туохт.
1. Иэдээнтэн, алдьархайтан быыһан, өрүһүн. ☉ Спасаться, избавляться от беды (напр., болезни); выходить из тяжелого положения
Түлэкэдийэн охтон эрдэҕинэ утута түһэн ылбыт Тиитэптэргэ махтаныан билбэккэ, хата, өһүргэнэн өлө сыста дии. Чахчы онтон тыын ылан, абыранна эбээт кини. Амма Аччыгыйа
Ойоҕо Балбаара эрэйдээх сынньалаҥын сүтэрбит, сүргэтэ ыстаммыт киһи быһыытынан, эрин тула көтөн ыарыылыы, мантан абыранаарай диэн сымнаҕас илиитинэн тута-хаба сылдьар. Эрилик Эристиин
2. Ким, туох эмэ көмөтүнэн, үтүөтүнэн улаханнык туһанан дуоһуй. ☉ Получать от кого-чего-л. большую помощь, поддержку, подспорье (тем быть довольным)
Абыранным, абыранным! Дьэ, бу бадараан-бадараан буолбатах, — кыһыл көмүс! Эн төһө туһанныҥ? Амма Аччыгыйа
Кириисэ, Өкүүсэ иккиэн үлэлээн-хамсаан, сыл аайы ас бөҕөнү таһааран бэйэлэрэ абыраммыттарын таһынан дьону да абырыыр эбиттэр. Эрилик Эристиин
3. Чэпчэкитик быыһан, кыранан толун (куһаҕан ыар содуллаах буолуон — сатабылгынан, табыгастаах түбэлтэнэн, табыллан). ☉ Выходить из тяжелого положения; дешево, легко отделаться (своей сноровкой или из-за удачного стечения обстоятельств)
Куттанымаҥ, чугас буолан абыранным, хаһыйан кэбистэ. Туруоруҥ [ат тэбэн өлөрдө диэбит оҕонньордоро уоскутар]. Амма Аччыгыйа
Эн, хата, оччоттон баччааҥҥа диэри киһи сытыыта буолаҥҥын, кэмигэр атахха биллэрэн абыранныҥ дии. Онтон атын... Н. Лугинов
4. Туохтан эрэ олус дуоһуй, астын, олус табыллан көнньүөр. ☉ Быть очень довольным чем-л.; получать большое удовлетворение, подъем чувств от какой-л. удачи
Төрүөбүт дойдум Төлкөлөөх олоҕун Ирдээн истэммин, Уҕарыйдым, уоскуйдум, Абыранным, астынным, Сэргэхсийдим, чэпчээтим. А. Софронов
Мин манна утуйа түһэн, абыранным даҕаны! Амма Аччыгыйа
[Ольга:] Һуу, дьэ сөтүөлээн абыранным даҕаны. Аны биир да көһү холкутук барсыыһыкпын. С. Ефремов
Уруккуну-хойуккуну санатыһан, күө бааччы кэпсэтэн хата бэркэ абыранныбыт. «Кыым»
5. Истэн, көрөн, бар диэн тыллары кытта сыһыан холбоһугу үөскэтэр. ☉ Образует модальные сочетания со словами истэн, көрөн, бар, имеющие различные эмоционально-экспрессивные оттенки: «вот послушай (что он говорит!)», «смотри (что он творит!)», «вот тебе и на (полюбуйся на него!)»
«Истэн абыран, өссө киһиҥ Атынан, саллаат арыалдьыттардаах Дьаарбайан барыыһы!» — диир Хооһой. Дьуон Дьаҥылы
Истэн абыраныҥ, — миигин хаһыаттаабыттар. Эһиги үүнэргитин, үөрэнэргитин мин таҥнары тардар үһүбүн. Дьүөгэ Ааныстыырап
Бар абыран. Хайыамый, барарга эрэ тиийиллэр. Дьиэтээҕи борокуруору утарар кыах суох. Н. Туобулаахап

көр абыран
5
Тиэхэнэп өйөнөрдөөх олоппоско тиэрэ түһэн олорон, Уйбаан Уоһукабы сэмэлээбиттии көрөр: Ити баар, истэн абыран! Н. Якутскай
«Истэн абыран! Аҕаҥ адьас да умнубат», - диир Федора Титовна, кэргэнин диэки сэмэлээбиттии көрөн ылаат. «ХС»

возвр. от абыраа = 1) спасаться, избавляться, выходить из трудного положения; оҥочолоох буолан абыранным у меня была лодка, и это меня спасло; 2) получать большую помощь, получать облегчение; дьиэлэргэ газ киирэн , хаһаайкалар абыраннылар в дома провели газ, что облегчило труд хозяек; утуйан абыранным я поспал, потому чувствую себя хорошо # бар абыран ! вот тебе и на!, вот так так!