туохт. Тугунан эрэ билин, сураҕыр; омсолоох, куһаҕан өттүнэн билин, сураҕыр. ☉ Получить широкую известность; иметь дурную славу, порочное имя. Дьыалаҕа эриллэн ааттанан-суолланан дойдубар төннөн киириэм кэриэтин, быстыам баара дуо, дьэ, биэрэн да көрдөҕүм. Саха фольк.
Якутский → Якутский
ааттан-суоллан
Еще переводы:
куусталаа (Якутский → Якутский)
куус диэнтэн төхт
көрүҥ. Чысхааннаах тымныы кыраай ааттара-суоллара биллибэт поэттарын итиитик куусталаа. «ХС»
кэтии (Якутский → Якутский)
кэт диэнтэн хай
аата. Суоллара ыар — сору кэтии — Хомурах хаары кэһии. А. Твардовскай (тылб.)
обесславить (Русский → Якутский)
сов., обесславливать несов. кого аатын-суолун түһэр.
бээтинэлээ (Якутский → Якутский)
туохт., кэпс.
1. Бээтинэни түһэр, киртит. ☉ Запятнать, наставить пятен на чем-л.. Таҥаскын бээтинэлээ
2. кэпс., көсп. Аатын-суолун киртит, холуннара сатаа. ☉ Оговаривать, чернить, порочить
Щербаков миэстэ былдьаһан, Щетинскэйи харчымсаҕынан хаарыйар; Щетинскэй, хардары харсыһан, Щербакову бэригимсэҕинэн бээтинэлиир. Р. Баҕатаайыскай
араҥаччылааччы (Якутский → Якутский)
араҥаччылаа диэнтэн х-ччы аата
Үөһээ дойду саамай үрдүк араҥатыгар Аан дойдуну, киһини-сүөһүнү айбыт, күн улууһун араҥаччылааччы Үрүҥ Аар (Айыы) тойон олоҕо баар. Саха фольк. Сэрии ыар, кырыымчык кэмигэр араас куһаҕан быһыы сабыдыалыттан харыстаан араҥаччылааччы кини [Анатолий ийэтэ] этэ. П. Аввакумов
Оҕо — кини [төрөппүт] аатын-суолун, араспаанньатын араҥаччылааччыта уонна олорбут үтүө дьыалаларын салҕааччыта. ПБН КСКТ
имитэн-хомутан (Якутский → Якутский)
сыһ. Араастаан иэҕэн, олус хомоҕойдук, ыпсарыылаахтык (саҥар, кэпсээ, хоһуй). ☉ Очень свободно, раскованно, весьма искусно (говорить, рассказывать и т. п.)
Сахануучча икки ардынан эдэр киһи саха тылын иэҕэн өйдүүрүн уонна имитэнхомутан саҥарарын кини иһигэр улаханнык сөхтө. Л. Попов
Уопсайынан суруйааччылар дьоруой аатын-суолун араастаан имитэн-хомутан туһаналлар. ФЕВ УТУ
сэрэбиэйдьит (Якутский → Якутский)
аат. Сэрэбиэйдиир киһи, билгэһит. ☉ Гадалка, ворожея
Сэрэбиэйдьит сыыһара сатаммат, онон иһиллибит сурах барыта кырдьык буолуон наада. Д. Таас
Сайыына Таалай күөл үрдүгэр олорор, сэрэбиэйдьитинэн аатырбыт Балааҕыйа эмээхсиҥҥэ бара сылдьарга сананна. Г. Угаров
Атын сэрэбиэйдьиттэртэн уратыҥ — киһи толору аатын-суолун, төрөөбүт күнүн, ыйын, сылын толору ыйытан баран сэрэбиэйдиир эбиккин дии. ТТ
төҥүргэстээ (Якутский → Якутский)
туохт. Төҥүргэстэри түөр. ☉ Выкорчёвывать пни
Төҥүргэстиирим, мутуктуурум, Туһах, сохсо кэрийэрим. Баал Хабырыыс
♦ Өтөххүн төҥүргэстээ — кэннигэр хаалар ыччаттан. ☉ Иметь потомство, продолжателей рода
Кырдьык, туйах хатарар, уот оттор, өтөх төҥүргэстиир, сурт кэриэстиир, аат ааттатар уол оҕо, ат кулун, эр киһи бэрдэ төрөөбүт. Болот Боотур
Оччотооҕу киһи барыта өтөҕүн төҥүргэстиир, аатын-суолун салгыыр кэнэҕэскилээх буолуон олус баҕарара. ТМ ДК
үҥсээччи (Якутский → Якутский)
аат. Тугу эмэ ирдэһэн суукка үҥсүү түһэрэр киһи. ☉ Истец, жалобщик, податель иска
Кыра дьон өттүттэн Степан диэн үҥсээччи көстөн кэлбит. Эрилик Эристиин
Билигин үҥсээччи быраап буолар үйэтэ үүннэ, үҥсүллээччи түөн саҕа айыыта суоҕа дакаастаннаҕына да, үҥсээччи син биир ханнык да буруйга-сэмэҕэ тардыллыбакка хаалар. Е. Неймохов
Суут аһыллыбыта: судьуйа үҥсээччилэр уонна туоһулар ааттарын-суолларын, саастарын, олохторун илгэтин, тугу-ханныгы үлэлииллэрин ыйыталаата. А. Бэрияк
аарыгырт (Якутский → Якутский)
аарыгыр диэнтэн дьаһ
туһ. Амма Таатта оҕолоро Атастаахпын билэннэр, Аарыгырдан сылдьаннар, Аһаан ааспат буолтара Абалааҕын эбитин, оҕолоор! Саха нар. ыр. II
Айыы Уруйдаан Удаҕан арҕаспынан охсуллар айгыраһы аарыгырдан, ахталыйан кэллим. Эрилик Эристиин
Кинилэргэ [ыһыахтарга] анаан чэчир анньар, дэлбиргэ баайар, аар баҕах аарыгырдар, алтан сэргэ туруорар, арыы түһүлгэ төрүттүүр эбиттэр. Күннүк Уурастыырап
Аатын-суолун аарыгырдаары кини бэйэлээх [Чоочо] уон улууһу мунньан бачча киэҥ түһүлгэни тэрийдэҕэ дии. В. Протодьяконов