааттаах дуолан Саха сирэ! «Кыым»
    Сарсыарда эрдэ туран холбо оҥорон бүтэрэн, икки дуолан тайах этин онно кыстаата. «ХС»
  3. Муҥутуур күүстээх; модун. ☉ Очень сильный, могучий
    Бэйэтин бэркэ билинэр дуолан хоһуун сылдьар эбит диэн сылыктаабытым. Сэһэн Дьэрэмэй
    Кини харытын ньыппарыннар эрэ, тугу да тулуппат бараа быччыҥнанар, дуолан санааланар. П. Аввакумов
    Сотору кинилэр дуолан охсуһууга киириэхтэрэ. «ХС». Тэҥн. дуулаҕа II
  4. аат суолт., эргэр. Сиппит-хоппут эр киһи. ☉ Достигший зрелости мужчина
    Икки дойду дуолаттара Үөстэрин таттаран, Үөгүлэһэ түстүлэр. П. Ойуунускай
    Орто туруу дойдуга кини [Бадьына Боотур] курдук киһи кииллээҕэ, дуолан дохсуна өтөрүнэн үөскүө суоҕа дииллэрэ. Сэһэн Дьэрэмэй
    - Дьэ хайдах гынабыт, сүүс-сүүспүтүттэн аалсыһан сүбэлэһэн көрүөҕүҥ дуу?! - дэсиһэн ол улуу дуолаттар маргыар бөҕөнү түһэрэн барбыттар. Д. Апросимов
туйахтаахтар

туйахтаахтар (Якутский → Якутский)

аат., э. ахс., зоол. Атахтарыгар туйахтаах, үүнээйинэн аһылыктанар, үүтүнэн иитээччи бөдөҥ харамайдар (сылгы, ынах сүөһү, сибиинньэ, тайах, таба о. д. а.) этэрээттэрэ. ☉ Отряд копытных, копытные. Туйахтаахтар араастара — бүтэй уонна ыыраахтаах туйахтаахтар
□ Алаас сыһыыларым Алардарын иһигэр Ачаах туйахтаахтар Аалсыһан үөскээбиттэр. «ХС»
◊ Бүтэй туйахтаах (туйахтаахтар) көр бүтэй II
Үрэххэ баппатах үрүҥ түүлээҕи, Үргүүк хаҥылы, бүтэй туйахтааҕы Үксэтэ олордуннар. П. Ойуунускай
Бүтэй туйахтаахтар оҕолоро …… төрөөт да атахтарыгар тураллар уонна ийэлэрин батыспытынан бараллар. ББЕ З. Паарынай туйах- таахтар — ыыраахтаах туйахтаахтар диэн курдук. Паарынай туйахтаахтар этэрээттэригэр сибиинньэлэр, бегемоттар, табалар, жирафтар киирсэллэр. Ыыраахтаах туйахтаах (туйахтаах- тар) — туйахтарын иһигэр икки эбэтэр түөрт тарбахтаах туйахтаахтар этэрээттэрэ (хол., таба, туртас, сибиинньэ). ☉ Парнокопытные (напр., олень, кабарга, свинья)
Үгүс ыыраахтаах туйахтаахтар төбөлөрүгэр муостаахтар. ББЕ З
Бачча элбэх ыыраахтаах туйахтааҕы бу өрүс кытылыгар аатырбыт Кугда баай даҕаны буорга үктэннэрбитэ иһиллибэт этэ. ВМП УСС