I
аат., түөлбэ. Намыһах оттоох-мастаах, кыра чалыар уулаах сир. ☉ Местность с низкой, малорослой растительностью и неглубоким водоёмом
Лабыкта, сэппэрээк таһаалаах ээйдэрин кэтэҕэр, Намыһах талахтаах, дулҕалаах дүөдэҕэ — Чыркымай чырдыргыыр, тырымныыр чөкчөҥө кыната. М. Тимофеев
Үрдүк сыырдары түһэндабайан, синньигэс үрэхтэри туораталаан, киэҥ ээйдэри, маардары ааһыталаан …… Уолба дьаамыгар кэллибит. Хомус Уйбаан
Эһэ үрэхтэр бастарыгар — элбэх маардаах, кырдаллаах уонна үрдүк сыырдаах сиргэ, уулаах, бөлкөй ычыктардаах ээйдэргэ — таптаан сылдьар. ПАК ЭТ
II
саҥа алл. Кими эмэ ыҥырар, кимиэхэ эмэ туһаайан этиллэр тыл, саҥа. ☉ Возглас, которым подзывают, окликают кого-л.
Ээй! Ээй! Эһиги бэйэлээхтэр, Этигэн илбис тыллаахтар, Туруҥ, туруҥ! Туойуҥ! Туруҥ, туруҥ! Чугдаарыҥ! П. Ойуунускай
«Ээй! Түөкүн… Хааһына маһын тоҕо уораҕын?» — олбуор айаҕынааҕы харабыл тууна бааммыт былаатын иһигэр луҥ-луҥ курдук бүтэҥитик саҥарда. Эрилик Эристиин
ср. тюрк. эй ‘эй’

аат.
1. Халлаан сир уонна уу ньуурун кытта силбэһэн көстөр ыпсыыта. ☉ Видимая граница неба и земной или водной поверхности, горизонт
Ыраах иһэр борохуоттар буруолара маҥнай уу-халлаан силбэһэн көстөр сиксиктэригэр синньигэс тимир тоһоҕо курдук өрө тыргыллан көстөллөр. Амма Аччыгыйа
Ханна эрэ ыраах халлаан сиксигэ сиргэ тиийэ силбэһиэр диэри бара турар. Сэмээр Баһылай
Улуу Туймаада саҕахтара сир-халлаан сиксигэр күөх тумарык буолан силбэһэр киэҥ нэлэмэн хочолоругар сандал саас сатыылаата. «Кыым»
2. Алаас сыыра хонуутун кытта ыпсар миэстэтэ. ☉ Стык краёв аласа с основанием окружающей его возвышенности, «угол земли»
Алаас сиксиктэрэ араас өҥнөөх сир симэҕэ отунан киэргэнэллэр. Амма Аччыгыйа
Сир-дойду ньуура, сиксигэ сиккиэр салгынтан араас эгэлгэ өҥүнэн арылыйа оонньуо. «Кыым»
3. Туох эмэ (хол., иһит) ойоҕоһо түгэҕин кытта ыпсыһар кырыыта. ☉ Линия соединения боковины и основания чего-л. (напр., посуды). Сир сидьиҥ үөнэ Чэҥэрикээн кутуйах [чабычаҕы] Сиксигин сирийэ кэбийдэ. Саха фольк. Уйбаан уһааты иҥнэри анньан баран, сиксигинэн төкүнүтэн умуһах тахсыы аанын аттыгар аҕалбыт. Саха сэһ
1977
Чапчааһыннары иһит үөһээ айаҕынааҕы кытыытыгар уонна сиксигэр тигэллэр. ПСН УТС
4. Туох эмэ саамай түгэҕэ, түгэх кырыыта. ☉ Самый дальний угол, край чего-л.
Муус Кудулу Далай сиксиктэригэр, иччитэх арыыларыгар …… таба аһылыга дэлэйдик үүнэрэ. Далан
Дьон мунньахтыыр саалаҕа тоҕо сууллан киирэн …… лаһыгыраччы олорунан кэбистилэр. Саала да киэҥ. Сиксигэ да харааран көстүбэтэ. В. Титов
Кэбиһиилээх оттору хайдах да үчүгэйдик тиэйбитиҥ иһин, сир оҥхойугар, кэбиһии сиксигэр хайаан да от түгэҕэ ордор. «Кыым»
♦ Сири сиксигинэн (халлааны улаҕатынан) — киэҥ сири, ырааҕынан (хол., арҕар, эҥис). ☉ Самых крайних точек земли, самых дальних краёв (напр., достигать)
Дьөгүөрсэ Тырынкаайап сири сиксигинэн, халлааны улаҕатынан эргийэн кэллим диирэ. Н. Якутскай
Итиэннэ дьэ чэйдии олорон, сири сиксигинэн, халлааны улаҕатынан сэһэргэһии буолар. И. Данилов
Кылааннаах туһа диэн сири сиксигинэн эргийэрбит. «ХС». Сир (сир-халлаан) сиксигэ — ыраах, кытыы сир; сир улаҕата. ☉ Дальние края, край земли; окраина
Сэһэнэ сири-халлааны сиксигинэн эргийэр, аан дойдуну арҕарар. Софр. Данилов
Манна, сэрииттэн ыраах, сир сиксигэр даҕаны, ас-таҥас адьас кэмчитийбитэ. М. Ефимов
Миэхэ тиийдэххинэ, хайа наада эмкин сир-халлаан сиксигиттэн даҕаны булуохпут. С. Федотов
ср. монг. шигшиг ‘плен’